कोलोराडो नदीको ‘हराएको पानी’काे रहस्य वैज्ञानिकले सुल्झाए

कोलोराडो नदी र यसका सहायक नदीहरूमा हिउँको मात्रा राम्रो हुँदा पनि अपेक्षा गरिएभन्दा कम पानी बग्नुको मुख्य कारण वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाएका छन्।

वासिङ्टन विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले ‘जियोफिजिकल रिसर्च लेटर्स’ मा प्रकाशित गरेको नयाँ अध्ययन अनुसार यसको प्रमुख कारण वसन्त ऋतुमा हुने वर्षाको अभाव र वनस्पतिको बढ्दो तिर्खा हो।

वैज्ञानिकहरूले दशकौँदेखि पजल बनेको यो समस्याको झन्डै ७० प्रतिशत हिस्सा वसन्तकालीन वर्षाको अभावसँग जोडिएको फेला पारेका छन्।

सुरूमा अप्रिल महिनामा हिउँको तहमापन गरेर नदीमा कति पानी बग्छ भन्ने अनुमान गरिन्थ्यो, जुन सन् २००० सम्म निकै प्रभावकारी थियो। तर त्यसयता हिउँको मात्रा राम्रो हुँदा पनि नदीमा पानीको बहाव सोचेभन्दा कम देखिन थाल्यो।

अध्ययनका मुख्य लेखक ड्यानियल होगनका अनुसार वसन्त ऋतु न्यानो र सुख्खा हुँदा वनस्पतिहरूले ‘विशाल स्ट्र’ले जस्तै हिउँ पग्लिएर बनेको पानी सोस्ने गर्छन्। आकाश खुल्ला र घमाइलो हुँदा बोटबिरुवाको वृद्धि तीव्र हुन्छ र उनीहरूलाई बढी पानीको आवश्यकता पर्छ, जसले गर्दा पग्लिएको हिउँ नदीसम्म पुग्नै पाउँदैन।

अनुसन्धान टोलीले सन् १९६४ देखिको तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा सन् २००० मा सुरु भएको ‘मिलेनियम खडेरी’ सँगै यो समस्या झन् बल्झिएको पाएका छन्। पहिले अनुमान गरिए जस्तो हिउँ सिधै बाफ बनेर उड्ने प्रक्रियाले मात्र १० प्रतिशत पानी कम हुने देखिएको छ, जबकि बिरुवाहरूले सोस्ने पानीको मात्रा निकै बढी छ।

विशेष गरी कम उचाइमा रहेका क्षेत्रहरूमा हिउँ चाँडो पग्लिने हुनाले बिरुवाहरूले पानी सोस्नका लागि अझ बढी समय पाउने गरेका छन्।

यो खोजले जल व्यवस्थापकहरूका लागि नयाँ चुनौती थपिदिएको छ। केवल हिउँको तह हेरेर मात्र अब नदीमा कति पानी आउँछ भनेर गरिने भविष्यवाणी सही नहुने देखिएको छ। जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो तापक्रम र फेरिँदो वर्षाको ढाँचाले कोलोराडो नदीको भविष्यलाई थप संकटमा पारेको छ।

अबका दिनमा नदीको बहाव अनुमान गर्न हिउँसँगै वसन्त ऋतुको वर्षा, माटोको चिस्यान र बिरुवाहरूको गतिविधिलाई पनि सूक्ष्म रूपमा अध्ययन गर्नुपर्ने वैज्ञानिकहरूको सुझाव छ।