फ्याक्ट चेक गर्न मानिसभन्दा एआईलाई भरोसा गर्ने बढे

६ असोज, काठमाडौं ।  इङ्गल्याण्डमा ११ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका ४ हजार भन्दा बढी युवाहरूमा गरिएको पब्लिक फर्स्टको सर्वेक्षण अनुसार लगभग आधा युवाहरू कुनै पनि फ्याक्ट चेक गर्न मानिसभन्दा एआईलाई बढी विश्वास गर्छन्। उक्त अध्ययनले मानिसको तुलनामा एआई उपकरणहरूमा बढी भरोसा राख्नेहरूमा युवतीहरूको तुलनामा युवाहरूको सङ्ख्या अझ बढी रहेको देखाएको छ।

इतिहासकार सर एन्थोनी सेल्डन र प्रविधि उद्यमी टिम बन्टिङद्वारा तयार पारिएको रिपोर्टमा शिक्षा प्रणालीले एआईलाई कम महत्व दिएमा विद्यार्थीहरूले विद्यालयलाई आफ्नो समयको सही उपयोगको रूपमा नदेख्ने चेतावनी दिइएको छ। करिब ८७ प्रतिशत युवाहरूसँग एआई उपकरण प्रयोग गरेको अनुभव भए तापनि इङ्गल्याण्डको शिक्षा प्रणालीले एआई बिनाको संसारका लागि अध्यापन गराइरहेको दाबी रिपोर्टले गरेको छ।

रिपोर्टमा लेखिएको छ, ‘शिक्षा प्रणालीले युवाहरूले एआई कसरी र कति प्रयोग गरिरहेका छन् भन्ने कुरासँग तालमेल मिलाउन सकेको छैन, र त्यो अन्तरले गर्दा शैक्षिक संस्थाको आफ्नै मूल्य घट्न थालेको छ।’
रिपोर्टमा थप भनिएको छ, ‘यो हाम्रा लागि धेरै खतरनाक स्थिति हो। शिक्षामा एआईप्रतिको बलियो र मानवीय प्रतिक्रियाको अभावमा युवाहरूले एआईमाथि नै आफ्नो भरोसा राखिरहेका छन्।’

गत महिना गरिएको उक्त सर्वेक्षणले विद्यालय वा विश्वविद्यालयहरूले आफूहरूलाई एआई भएको संसारका लागि तयार गरिरहेका छन् भन्ने कुरामा १० प्रतिशतभन्दा कम युवाहरूले मात्र विश्वास गर्ने देखाएको छ। विद्यालय र विश्वविद्यालयहरूले एआईलाई अस्थायी समस्या जस्तै व्यवहार गरिरहेसम्म शैक्षिक प्रणालीको वैधानिकता जोखिममा पर्ने चेतावनी अध्ययनले दिएको छ।

यस समस्याको समाधानका लागि अध्ययनका लेखकहरूले सरकारलाई शिक्षामा एआई प्रयोगसम्बन्धी १० बुँदे योजना अपनाउन आग्रह गरेका छन्। जसमा शिक्षा विभाग भित्र एआई सम्बन्धी ‘फास्ट रियाक्सन’ टोली गठन गर्ने र १०० वटा एआई च्याम्पियन विद्यालय तथा कलेजहरूको सञ्जाल बनाउने प्रस्ताव समावेश छ।

प्राविधिक विकासका सन्दर्भमा शिक्षालाई बेलायतको पछाडि परेको क्षेत्रको रूपमा वर्णन गर्दै सर एन्थोनीले भनेका छन्, ‘हामीले काम सुरु गर्नु अघि पूर्ण निश्चितताको पर्खाइमा बस्न सक्दैनौँ।’

उनले थप भनेका छन्, ‘शिक्षामा एआईको प्रयोगमा विश्वलाई नेतृत्व गर्ने क्षमता बेलायतसँग छ, तर यसमा चाहिने तत्परता र नेतृत्वको भने कमी देखिएको छ।’

यसअघि सरकारले सन् २०२७ को अन्त्यसम्ममा इङ्गल्याण्डका विद्यालयहरूमा एआई अध्यापन उपकरणहरू उपलब्ध गराइने र विद्यालयहरूमा एआई तथा प्रविधि उत्पादनहरूको परीक्षण विस्तार गर्न २ करोड ३० लाख पाउण्ड लगानी गर्ने घोषणा गरिसकेको छ। शिक्षा विभागले शिक्षामा एआईको सुरक्षा र डेलिभरी मूल्याङ्कन गर्न एआई सेफ्टी एण्ड पेडागोजी टास्कफोर्स पनि गठन गरेको छ।

सरकारका प्रवक्ताले भनेका छन्, ‘एआई एक तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको नयाँ प्रविधि हो जसले ठूला अवसर र चुनौतीहरू प्रस्तुत गर्दछ, जसलाई हामीले अत्यन्त गम्भीरताका साथ लिएका छौँ।’
प्रवक्ताले थप्दै भनेका छन्, ‘हाम्रो परिमार्जित पाठ्यक्रमले मौखिक तथा गणितीय साक्षरता जस्ता आधारभूत सीपहरूलाई प्राथमिकतामा राख्नेछ, जसले गर्दा युवाहरूलाई भविष्यका लागि आवश्यक डिजिटल सीप र गलत सूचना पहिचान गर्ने क्षमता प्रदान गर्नेछ।’ एजेन्सी