सेरोटोनिनको कारण मुटुको भल्भ रोग छिटो बढ्ने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष

२८ असार, काठमाडौं । सोचाइ (मुड) ठीक राख्न सहयोगी मानिने सेरोटोनिन केमिकलका कारण केही मानिसमा मुटुको भल्भको रोग छिटो बढ्ने तथ्य वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका छन्।

कोलम्बिया युनिभर्सिटी इर्भिङ मेडिकल सेन्टरको नेतृत्वमा भएको अनुसन्धानले यो तथ्य बाहिर ल्याएको हो।

डिजेनेरेटिभ मिटल रिगर्जिटेसन (डीएमआर) भएका र एसएसआरआई एन्टिडिप्रेसन्ट औषधि सेवन गर्ने बिरामीमा एक विशेष आनुवंशिक परिवर्तन भएमा मुटुको भल्भ चाँडै खराब हुन सक्छ। यसले गर्दा कम उमेरमै मुटुको सर्जरी गर्नुपर्ने सम्भावना रहन्छ।

यो अनुसन्धान प्रतिवेदन साइन्स ट्रान्सलेसनल मेडिसिनमा सन् २०२३ मा प्रकाशित भएको थियो। कोलम्बिया युनिभर्सिटीको सर्जरी विभाग, चिल्ड्रन्स हस्पिटल अफ फिलाडेल्फिया (चप), युनिभर्सिटी अफ पेन्सिलभेनिया र भ्याली हस्पिटल हार्ट इन्स्टिच्युटले संयुक्त रूपमा यो अध्ययन गरेका थिए। अनुसन्धानमा ९ हजारभन्दा बढी बिरामीहरूको क्लिनिकल डाटा र १०० वटा मिटल भल्भ बायोप्सीको परीक्षण गरिएको थियो।

मिटल भल्भले मुटुको देब्रे एट्रियम र देब्रे भेन्ट्रिकलको बीचमा बसेर रगतलाई उल्टो बग्नबाट रोक्ने काम गर्छ। डीएमआर रोग लाग्दा यो भल्भ पूर्ण रूपमा बन्द हुन सक्दैन र रगत उल्टो बग्न थाल्छ। यसले गर्दा बिरामीमा थकाइ लाग्ने र सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन्छन्। औषधिले यसको लक्षण कम गरे पनि भल्भको खराबीलाई निको पार्न सक्दैन। भल्भ धेरै खराब भएमा सर्जरी नै एक मात्र उपाय हुन्छ।

एसएसआरआई एन्टिडिप्रेसन्ट औषधिले सेरोटोनिन ट्रान्सपोर्टर (सर्ट) को सक्रियतालाई कम गर्छ। वैज्ञानिकहरूले मुसा र मानव भल्भ सेल्समा गरेको प्रयोगबाट सर्टको सक्रियता कम हुँदा भल्भ मोटो र कडा हुने गरेको पाए। विशेषगरी ५-एचटीटीएलपीआर भनिने जेनेटिक क्षेत्रमा ‘लङ-लङ’ भेरियन्ट भएका बिरामीहरूमा यो असर बढी देखियो। यस्ता बिरामीको भल्भ सेल्सले सेरोटोनिनसँग तीव्र प्रतिक्रिया जनाएर धेरै कोलाजेन उत्पादन गर्छ। धेरै कोलाजेनले भल्भलाई कडा बनाउँछ र यसको काम गर्ने क्षमतामा ह्रास ल्याउँछ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो जोखिम स्वस्थ भल्भ भएका मानिसमा भने देखिँदैन। स्वस्थ मिटल भल्भले कम सर्ट सक्रियतालाई सजिलै सहन सक्छ। त्यसैले एन्टिडिप्रेसन्ट औषधि खाइरहेका मानिसले चिकित्सकको सल्लाह बिना औषधि छोड्न वा बदल्न हुँदैन।

सन् २०२४ र २०२५ मा भएका अन्य अध्ययनहरूले पनि सेरोटोनिनको सम्बन्ध मुटुको एओर्टिक भल्भको रोगसँग पनि रहेको देखाएका छन्। फेब्रुअरी २०२६ मा सार्वजनिक भएको एक प्रतिवेदन अनुसार एचटीआर२बी भनिने सेरोटोनिन रिसेप्टरलाई ब्लक गर्दा भल्भको क्षतिलाई कम गर्न सकिन्छ।

सन् २०२६ कै अर्को एउटा समीक्षाले सर्टको सक्रियता परिवर्तन गर्ने औषधि र मुटुको भल्भ रोगबीच २.७६ को अड्स रेसियो रहेको देखाएको छ। यो खोजले भविष्यमा डीएनए टेस्टका माध्यमबाट कुन बिरामीलाई छिटो सर्जरी चाहिन्छ भनी पत्ता लगाउन र नयाँ औषधिहरू बनाउन सहयोग पुग्ने आशा जगाएको छ।