रास्वपाले चाल्नुपर्ने १० कदम

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले निर्वाचनमा प्राप्त गरेको यो अभूतपूर्व विजय केवल एउटा राजनीतिक दलको जित मात्र नभएर नेपाली जनताले दशकौंदेखि साँचेको परिवर्तनको तीव्र चाहनाको प्रतिविम्ब हो। जनताले पुराना शक्तिहरूको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै नयाँ र ऊर्जावान् नेतृत्वमाथि जुन भरोसा देखाएका छन्, त्यसलाई कायम राख्नु नै अबको मुख्य चुनौती हो। निर्वाचनमा प्राप्त बहुमतले रास्वपालाई सत्ताको साँचो मात्र सुम्पिएको छैन, देशको भविष्य कोर्ने एउटा ऐतिहासिक अवसर पनि सुम्पेको छ। अबको यात्रामा सत्ताउन्मादमा नफसी जनताका आधारभूत आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने गरी रास्वपाले आफ्ना पाइलाहरू अगाडि बढाउनुपर्छ। विगतका गल्तीहरू नदोहोर्‍याई नयाँ राजनीतिक संस्कारको जग बसाल्न सके त्यो पहिलो सफलता हुनेछ।

‘परिवर्तनको रहस्य आफ्नो सम्पूर्ण शक्ति पुरानोसँग लड्नमा होइन, बरु नयाँ निर्माण गर्नमा केन्द्रित गर्नु हो’– महान् दार्शनिक सुकरातको यो भनाइलाई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले मार्गदर्शक सिद्धान्त मानी अबको शासन सञ्चालन गर्नुपर्दछ। विगतका राजनीतिक दलहरूले के गरे वा के गरेनन् भन्ने विवाद र प्रतिशोधमा अल्झिनु भन्दा, एउटा यस्तो पद्धति बसाल्नु आवश्यक छ जहाँ व्यक्ति होइन, प्रणालीले काम गरोस्। पुरानो शैलीको आलोचनामा समय खर्चिनुको साटो रास्वपाले योग्यतातन्त्र र प्रविधिमैत्री शासनको यस्तो बलियो संरचना निर्माण गर्नुपर्छ, जसले पुराना विकृतिहरूलाई स्वत: विस्थापित गरिदिओस्। जब जनताले नयाँ प्रणालीबाट प्रत्यक्ष र सहज लाभ पाउँछन्, तब पुराना गलत अभ्यासहरू आफैं इतिहास बन्नेछन्। त्यसैले, यो ऐतिहासिक विजयलाई कुनै व्यक्ति वा समूह विरुद्धको बदला लिने माध्यम नबनाई, आगामी पुस्ताका लागि एउटा समृद्ध र न्यायपूर्ण ‘नयाँ नेपाल’ को जग खडा गर्ने सुनौलो अवसरको रूपमा उपयोग गरिनुपर्छ।

सार्वजनिक सेवा प्रवाह

सरकार गठन भएलगत्तै रास्वपाको प्राथमिक ध्यान सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा आमूल सुधार ल्याउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्छ। सरकारी कार्यालयहरूमा हुने ढिलासुस्ती, भ्रष्टाचार र बिचौलियाको बिगबिगीलाई अन्त्य गर्न सूचनाप्रविधिको अधिकतम प्रयोग गरी सेवालाई पारदर्शी बनाउनु आवश्यक छ। नागरिकले एउटा सानो कामका लागि पनि घण्टौं लाइन बस्नुपर्ने र घुस खुवाउनुपर्ने बाध्यताको अन्त्य नभएसम्म परिवर्तनको आभास हुँदैन। प्रशासनिक झञ्झटहरूलाई हटाएर सरल र सुलभ ढङ्गले सेवा प्रदान गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। कर्मचारीतन्त्रलाई जनउत्तरदायी बनाउँदै उनीहरूको कार्यसम्पादनलाई नतिजासँग जोड्नुपर्छ। जबसम्म आम नागरिकले राज्यको उपस्थिति आफ्नै घरदैलोमा महसुस गर्दैनन्, तबसम्म यो बहुमतको कुनै सान्दर्भिकता रहने छैन। सेवाग्राहीले सरकारी अड्डा छिर्दा सम्मानको अनुभूति गर्ने वातावरण बनाउनु नै सुशासनको पहिलो कडी हो।

