‘चुनाव जितेपछि शहरमै हराउँछन् भन्ने गुनासो चिर्छु, जेनजी भावना बोक्छु’

२६ वर्षको उमेरमा नै प्रतिनिधिसभा सदस्य बन्ने सपना पूरा हुन्छ भन्ने सोच मनिष खनालले कहिल्यै देखेका थिएनन् । उनी आफूलाई सडककै एक योद्धा सम्झन्थे । सोहीअनुसार विभिन्न सामाजिक आन्दोलनमा सरिक हुन्थे, जसरी भदौ २३ र २४ गतेको आन्दोलनमा सक्रिय भूमिका खेले । आन्दोलनका दस्तावेजीकरण गर्ने काममा खटिए ।

‘कुनै दिन चुनाव लडिन्छ, कुनै दिन सांसद भइन्छ वा नवलपुर क्षेत्र नम्बर २ लाई प्रतिनिधित्व गर्छु भन्ने चाहिँ थियो,’ उनी भन्छन्, ‘तर यति छिट्टै हुन्छ भन्ने मैले सोचेको थिइनँ ।’

भदौ २३ र २४ गतेको जेनजी विद्रोहले नेपालको राजनीतिक परिदृश्य नै बदलिदिएपछि त्यही विद्रोहको जगमा भएको निर्वाचनमा नवलपुर क्षेत्र नम्बर २ बाट प्रतिस्पर्धा गरे । २६ वर्षीय मनिष खनाल ठूलो मतान्तरले जित पनि हासिल गरे । खनालले ४१ हजार ३४७ मत ल्याएर विजयी हुँदै गर्दा नेकपा एमालेका तिलबहादुर महत क्षेत्रीले जम्मा १५ हजार ७५५ मत पाएर दोस्रो भए । तेस्रो बनेका नेपाली कांग्रेसका ओमबहादुर घर्तीले १४ हजार ७१३ मत पाए ।

सामान्य परिवारमा जन्मिएका खनाल सामुदायिक विद्यालयबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेर काठमाडौं आएका थिए । नेपाल ल क्याम्पसबाट स्नातक गरेका उनी अधिवक्ता पनि हुन् । विवेकशील नेपाली अभियानबाट राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका खनालले मेडिकल शिक्षा सुधार, निर्मला पन्तको न्याय, ललिता निवास जग्गा काण्ड र लोकमान सिंह प्रकरण जस्ता विभिन्न सामाजिक आन्दोलनमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरे ।

२० वर्षकै उमेरमा विवेकशील नेपाली दलको केन्द्रीय सदस्य बन्न सफल उनी पछि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीमा प्रवेश गरेर तत्कालीन सांसद असिम शाहको सचिवालय प्रमुखको जिम्मेवारी सम्हाले । केही समय युवा तथा खेलकुद मन्त्रालयमा नीति तथा कानुन विभागमा काम गरे ।

२३ र २४ भदौको जेनजी विद्रोहमा सक्रिय सहभागी खनाल १० बुँदे सम्झौताको मस्यौदाकारमध्येका एक हुन् । सरकार र जेनजीबीच भएको सम्झौताको ड्राफ्टमा भूमिका खेलेका उनले त्यसपछि अब सडकबाट सदनमा युवा आवाज उठाउनुपर्ने दायित्व सम्झे । ‘विद्रोहको मर्मलाई संस्थागत गर्न कोही अगाडि आउनुपर्छ भन्ने आवाज थियो । विकल्प कुर्ने कि आफैं विकल्प बन्ने ? त्यसैले म आफैं नवलपुर क्षेत्र नम्बर २ को लागि योग्य युवा उम्मेदवार हुन सक्छु भन्ने सोचेर अगाडि आएँ,’ उनले भने ।

सडकको आवाज सदनमा पु‍र्याउने नै उनको मुख्य उद्देश्य थियो । तर, सानै उमेर भएकाले चुनावमा विभिन्न शंका–उपशंका भए । चुनावी अभियानका क्रममा उमेरले कलिलो भएको टिप्पणी धेरैबाट आयो । कतिपयले विश्वास गर्न सन्देह गरेको अवस्था पनि थियो । नेता भनेको ‘कपाल फुलेको’ र ‘ठूलो शरीर’ भएको हुनुपर्छ भन्ने भाष्यले सुरुवाती दिन केही कठिन बनायो । तर घरदैलो, मिडिया र प्रत्यक्ष भेटघाटमा आफ्ना विचार र योग्यता सुनाउँदै जाँदा मतदाताले ‘उमेर होइन, विचार, क्षमता र अनुभव’लाई प्राथमिकता दिएको खनालको अनुभव छ ।

