‘मिस्टर सिंह’ विज्ञापनलाई नस्लवादी दुष्प्रचारको आरोप, पछि हट्यो अमेरिका

२७ भदौ, काठमाडौं । अमेरिकी होमल्यान्ड सेक्युरिटी (डीएचएस) ले सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ मा पोस्ट गरेको एउटा विवादास्पद विज्ञापन हटाएको छ। उक्त विज्ञापनमा भारतीय-अमेरिकी र सिख समुदायलाई लक्षित गरी आपत्तिजनक सन्देश दिइएको थियो। विज्ञापनको चौतर्फी विरोध भएपछि डीएचएस पछि हट्न बाध्य भएको हो।

भारतीय-अमेरिकी संघसंस्था र डेमोक्रेटिक पार्टीका नेताहरूले यस कदमको तीव्र आलोचना गरेका थिए। उनीहरूले यस विज्ञापनलाई नस्लवादी दुष्प्रचारको संज्ञा दिएका थिए।

होस्टाइल ड्राइभिङ र बिना लाइसेन्सका व्यावसायिक चालकहरूविरुद्ध डीएचएसले एउटा अभियान चलाएको थियो। सोही अभियानअन्तर्गत ‘एक्स’ मा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) बाट निर्मित एक तस्बिर सार्वजनिक गरिएको थियो। उक्त तस्बिरमा दाह्री भएको गहुँगोरो रङको पुरुष देखाइएको थियो। तस्बिरमा सन्देश लेखिएको थियो, ‘हाम्रो सडकबाट हट, तिमीलाई गाडी चलाउन आउँदैन, मिस्टर सिंह।’

यस विज्ञापन सार्वजनिक भएलगत्तै अमेरिकी राजनीति र नागरिक अधिकारको क्षेत्रमा ठूलो हलचल पैदा भयो। भारतीय-अमेरिकी र सिख अधिकारको पक्षमा कार्यरत विभिन्न संघसंस्थाले यसप्रति कडा आपत्ति जनाए। क्यालिफोर्नियाका गभर्नर ग्याभिन न्युसम र डेमोक्रेटिक सांसद राजा कृष्णमूर्तिसहितका शीर्ष नेताहरूले डीएचएसको कदमको खुलेर विरोध गरे।

न्युसमको प्रेस कार्यालयले ‘एक्स’ मार्फत आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेको थियो। प्रेस कार्यालयले लेखेको थियो, ‘यो घिनलाग्दो छ। ट्रम्पको सरकारले सिख समुदायलाई निशाना बनाएर नस्लवादी प्रचार गरिरहेको छ।’

त्यस्तै सांसद राजा कृष्णमूर्तिले पनि डीएचएसको पोस्टको कडा शब्दमा निन्दा गरे। उनले भने, ‘हाम्रो सरकारले मानिसहरूलाई दानवीकरण गर्न कहिल्यै आफ्नो शक्तिको प्रयोग गर्नु हुँदैन। उनीहरूको धर्म, विरासत वा पहिचानका कारण उनीहरू यहाँका होइनन् भन्ने सन्देश दिनु हुँदैन।’

कृष्णमूर्तिले अमेरिकामा रहेका सिख समुदायको योगदान र जनसङ्ख्याको उल्लेख गर्दै थपे, ‘अमेरिकामा १६०,००० भन्दा बढी मानिसहरूको थर सिंह छ। जब सरकारले धेरै सिख परिवारहरूको थरलाई दानवीकरण गर्छ, यसले घृणा बढाउँछ। यसले पूरै समुदायमाथि शंका उत्पन्न गराउँछ।’

विवाद तीव्र बनेपछि डीएचएसले मूल पोस्ट त हटायो, तर उसले गभर्नर न्युसममाथि जवाफी हमला गर्न छाडेन। विभागले न्युसममाथि गैरकानुनी आप्रवासीहरूलाई व्यावसायिक ड्राइभिङ लाइसेन्स दिएको आरोप लगायो।