शिक्षामा दोहोरो मापदण्डको अन्त्य

नेपालको शिक्षा क्षेत्रमा विद्यमान दोहोरो मापदण्डलाई अन्त्य गर्दै सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर सुधार्नु रास्वपा सरकारको अर्को महत्वपूर्ण कार्यदिशा हुनुपर्छ। सरकारी विद्यालयहरूलाई निजी विद्यालय सरह वा सोभन्दा उत्कृष्ट बनाउन भौतिक पूर्वाधार, सूचनाप्रविधि र दक्ष जनशक्तिको उचित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। शिक्षकहरूलाई समय–सापेक्ष तालिम दिई शिक्षण विधिलाई आधुनिक र व्यवहारमुखी बनाउनु आवश्यक छ। विद्यार्थीहरूलाई केवल किताबी ज्ञानमा मात्र सीमित नराखी प्राविधिक र व्यावसायिक सीप सिकाउनेतर्फ ध्यान दिनुपर्छ। शिक्षामा सबैको समान पहुँच सुनिश्चित गर्दै गरिब र जेहेन्दार विद्यार्थीले पैसाकै अभावमा गुणस्तरीय शिक्षाबाट वञ्चित हुनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्नुपर्छ। शिक्षामा गरिने लगानीले नै समृद्ध नेपालको भविष्य निर्धारण गर्नेछ।

स्वास्थ्य : व्यापार होइन सेवा

स्वास्थ्य सेवालाई व्यापारको सट्टा सेवाको रूपमा स्थापित गर्नु यो सरकारको परम कर्तव्य हो। सरकारी अस्पतालहरूको अवस्था सुधार्दै अत्याधुनिक उपकरण र विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको उपलब्धता गाउँ–गाउँसम्म पुर्‍याउनुपर्छ। स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी र व्यापक बनाउँदै जटिल रोगहरूको उपचारमा नागरिकले भोग्नुपर्ने आर्थिक भार कम गर्नुपर्छ। निजी अस्पतालहरूको शुल्कमा एकरूपता ल्याउँदै उनीहरूलाई पनि सेवामुखी बनाउन कडा नियमनको आवश्यकता छ। विपन्न नागरिकले अस्पतालको ढोकामा उपचार नपाएर ज्यान गुमाउनुपर्ने अवस्थालाई सधैंका लागि अन्त्य गर्नुपर्छ। स्वस्थ नागरिक नै देश विकासको मेरुदण्ड भएकाले स्वास्थ्य क्षेत्रमा क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउनु रास्वपाका लागि अनिवार्य शर्त बनेको छ। प्रत्येक नागरिकले आधारभूत स्वास्थ्य सेवालाई मौलिक हकको रूपमा सहजै उपभोग गर्न पाउनुपर्छ।

कृषिको आधुनिकीकरण

नेपालको अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाउन कृषिको आधुनिकीकरण र व्यवसायीकरणमा जोड दिनुको विकल्प छैन। परम्परागत खेती प्रणालीलाई विस्थापित गर्दै उन्नत बीउ, मल र आधुनिक औजारहरूको सहज उपलब्धता सुनिश्चित गर्नुपर्छ। किसानले आफ्नो पसिनाको उचित मूल्य पाउने गरी बजारको व्यवस्थापन र बिचौलियाको अन्त्य गर्नुपर्छ। कृषिमा आधारित उद्योगहरूको स्थापना गरी स्वदेशी उत्पादनलाई प्रोत्साहन दिंदै आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धनमा लाग्नुपर्छ। युवाहरूलाई कृषिमा आकर्षण गर्न सस्तो ब्याजदरमा ऋण र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ। जबसम्म देश खाद्यान्नमा आत्मनिर्भर हुँदैन, तबसम्म वास्तविक समृद्धि सम्भव छैन। त्यसैले कृषि क्षेत्रलाई राष्ट्रिय गौरवको विषय बनाएर अघि बढ्नुपर्छ। बाँझो जमिनको उपयोग र चकलाबन्दी खेतीको अवधारणालाई प्रभावकारी रूपमा लागू गरिनुपर्छ।

