डेढ हजार वर्ष पुरानो सामूहिक चिहानले खोल्दैछ जस्टिनियन प्लेगको रहस्य

११ वैशाख, काठमाडौं । जुनसुकै महामारीले रोग मात्र फैलाउँदैन, समाजको संरचना र पतनलाई समेत पुन: परिभाषित गर्छ भन्ने तथ्य जोर्डनको प्राचीन सहर जेरासमा फेला परेको एक सामूहिक चिहानले पुष्टि गरेको छ।

दक्षिण फ्लोरिडा विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको नयाँ अध्ययन अनुसार, करिब डेढ हजार वर्षअघि ‘प्लेग अफ जस्टिनियन’ नामक महामारीले एकैसाथ सयौँ मानिसहरूको ज्यान लिएको थियो।

जर्नल अफ आर्कियोलोजिकल साइन्समा प्रकाशित यस अनुसन्धानले यो नै भूमध्यसागरीय क्षेत्रमा रेकर्ड गरिएको ब्युबोनिक प्लेगको पहिलो महामारी भएको उल्लेख गरेको छ।

अनुसन्धान टोलीका प्रमुख तथा जनस्वास्थ्य कलेजका सह-प्राध्यापक रेज एच.वाई. जियाङका अनुसार यो चिहान कुनै सामान्य चिहान नभएर केही दिनभित्रै सयौँ मानिसहरूलाई एकै ठाउँमा गाडिएको एउटा विशेष घटना हो।

यसअघिका अध्ययनहरूले केवल प्लेग गराउने जीवाणु येर्सिनिया पेस्टिसको पहिचानमा जोड दिएका थिए भने यस पटक जेरासको उत्खननले त्यतिबेलाका मानिसहरूको जीवनशैली र संकटको समयमा सहरको अवस्था कस्तो थियो भन्ने मानवीय पाटोलाई उजागर गरेको छ।

पुरातात्विक प्रमाण र आनुवंशिक परीक्षण दुवैबाट पुष्टि भएको यो नै प्लेगसँग सम्बन्धित इतिहासको पहिलो सामूहिक चिहान बनेको छ।

यस अध्ययनले एउटा रोचक तथ्य के बाहिर ल्याएको छ भने, सामान्य अवस्थामा विभिन्न क्षेत्रमा छरिएर रहेका र एकअर्कासँग सम्पर्क नभएका घुमन्ते समुदायका मानिसहरू पनि महामारीको समयमा एकै ठाउँमा थुप्रिएका थिए।

यसले बसाइँसराइ र मानिसहरूको आवतजावतले गर्दा महामारी सहरका कुनाकुनासम्म पुगेको थियो भन्ने देखाउँछ ।

युएसएफको नेतृत्वमा अस्ट्रेलियाको सिड्नी विश्वविद्यालय र फ्लोरिडा एटलान्टिक विश्वविद्यालयका विज्ञहरू समेत सहभागी यस अध्ययनले महामारी केवल जैविक घटना मात्र नभएर सामाजिक घटना पनि भएको र यसले समाजको कमजोरीलाई बाहिर ल्याउने निचोड निकालेको छ।

आजको समयमा पनि घना सहरहरू र बढ्दो यात्राले गर्दा यस्ता महामारीको जोखिम उत्तिकै रहेको अनुसन्धान टोलीले चेतावनी दिएको छ।