बच्चालाई मोबाइल दिनुअघि अभिभावकले निर्धारण गर्नुपर्ने यी ५ नियम

आजको युगमा बच्चालाई मोबाइल फोन दिनु निकै सामान्य भइसकेको छ । धेरै अभिभावकहरूले गुनासो गर्छन्, ‘मेरो बच्चा जतिबेला पनि मोबाइलमै झुण्डिरहन्छ, खान, खेल्न, पढ्न पनि बिर्सिन्छ ।’

यो समस्या धेरै घरमा देखिन्छ । तर मोबाइल दिनु पूर्णरूपमा गलत पनि होइन । अनलाइन कक्षा, ट्यूशनको सम्पर्क, आपत्कालीन अवस्थामा वा सुरक्षित रूपमा जानकारी आदान–प्रदान गर्न मोबाइल आवश्यक पनि पर्छ ।

मुख्य कुरा भनेको सही समयमा, सही तरिकाले र स्पष्ट नियमहरू बनाएर मोबाइल दिनु हो । यसले बच्चाको विकासमा सकारात्मक प्रभाव पार्छ भने नियमबिना दिएको मोबाइलले स्वास्थ्य, पढाइ, व्यवहार र सुरक्षा जोखिममा पार्न सक्छ । त्यसैले अभिभावकहरूले बच्चालाई मोबाइल दिनुअघि वा दिइसकेपछि व्यावहारिक र आवश्यक नियमहरू पालना गर्नुपर्छ ।

१. विश्वास र खुला संवादको आधार बनाउने

बच्चालाई मोबाइल दिँदा पहिले नै भन्नुपर्छ ‘हामी तिमीलाई पूर्ण विश्वास गर्छौं । तिमी समझदार भइसक्यौ, यसको सही प्रयोग गर्छौ भन्ने हामीलाई थाहा छ । तर यदि कुनै समस्या भयो भने लुकाउनु हुँदैन, हामीसँग सेयर गर्न सक्छौ ।’

पासवर्ड गोप्य राख्नु हुँदैन भन्नुपर्छ र आपत्कालीन अवस्थामा अभिभावकले फोन जाँच्न गर्नुपर्छ । बच्चालाई त्रासमा राख्नु हुँदैन, बरू सहयोगी बन्ने वातावरण बनाउनुपर्छ । यसले बच्चा लुकाउने होइन, खुल्ने बनाउँछ ।

२. स्पष्ट समय र स्क्रिन टाइम नियमहरू निर्धारण गर्ने

मोबाइलको प्रयोग समयबद्ध बनाउनु अत्यन्त जरुरी छ । उमेरअनुसार विश्व स्वास्थ्य संगठन र अन्य विशेषज्ञहरूले सिफारिस गरेका छन् । २–५ वर्षका बच्चाहरुलाई दिनमा अधिकतम १ घण्टा उच्च गुणस्तरको शैक्षिक सामग्री मात्र, अभिभावकसँगै हेर्ने ।

६ वर्षभन्दा माथिका बालबालिकाले दिनमा १–२ घण्टा प्रयोग गर्न दिने । पढाइ, खेलकुद र निद्रालाई असर नपार्ने गरी । सुत्ने समयभन्दा कम्तीमा १ घण्टा अगाडि सबै स्क्रिन बन्द गरिदिनुपर्छ । नीलो प्रकाशले निद्रा प्रभावित गर्छ ।

खाना खाँदा, परिवारसँग समय बिताउँदा, पढाइ÷होमवर्क गर्दा र सुत्ने कोठामा मोबाइल पूर्णरूपमा निषेध गर्नुपर्छ । यी नियमहरू लिखित रूपमा बनाएर घरमा टाँस्न सकिन्छ। नियम तोड्दा बहस नगरी फोन केही समयका लागि लिइदिनुपर्छ ।

३. नचिनेका व्यक्तिसँग कुराकानी नगर्ने कडा नियम

इन्टरनेटमा बच्चामाथि दुरुपयोग, छेडखानी, फेक प्रोफाइल र अनलाइन शोषणको जोखिम उच्च छ । नेपालमा पनि यस्ता घटना बढ्दै छन् । यस्तोमा स्कूल, ट्यूशन वा चिनेका साथीहरूको मात्र नम्बर र च्याटमा सम्पर्क राख्नुपर्छ भनेर सिकाउनुपर्छ।

नचिनेको नम्बर, अनजान प्रोफाइल वा ग्रुपमा जवाफ दिन हुँदैन भन्ने कुरा पनि सिकाउनुपर्छ । कुनै सामग्रीले अप्ठ्यारो वा असजिलो लागे तुरुन्तै अभिभावकलाई देखाउनुपर्छ भन्ने जानकारी पनि दिनुपर्छ ।

४. सोसल मिडिया प्रोफाइल प्राइभेट र सुरक्षित राख्ने

बच्चाले सोसल मिडिया प्रयोग गर्छन् भने अकाउन्ट प्राइभेट राख्नुपर्छ । व्यक्तिगत जानकारी स्कूल, ठेगाना, दैनिकी, फोटो लोकेशन सार्वजनिक गर्नुहुँदैन । अभिभावकले पनि बच्चाको सोसल मिडिया फलो गरेर निगरानी राख्न सक्छन् तर पूर्ण नियन्त्रण होइन, विश्वासमा आधारित ।

५. नियम तोडिएमा परिणाम र सहयोगको स्पष्ट नीति

राम्रो र नराम्रो प्रयोगको बारेमा खुलस्त कुराकानी गर्नुपर्छ । नियम तोड्दा फोन केही दिन÷हप्ताका लागि फिर्ता लिइदिनुपर्छ । यदि बच्चा कुनै ट्र्यापमा परे भने डराउनु हुँदैन, अभिभावकसँग सहयोग माग्न सक्छ भन्ने विश्वास दिलाउनुपर्छ । अभिभावकले पनि मोबाइलको सही प्रयोग गरेर देखाउनुपर्छ ।

यी नियमहरू बच्चाको उमेर, परिपक्वता र परिवारको आवश्यकताअनुसार परिवर्तन गर्न सकिन्छ । मुख्य कुरा नियमहरू लगातार पालना गर्ने र खुला संवाद कायम राख्ने हो । यसले बच्चालाई जिम्मेवार डिजिटल नागरिक बनाउँछ र अभिभावकलाई चिन्तामुक्त बनाउँछ ।