औद्योगिक विकास र उद्यमशीलता

बेरोजगारीको समस्या समाधान गर्न र युवा शक्तिलाई स्वदेशमै रोक्न औद्योगिक विकास र उद्यमशीलतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। साना तथा मझौला उद्योगहरूको स्थापनाका लागि सरल कानूनी प्रक्रिया र सहुलियतपूर्ण वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ। जलविद्युतको प्रचुर सम्भावनालाई उपयोग गर्दै सस्तो ऊर्जाको माध्यमबाट औद्योगिक लागत घटाउनुपर्छ। पर्यटन क्षेत्रलाई नेपालको आर्थिक समृद्धिको आधार बनाएर पूर्वाधार विकासमा व्यापक लगानी गर्नुपर्छ। विश्वभरका पर्यटकलाई आकर्षित गर्न नयाँ गन्तव्यहरूको पहिचान र प्रचार–प्रसार गर्नुपर्छ। स्वदेशमै रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गरी विदेशी भूमिमा पसिना बगाउन बाध्य युवाहरूलाई आफ्नै देशमा भविष्य देख्ने बनाउनु यो सरकारको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हुनेछ। दक्ष जनशक्तिलाई स्वदेशमै उद्यमी बन्ने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।

सन्तुलित र परिपक्व परराष्ट्रनीति

नेपालको भू–राजनीतिक संवेदनशीलतालाई बुझेर सन्तुलित र परिपक्व परराष्ट्र नीति अवलम्बन गर्नु रास्वपाका लागि निकै महत्वपूर्ण छ। छिमेकी राष्ट्रहरू चीन र भारतसँगको सम्बन्धलाई आपसी सम्मान र हितका आधारमा थप सुदृढ बनाउनुपर्छ। कसैको पक्ष वा विपक्षमा नलागी राष्ट्रिय स्वार्थलाई सर्वोपरि राखेर कूटनीतिक पहलहरू गर्नुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय जगतसँगको सम्बन्धलाई केवल सहयोग लिने माध्यम मात्र नबनाई लगानी र प्रविधि भित्र्याउने अवसरको रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ। विदेशमा रहेका नेपालीहरूको ज्ञान, सीप र पुँजीलाई देश विकासमा लगाउन विशेष योजना ल्याउनुपर्छ। एक स्वाभिमानी र स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा नेपालको छवि विश्व मानचित्रमा उच्च राख्न सरकारले अत्यन्तै सावधानीपूर्वक कदम चाल्नुपर्छ।

बलियो राष्ट्रिय एकता

विविधतामा एकता नै नेपालको पहिचान भएकाले सबै जातजाति, भाषा, धर्म र समुदायको अस्तित्वलाई सम्मान गर्दै अघि बढ्नुपर्छ। राज्यको हरेक संयन्त्रमा समावेशी र समानुपातिक प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरी कोही पनि नागरिक किनारीकृत भएको महसुस नगर्ने वातावरण बनाउनुपर्छ। सामाजिक न्याय र समानताका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण गर्नु रास्वपाको लक्ष्य हुनुपर्छ। उत्पीडित र पिछडिएका वर्गको उत्थानका लागि विशेष लक्षित कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ। साम्प्रदायिक सद्भाव कायम राख्दै राष्ट्रिय एकतालाई बलियो बनाउन सरकारले अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। सबै नेपालीको भावनालाई समेटेर अघि बढ्न सके मात्र नयाँ नेपालको परिकल्पना साकार हुन सक्छ।

भ्रष्टाचारमा शून्य सहनशीलता

भ्रष्टाचारको अन्त्य र सुशासनको स्थापना रास्वपाको मुख्य चुनावी नारा भएकाले यसमा शून्य सहनशीलताको नीति अपनाउनुपर्छ। ठूला–ठूला भ्रष्टाचारका काण्डहरूको निष्पक्ष छानबिन गरी दोषीलाई कडा कानूनी कारबाही गर्नुपर्छ। नीतिगत भ्रष्टाचार रोक्न विद्यमान कानूनहरूमा आवश्यक परिमार्जन गर्दै अख्तियार जस्ता निकायहरूलाई थप शक्तिशाली र स्वायत्त बनाउनुपर्छ। सार्वजनिक सम्पत्तिको दुरुपयोग रोक्न र सरकारी ढुकुटीको मितव्ययिता सुनिश्चित गर्न कडा निगरानी प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। नेता र उच्चपदस्थ कर्मचारीहरूको सम्पत्ति विवरण सार्वजनिक गर्ने र उनीहरूको जीवनशैली माथि प्रश्न उठाउने आँट सरकारले गर्नुपर्छ। जबसम्म राज्य संयन्त्र भ्रष्टाचारमुक्त हुँदैन, तबसम्म विकासका योजनाहरू कागजमै सीमित रहनेछन्।

