नोबेल पुरस्कारको पोर्ट्रेट कसरी बनाइन्छ ?

नोबेल पुरस्कारको चहलपहल सुरु हुनासाथ विजेताहरूको नामसँगै मिडिया तथा सोसल मिडियामा एउटा विशेष चीजले सबैको ध्यान खिच्छ – उनीहरूका आकर्षक र भिन्न शैलीका पोर्ट्रेट ।

विशेष गरी कला अनुरागीहरूका लागि त यी चित्रहरू निकै कौतुहल र चर्चाको विषय बन्ने गर्छन् । अति नै सीमित रङ र सरल रेखाबाट कोरिएका ती पोर्ट्रेटहरू क्षणभरमै विश्वभरका सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमा छाउँछन् ।

धेरैलाई लाग्न सक्छ, यी डिजिटल इलुस्ट्रेसन वा कम्प्युटरले बनाएका डिजाइन हुन् । तर वास्तविकता अर्कै छ – यी त काँचो क्यानभासमा हातैले कोरिएका जीवन्त कलाकृति हुन् । र, विगत केही वर्षयता विश्वलाई नै मोहित पार्ने यी आधिकारिक पोर्ट्रेटहरूका पछाडि स्वीडिस भिजुअल आर्टिस्ट निकोलस अल्मेडाको हात छ ।

लामो समयदेखि चित्रकारितामा सक्रिय अल्मेडाले सन् २०१२ देखि नोबेल विजेताहरूलाई आफ्नो ब्रस र रङमार्फत क्यानभासमा उतार्न थालेका हुन् । पाँचवटै विधाका नोबेल विजेताहरू कस्ता देखिन्छन् भन्ने कुरा विश्वले पहिलो पटक उनैले बनाएका यी पोर्ट्रेटमार्फत नै थाहा पाउँछ । आफ्नो कामबारे उत्साह व्यक्त गर्दै अल्मेडा स्वयंले वेबसाइटमा लेखेका छन् – यी पोर्ट्रेटहरू घोषणा हुनेवित्तिकै सेकेन्डभित्रै विश्वभरका लाखौँ मानिसले देख्छन् ।

एक टेड टक्स प्रस्तुतिमा पनि उनले आफ्नो यो रोमाञ्चक कला-यात्रा र शैलीबारे खोसलेका थिए । नोबेल विजेताका अलावा उनले विश्वका चर्चित व्यक्तित्वहरू र प्राचीन पौराणिक मिथकका प्रतीकहरूलाई पनि कलात्मक रूप दिँदै आएका छन् ।

अल्मेडाको शैलीको मुख्य खम्बा मिनिमलिजम अर्थात् न्यूनवाद हो । बढीमा एक वा दुई रङको मात्र प्रयोग गरेर टाढाबाटै आँखा तान्ने र मानिसको दिमागमा बस्ने चित्र कोर्नु उनको मुख्य विशेषता हो ।

कसरी सुरु भयो स्केचको यो नयाँ परम्परा ?

अल्मेडा आउनुअघि नोबेल विजेताहरूको जानकारी दिन सामान्य फोटो नै प्रयोग गरिन्थ्यो । तर विशेष गरी विज्ञानतर्फका कतिपय शोधकर्ता र वैज्ञानिकहरू अनुसन्धानमै व्यस्त रहने भएकाले उनीहरूको उच्च गुणस्तरको फोटो पाउनै मुस्किल हुन्थ्यो । कमिटीले जस्तो फोटो भेट्टायो, त्यस्तै प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता थियो ।

यस्तै भद्रगोलबीच सन् २०१२ मा नोबेल मिडियाको आर्ट डाइरेक्टरका रूपमा निकोलस अल्मेडाको प्रवेश भयो । उनले वर्षौँदेखि चलिआएको फोटो देखाउने परिपाटीलाई एकाएक मोडिदिए । फोटोको सट्टा कालो मार्करले स्केच बनाएर विजेताहरूको आधिकारिक भिजुअल प्रिजेन्टेसन गर्ने नयाँ प्रयोग सुरु गरे ।

यो नयाँ शैलीले निकै तारिफ पायो । त्यसपछि उत्साहित बनेको नोबेल पुरस्कार कमिटीले सन् २०१३ मा उनलाई नै नयाँ ग्राफिकल अवधारणा तयार पार्न जिम्मा दियो । अल्मेडाले निलो, पहेँलो र कालो रङको संयोजनमा पोर्ट्रेटको आउटलाइन बनाउने प्रस्ताव राखे, जसलाई कमिटीले सहर्ष स्वीकार गर्‍यो ।

क्रमशः परिवर्तन हुँदै सन् २०१८ मा कमिटीले चित्रमा सुनौलो रङलाई मुख्य प्राथमिकता दिने निर्णय गर्‍यो । त्यसयता हरेक वर्ष उनले यही सुनौलो र कालो रङको बेजोड तालमेलमा नोबेल विजेताका कालजयी पोर्ट्रेटहरू बनाउँदै आएका छन् ।

समयको दौड र सिर्जनाको जादू

अल्मेडाका अनुसार उनका हरेक चित्रहरू खास अवधारणामा आधारित हुन्छन् । नोबेल पुरस्कार विजेताको घोषणा आफैँमा एउटा ‘ब्रेकिङ न्युज’ हुने भएकाले त्यसको पोर्ट्रेट पनि दृश्यका हिसाबले उत्तिकै सशक्त र प्रभावकारी हुनुपर्छ भन्ने उनको मान्यता छ ।

यसका लागि उनी सेतो पृष्ठभूमि, कडा कालो रङ, बोल्ड स्ट्रोक र उच्च कन्ट्रास्टमा काम गर्छन् । ताकि कसैले त्यो चित्र देख्नेबित्तिकै ‘ओहो ! यो त नोबेल विजेताको पोर्ट्रेट हो’ भनेर तुरुन्तै चिन्न सकोस् ।

सबैभन्दा रोचक कुरा त के छ भने पुरस्कार कमिटीले विजेताको नाम सार्वजनिक हुनुभन्दा केही घण्टा अगाडि मात्रै अत्यन्तै गोप्य रूपमा अल्मेडालाई नाम र विवरण पठाउँछ । त्यसपछि समयसँग दौडिएर उनले एकदमै छोटो अवधिभित्र यी मास्टरपिस पोर्ट्रेटहरू तयार पारिसक्नुपर्छ ।

अल्मेडाले यी पोर्ट्रेट बनाउन कालो एक्रिलिक रङ र सुनको मसिनो फोयल (पन्नी) प्रयोग गर्छन् । एउटा विशेष ग्लुको मद्दतले सुनको फोयललाई क्यानभासमा टाँसिन्छ ।

नोबेल पुरस्कारको सिजनबाहेक अल्मेडाको धेरैजसो समय अन्य कला परियोजनाहरूमै बित्छ । तर नोबेल विजेताहरूको पहिचानमा उनले भित्र्याएको यो सादगीपूर्ण नवीनता र कलात्मक प्रयोग चर्चा कला जगतमा पुस्तौँपुस्तासम्म भइरहनेछ ।