कानुनको ज्ञान, संसदीय सचिवालयको अनुभव र विद्रोहमा खेलेको भूमिकाले खनाललाई बलियो आधार दियो । त्यसमाथि नवलपुर क्षेत्र नम्बर २ को भूगोलमा विविधता छ । उत्तरमा पहाडी भेग पर्छ भने दक्षिणमा समथर तराई र भित्री मधेश छ ।

खनालले आफ्नो क्षेत्रलाई ‘तीन तले जिल्ला’ भनेर चिनाउन रुचाउँछन् । उत्तरमा मगर र गुरुङ समुदायको बस्ती छ, जहाँ अदुवा, सुन्तला जस्ता कृषि उत्पादनले बजार पाउन सकेहुन्थ्यो भन्ने स्थानीयको मुख्य अपेक्षा छ । हुप्सेकोट गाउँपालिकाको धौबादी फलाम खानीबाट उत्पादन सुरु हुनुपर्ने पुरानो माग छ ।

दक्षिणी भेगमा नारायणी नदी कटान, मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व र मध्यवर्ती क्षेत्रको प्रशासनिक झन्झट मुख्य समस्या छन् । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको क्षेत्रमा गैंडा र बाघको आक्रमणबाट किसानको बालीनाली नष्ट हुने र क्षतिपूर्ति प्रक्रिया झन्झटिलो तथा अपर्याप्त हुने गरेको छ । चुनावकै बेला तीन जनालाई गैंडाले आक्रमण गरेको खनालले सम्झिए ।

मध्यवर्ती क्षेत्र भएकै कारण सेवा सुविधामा कमी र प्रशासनिक झन्झटले स्थानीय हैरान छन् । बेरोजगारी, सुकुमवासी समस्या र न्यूनतम ज्यालाका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यता आम मतदाताको साझा पीडा हो ।

खनालका अनुसार, युवाहरूको अपेक्षा पनि स्पष्ट छ । अधिकांश युवा वैदेशिक रोजगारीमा छन् । स्वदेशमै न्यूनतम ज्यालाको काम पाइयो भने विदेश जान नपर्ने उनीहरूको चाहना छ ।

नारायणी किनारमा होमस्टे सञ्चालन गरेर पर्यटनबाट आम्दानी गर्न सकिने, त्रिवेणी धामलाई देवघाटसम्म जोडेर पर्यटकीय हब बनाउन सकिने र गैंडालाई देखाएर चितवन जस्तै नवलपुर पनि समृद्ध बन्नसक्ने युवाहरूको सोच छ ।

‘गैंडालाई देखाएर चितवन समृद्ध भइरहँदा हामी किन तर्सिने ? हामी पनि गैंडा देखाएर आम्दानी गर्न सक्छौं,’ युवाहरूको भनाइ उद्धृत गर्दै खनाल भन्छन् । यसमा आफूले सकेको काम गर्ने उनले बताए ।

यी सबै काम गर्ने विषयलाई लिएर खनालले चुनावी नारा नै बनाएका थिए– नीतिबाट विधि र विधिबाट समृद्धि ।

उनी विधायकी भूमिकालाई क्षेत्रको समृद्धिसँग जोड्न चाहन्छन् । मध्यवर्ती क्षेत्रको समस्या समाधान, बाटोघाटो निर्माण, नदी कटान नियन्त्रण जस्ता मुद्दामा नीति तथा कानुनी तहबाटै समाधान खोज्ने योजना छ ।

सरकारको सय दिने कार्ययोजना र जेनजीसँगको १० बुँदे सम्झौताको मर्मलाई कार्यान्वयन गर्न सदनमा खबरदारी र सहयोग दुवै गर्ने उनको प्रतिबद्धता छ । जेनजी आन्दोलनका अगुवामध्ये एक भएकाले आफूले युवा भावना बोकेर संसदमा उभिने बताउँछन् ।

‘आजको युवाले लामो भाषण होइन, डेलिभरी खोजेको छ । तोकिएको समयमा तोकिएको काम हुनुपर्छ भन्ने युवाको माग छ । रिल्स युगका युवालाई छोटो, छरितो तर प्रभावकारी परिणामको अपेक्षा छ,’ खनालले भने, ‘जितेर काठमाडौं गएपछि मतदाताको गुनासो चिर्ने लक्ष्य छ ।’

तस्वीर/भिडियो : कमल प्रसाईं