यो सिङ्गो विवाद यस्तो समयमा आएको छ, जब डीएचएसले आफ्नो ‘सीबीपी होम’ कार्यक्रम प्रवर्द्धन गरिरहेको छ। यो कार्यक्रमअन्तर्गत योग्य कागजात नभएका आप्रवासीहरूले स्वेच्छाले अमेरिका छोड्ने आफ्नो मनसार दर्ता गर्न सक्छन्। यस कार्यक्रमअन्तर्गत स्वेच्छाले देश छोड्न दर्ता गर्नेहरूलाई यात्रा सहायता दिइन्छ। यसका साथै उनीहरूले २ हजार ६ सय अमेरिकी डलरको एक्जिट बोनससमेत पाउन सक्छन्।

डीएचएसको अभियान यतिमा मात्र सीमित थिएन। ‘मिस्टर सिंह’ पोस्ट बाहेक विभागले अर्को तस्बिर पनि सेयर गरेको थियो। त्यसमा हलिउड सिनेमा ट्रान्सफर्मर्स फ्रेन्चाइजको मुख्य पात्र ‘अप्टिमस प्राइम’ देखाइएको थियो। अप्टिमस प्राइमले डीएचएसको आर्म प्याच लगाएर सोही गहुँगोरो पुरुषको सामना गरिरहेको तस्बिरमा देखिन्थ्यो। उक्त तस्बिरमा चेतावनीमूलक सन्देश दिइएको थियो, ‘आफैं देश छोड्नुहोस् वा परिणाम भोग्नुहोस्।’

यसै अभियानअन्तर्गत एक्समा पोस्ट गरिएको एउटा सम्बन्धित भिडियो क्लिपमा ट्रान्सफर्मर्सको मुख्य खलनायक ‘मेगाट्रोन’ लाई देखाइएको छ। भिडियोमा मेगाट्रोनले ‘एलियन्स’ हरूको रिहाइका लागि वार्ता गरिरहेको अभिनय गर्छ। ‘एलियन्स’ शब्द अमेरिकी प्रशासनले आधिकारिक रूपमा विदेशी नागरिकहरूका लागि प्रयोग गर्ने गर्छ।

त्यो क्लिपमा मेगाट्रोनले केही निश्चित ट्रक चालकहरूको रिहाइ मागिरहेको देखाइएको छ। ती चालकहरूमा हरजिन्दर सिंह, राजिन्दर कुमार, बेकझान बेसहेकेभ, अखरोर बोजोरोभ र जसवीर सिंह रहेका छन्। प्रशासनका अनुसार यी चालकहरू विभिन्न सडक दुर्घटना र अन्य अपराधमा संलग्न थिए।

डीएचएसले ‘एक्स’ को एउटा पोस्टमा आफ्नो कडा अडान व्यक्त गर्दै भनेको छ, ‘यदि तपाईं शत्रुतापूर्ण मनसायले यो देशमा आउनुहुन्छ भने यो कुरा जान्नुहोस्। हामी आफ्नो रक्षा गर्नेछौं। हामी अमेरिकानिजमको रक्षा गर्नेछौं। हामी हाम्रो घरको रक्षा गर्नेछौं।’

आफ्नो कारबाहीलाई सही ठहराउन विभागले ट्रक चालक हरजिन्दर सिंहको भिडियो पनि पोस्ट गरेको थियो। हरजिन्दरलाई गत वर्ष गैरकानुनी यु-टर्नका कारण भएको दुर्घटनापछि पक्राउ गरिएको थियो। उक्त भयानक दुर्घटनामा परी तीन जनाको ज्यान गएको थियो।

सरकारी एजेन्सीको यो प्रचारशैलीप्रति अधिकारवादी संस्थाहरूले तीव्र रोष प्रकट गरेका छन्। हिन्दू अमेरिकन फाउन्डेसन, सिख गठबन्धन, हिन्दूएक्सन र नर्थ अमेरिकाका हिन्दूहरूको गठबन्धन लगायतका प्रमुख अधिकार समूहहरूले यो विज्ञापनलाई गैर-अमेरिकी र पूर्ण रूपमा नस्लवादी भनेका छन्।

हिन्दू अमेरिकन फाउन्डेसनले यस विषयमा आधिकारिक विज्ञप्ति जारी गर्दै भनेको छ, ‘सिंहहरू हिन्दू हुन्, उनीहरू सिख हुन्, उनीहरू अमेरिकी हुन् र उनीहरू गाडी चलाउँछन्। डीएचएसको नस्लवादी र गैर-अमेरिकी प्रोफाइलिङले हाम्रो राष्ट्रको सामूहिक विवेकलाई स्तब्ध बनाउनुपर्छ।’