दक्ष जनशक्ति उत्पादन

नयाँ सरकारले अनुसन्धान र नवप्रवर्तनलाई देश विकासको अभिन्न अङ्ग बनाउनुपर्छ। युवा वैज्ञानिक र आविष्कारकहरूलाई प्रोत्साहन गर्न राष्ट्रियस्तरमा अनुसन्धान कोषको स्थापना गर्नुपर्छ। विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूलाई केवल प्रमाणपत्र वितरण गर्ने थलो मात्र नभई ज्ञान र अनुसन्धानको केन्द्र बनाउनुपर्छ। स्थानीय प्रविधिको विकास र प्रयोगलाई बढावा दिंदै विदेशी प्रविधिमाथिको निर्भरता कम गर्नुपर्छ। सूचनाप्रविधिको क्षेत्रमा नेपाललाई एउटा विश्वव्यापी केन्द्रको रूपमा विकास गर्न विशेष आर्थिक क्षेत्रहरू घोषणा गर्नुपर्छ। आधुनिक युगको चुनौतीलाई सामना गर्न सक्ने गरी दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा लगानी बढाउनुपर्छ। आविष्कार र सिर्जनशीलताले मात्रै देशलाई विकासशीलबाट विकसित राष्ट्रको श्रेणीमा पुर्‍याउन सक्छ।

प्रकृति र विकास बीच सन्तुलन

वातावरण संरक्षण र जलवायु परिवर्तनको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै दिगो विकासको अवधारणालाई आत्मसात् गर्नुपर्छ। हिमाल र वन–जङ्गलको संरक्षण गर्दै हरित अर्थतन्त्रको विकासमा जोड दिनुपर्छ। विद्युतीय सवारी साधनको प्रयोगलाई व्यापक बनाउँदै पेट्रोलियम पदार्थ माथिको निर्भरता घटाउनुपर्छ। फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि आधुनिक प्रविधिको प्रयोग गरी शहरहरूलाई स्वच्छ र सुन्दर बनाउनुपर्छ। प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने क्षति न्यूनीकरण गर्न पूर्व तयारी र आधुनिक उद्धार टोलीको स्थायी संरचना बनाउनुपर्छ। प्रकृति र विकास बीच सन्तुलन कायम राख्दै आउँदो पुस्तालाई सुरक्षित र स्वस्थ वातावरण हस्तान्तरण गर्नु यो सरकारको नैतिक जिम्मेवारी पनि हो।

अन्त्यमा, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले पाएको यो बहुमत केवल शासन गर्ने अधिकार मात्र होइन, बरु जनताको विश्वासको ठूलो ऋण पनि हो। निर्वाचन घोषणापत्रमा गरिएका वाचाहरूलाई अक्षरश: पालना गर्दै ठोस कार्ययोजनाका साथ अघि बढ्नुपर्छ। प्रतिपक्षको रचनात्मक आलोचनालाई आत्मसात् गर्दै राष्ट्रिय हितका मुद्दामा सबै दलसँग सहकार्य गर्ने उदारता देखाउनुपर्छ। जनताले खोजेको परिवर्तनको आभास दिलाउनका लागि सरकारका हरेक निर्णय पारदर्शी र जनमुखी हुनुपर्छ। यो दुर्लभ अवसरलाई सदुपयोग गर्दै रास्वपाले नेपाललाई समृद्धिको नयाँ उचाइमा पुर्‍याउने संकल्प गर्नुपर्छ। स्पष्ट दृष्टिकोण र दृढ इच्छाशक्ति भएमा नेपालको रूपान्तरण सम्भव छ र यसको नेतृत्व गर्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी अब रास्वपाको काँधमा आएको छ।