बालबालिकाको सुरक्षित वर्तमानबिना समृद्ध नेपाल सम्भव छैन

सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यू

म मानसिं वाइबा ।  मेरो घर बकैया–६,ज्यामिरे, मकवानपुर जिल्लामा पर्छ । जुन अहिले पनि अत्यन्त दुर्गम मानिन्छ । म बालक हुँदै श्रमशोषणमा परेर उद्धार भएको व्यक्ति हुँ ।

मेरो परिवारमा दुई छाक खान समेत समस्या थियो । बुबाआमा वृद्ध अवस्थामा पुगिसकेको, दिदीहरूको बिहे भइसकेको र म एक्लो छोरो भएकाले कठिन अवस्थामा परिवारको जिम्मेवारी मैले नै उठाउनुपर्ने अवस्था आयो । मेरो बाध्यता देखेर गलैँचा ठेकेदारले फकायो । धेरै कमाउन सकिने लोभ देखायो । पढ्ने रहर हुँदाहुँदै गलैँचा बुन्न काठमाडौँ आएँ ।

भर्खर ११ वर्षको उमेर, जाडो महिना थियो । शरीरमा कपडा पातलो शर्ट र पाइन्ट मात्र । यही अवस्थामा गलैँचाको धागोमा सुतेर काम गरेँ । तर, न पैसा दिइयो, न केही अन्य सुविधा । यसरी आफूमाथि शोषण भएपछि त्यहाँबाट छोडेर होटेलमा भाँडा माझ्ने काम गर्न थालेँ । फेरि त्यहाँ पनि काम गर्ने दाइहरूले रक्सी खाएर रातिराति मलाई पिट्ने गर्थे ।

साहु–साहुनीलाई भन्दा पनि ती दाइहरू उनीहरूको आफन्त पर्ने हुनाले अलिअलि गाली गर्थे अरू केही गर्दैनथे । सताउने क्रम चलिरह्यो । धेरै सहेपछि मैले हिम्मत जुटाएर पुलिस स्टेशनमा गएर समस्या सुनाएँ।

त्यसपछि चाइल्ड रेस्क्यू नेपाल, नेपाल प्रहरी र ईस्थर बेन्जामिन स्मृति संस्थाको सहयोगबाट मेरो उद्धार भयो । यो वि.सं. २०७२ को कुरा थियो ।

ईस्थर बेन्जामिन स्मृति संस्थाको घरमा संरक्षण गरी पढाइ, लेखाइ र अन्य सुविधा दिएर राख्नुभयो । मैले मेरो घरको समस्या पनि बताएँ र परिवारमा पनि केही सहयोग मिल्यो ।

मैले त्यहाँ बसेर करिब ३ वर्ष पढेँ । त्यसपछि मलाई गाउँमै बसेर पढ्न मन लागेकाले संस्थाको सहयोगमा गाउँमै बसेर पढेँ । कक्षा ८ सकेर कोभिड महामारीपछि फेरि काठमाडौँमा आएँ र पढाइ जारी राखेँ । अहिले यही संस्थाको सहयोगमा १२ कक्षा पास गरेँ । यसरी शिक्षामा फर्किन सफल भएर अहिले स्नातक अध्ययनरत छु ।

आज म सचेत नागरिकका रूपमा उभिन सक्ने भएको छु, तर मेरो जस्तै अवस्था अझै पनि देशका हजारौं बालबालिकाले भोगिरहेका छन् । ती बालबालिकाको समस्या सरकारले किन सम्बोधन गर्न सकिरहेको छैन ?

हुन त नेपालको संविधानमा बालबालिकाको शिक्षा, स्वास्थ्य, संरक्षण, शोषण विरुद्धको अधिकार तथा सम्मानजनक जीवनको अधिकार सुनिश्चित गरिएको छ । बालश्रमलाई कानुनी रूपमा निषेध पनि गरिएकै छ । तर, यसका बाबजुद मानिसहरूका घर, शहरका गल्ली र चोकमा रहेका रेष्टुराँ, मोटरसाइकल वर्कशप, कलकारखानाहरूमा बालबालिकाहरूलाई काममा लगाइन्छ । विभिन्न तवरले शोषण गरिन्छ ।

सन् २०२१ नेपाल बालश्रम प्रतिवेदनको तथ्यांक अनुसार करिब ११ लाख भन्दा बढी बालबालिका अझै बालश्रममा रहेका छन् । ती मध्ये मेरो जस्तै र अझ त्यो भन्दा पनि ठूलो समस्या झेलिरहेका धेरै होलान् ।

मैले त कसैगरी हिम्मत जुटाएर नियम कानुनको सहारा लिई आफ्नो जीवनको दिशा परिवर्तन गर्न सकेँ तर मजस्ता हजारौँ भाइबहिनी शायद अलमलिएर शोषण भोग्न बाध्य छन् । यी कानूनको सक्रिय कार्यान्वन गराई सम्बन्धित समूहलाई राहत दिन अनिवार्य छ । अब आउँदो दिनमा बालश्रम र बालशोषण जस्ता समस्यालाई दोहोरिन नदिन सरकारले विविध कदम चल्न आवश्यक छ ।

बालसंरक्षणको क्षेत्रमा कहिले स्वयंसेवक बनेर त कहिले यस क्षेत्रमा कार्यरत संस्थाको प्रशिक्षार्थी बनेर मैले केही उद्घार गरिएका बालबालिकाहरूसँग पनि कुराकानी गर्ने मौका पाएको छु । श्रम तथा बेचबिखनमा परेका र अभिभावकविहीन बालबालिकाले जन्म दर्ता, नागरिकताजस्ता कागजात पाउन नसकेको समस्या उत्तिकै जटिल रहेछ । यही कारण उद्घार भएका बालबालिकाले उच्च शिक्षा र नागरिक अधिकारबाट बञ्चित हुनु परेको छ ।

राज्यले प्रभावकारी नीति र कार्यक्रम लागू गरे यस खालका बालबालिकाले सुरक्षित भविष्य प्राप्त गर्न सक्छन् भन्ने विश्वास आफ्नै अनुभवबाट पनि मिलेको छ ।

यी बालबालिकाको उचित तवरले उद्धार, संरक्षण, र बालविकासमा संविधान र प्रचलित कानुन बमोजिम बालश्रमविरुद्ध शून्य सहनशीलताको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न आवश्यक छ ।

बालबालिकाको सुरक्षित वर्तमान बिना समृद्ध नेपालको भविष्य सम्भव छैन । त्यसैले यस विषयलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखी ठोस, समयबद्ध र परिणाममुखी पहल गरिदिनु हुन पुनः हार्दिक अनुरोध गर्दछु ।