फाउन्डेसनले सरकारी निकायको यस्तो कदमप्रति गम्भीर चिन्ता जनाउँदै थप्यो, ‘यो एउटा संघीय एजेन्सीद्वारा गरिएको भेदभावपूर्ण पोस्ट हो। यो राजनीतिक सन्देश भन्दा धेरै टाढाको कुरा हो। हामी यसको छानबिनको स्वागत गर्छौं।’

यस्तै नर्थ अमेरिकाका हिन्दूहरूको गठबन्धनले पनि प्रशासनलाई व्यंग्यात्मक प्रचार नगर्न चेतावनी दिएको छ। संगठनले भनेको छ, ‘कानुन लागू गर्नुहोस्। मानिसहरूको व्यंग्यचित्र नबनाउनुहोस्। खतरनाक चालकहरू सबै पृष्ठभूमि, जातीयता, धर्म र थरका हुन्छन्।’

गठबन्धनका अनुसार केही सीमित थरहरूलाई मात्र निशाना बनाउनाले सडक सुरक्षित हुन सक्दैन। यस प्रकारको कदमले ‘सिंह’ र ‘कुमार’ जस्ता थर भएका हजारौँ निर्दोष अमेरिकीहरूको सुरक्षालाई गम्भीर खतरामा पार्छ।

सिख गठबन्धनले अमेरिकामा सिख समुदायले भोग्दै आएको ऐतिहासिक भेदभावको स्मरण गराएको छ। गठबन्धनले भनेको छ, ‘९/११ को २५ वर्षपछि पनि सिखहरूलाई उनीहरूको रूपको आधारमा निशाना बनाइँदैछ।’

गठबन्धनले आफ्नो पहिचानप्रतिको प्रतिबद्धता दोहोर्याउँदै थपेको छ, ‘अमेरिकामा लाखौं सिखहरूको थर सिंह छ, जसको अर्थ सिंह हुन्छ। हाम्रो सरकारले हामीलाई शत्रुको रूपमा देखाउँदा पनि हामी सिखको रूपमा पहिचान दिन डराउँदैनौं।’

चौतर्फी दबाबपछि डीएचएसले विवादित पोस्ट हटाएपछि आप्रवासी अधिकारवादी समूहहरूले यस कदमको स्वागत गरेका छन्। तर उनीहरूले समस्याको समाधान अझै पूर्ण नभएको र धेरै काम गर्न बाँकी रहेको बताएका छन्।

पोस्टर हटाएपछि हिन्दू अमेरिकन फाउन्डेसनले पुनः प्रतिक्रिया दिँदै भनेको छ, ‘डीएचएसले हामीले हिजो औंल्याएको पोस्ट अहिले हटाएको छ। हामी यसलाई हटाएकोमा स्वागत गर्छौं। तर जब एउटा संघीय एजेन्सीले राजनीतिक फाइदाका लागि भारतीय/सिख पुरुषको तस्बिर प्रयोग गर्छ, तब पोस्ट हटाउनु पहिलो कदम मात्र हो।’

फाउन्डेसनले आफ्ना मागहरू अघि सार्दै थपेको छ, ‘भारतीय अमेरिकी, सिख, हिन्दू र दक्षिण एसियालीहरूले आफ्नो सरकारबाट अझ राम्रो व्यवहार पाउनुपर्छ।’

सरकारी निकायबाटै धार्मिक र जातीय आधारमा मानिसहरूलाई लक्षित गरिएपछि अमेरिकामा अल्पसंख्यक समुदायको सुरक्षा र सम्मानबारे नयाँ बहस सिर्जना भएको छ। डीएचएसले मूल पोस्ट हटाए पनि यसले उत्पन्न गरेको राजनीतिक र सामाजिक तरंग भने साम्य भएको छैन। राजनीतिक नेताहरू र सामुदायिक समूहहरूले सरकारी निकायहरूले प्रयोग गर्ने शब्द, थर र तस्बिरको संवेदनशीलतामाथि निरन्तर ध्यान केन्द्रित गरिरहेका छन्।