बलियो बन्दै अल निनो : अगस्टदेखि अक्टोबरसम्म वर्षाको ढाँचामा परिवर्तन आउने, गर्मी बढ्ने

२३ साउन, काठमाडौं । विश्व मौसम विज्ञान संगठन (डब्ल्यूएमओ) ले अल निनो निरन्तर बलियो बन्दै गएको जनाएको छ । सन् २०२६ को अगस्टदेखि अक्टोबरसम्म विश्वको मौसममा यसको ठूलो प्रभाव देखिन सक्ने डब्ल्यूएमओको अनुमान छ ।

यसका कारण विश्वका विभिन्न भागमा सामान्यभन्दा बढी गर्मी हुने सम्भावना छ । साथै, धेरै क्षेत्रमा वर्षाको ढाँचामा पनि ठूलो परिवर्तन आउन सक्छ ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यसपटक अल निनोसँगै हिन्द महासागरमा विकसित हुने सकारात्मक इन्डियन ओसन डाइपोल (आईओडी) ले पनि मौसमलाई प्रभावित गर्न सक्छ ।

धेरै देशमा गर्मी बढ्ने, वर्षाको ढाँचामा परिवर्तन हुने

डब्ल्यूएमओका अनुसार आगामी महिनाहरूमा विश्वका अधिकांश भूभागमा सामान्यभन्दा बढी तापक्रम रहने सम्भावना छ । अफ्रिका, दक्षिणी युरोप, अरब प्रायद्वीप, भारतीय उपमहाद्वीप, पूर्वी एसिया, मध्य अमेरिका, क्यारिबियन, दक्षिणी अफ्रिका, दक्षिण अमेरिकाका ठूलो भूभाग र न्युजिल्यान्डमा सामान्यभन्दा बढी गर्मी हुन सक्छ ।

समुद्रको तापक्रम पनि यसअघि नै निकै उच्च रहेको छ । यसले चरम मौसमी घटनाहरू बढाउन सक्ने जोखिम रहेको छ ।

अल निनोको प्रभाव तापक्रममा मात्र सीमित रहने छैन । यसले विभिन्न क्षेत्रमा वर्षाको ढाँचामा पनि परिवर्तन ल्याउन सक्छ ।

डब्ल्यूएमओका अनुसार पूर्वी अफ्रिका, मध्य एसिया, दक्षिणी युरोप, पश्चिमी उत्तर अमेरिका र दक्षिण–पूर्वी दक्षिण अमेरिकामा सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुने सम्भावना छ ।

त्यसैगरी, भारतसहित समग्र भारतीय उपमहाद्वीप, दक्षिणी तथा पूर्वी अस्ट्रेलिया, मध्य अमेरिकाको दक्षिणी भाग, क्यारिबियनका केही क्षेत्र, उत्तर–पश्चिमी दक्षिण अमेरिका र उत्तरी युरोपमा सामान्यभन्दा कम वर्षा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।

अल निनो भनेको के हो ?

अल निनो एक प्राकृतिक जलवायु प्रक्रिया हो, जसमा प्रशान्त महासागरको मध्य तथा पूर्वी भागको समुद्री सतहको तापक्रम सामान्यभन्दा बढी हुन्छ ।

यो घटना सामान्यतया प्रत्येक दुईदेखि सात वर्षको अन्तरालमा हुने गर्छ र करिब ९ देखि १२ महिनासम्म कायम रहन सक्छ ।

यसको प्रभाव प्रशान्त महासागरमा मात्र सीमित हुँदैन । यसले विश्वका विभिन्न देशको मौसमलाई समेत प्रभावित गर्न सक्छ । यद्यपि प्रत्येकपटक यसको प्रभाव समान हुँदैन, किनकि अल निनोले अन्य जलवायु प्रणालीसँगको अन्तरक्रियाका आधारमा फरक–फरक प्रभाव पार्न सक्छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार बलियो अल निनो र सकारात्मक इन्डियन ओसन डाइपोलले संयुक्त रूपमा विभिन्न क्षेत्रमा खडेरी, बाढी र वन डढेलो जस्ता प्राकृतिक विपद्को जोखिम बढाउन सक्छन् ।

लामो समयसम्म रहने अत्यधिक गर्मीले कृषि, जलस्रोत र मानिसको स्वास्थ्यमा समेत असर पार्न सक्छ । विभिन्न देशमा पानीको अभाव हुनुका साथै बालीमा क्षति पुग्ने जोखिम पनि रहेको बताइएको छ ।

रिपोर्टमा संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसलाई उद्धृत गर्दै अल निनो अब केवल आउन सक्ने खतरा नभई यसको प्रभाव सुरु भइसकेको उल्लेख गरिएको छ ।

उनका अनुसार विश्वले यसअघि नै बढ्दो गर्मी, समुद्रको रेकर्ड उच्च तापक्रम र भीषण वन डढेलो जस्ता घटनाको सामना गरिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा जीवाश्म इन्धनको निरन्तर प्रयोगले जलवायु संकटलाई थप गम्भीर बनाइरहेको उनले बताएका छन् ।

संयुक्त राष्ट्रसंघको चिन्ता, सतर्कता आवश्यक

उनले जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न देशहरूले तीव्र रूपमा कदम चाल्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।

डब्ल्यूएमओकी महासचिव सेलेस्टे साउलोले अल निनो विश्वमै सबैभन्दा बढी निगरानी गरिने जलवायु घटनामध्ये एक भएको बताएकी छन् । तर मौसमको पूर्वानुमान मात्र पर्याप्त नहुने उनको भनाइ छ । सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा सरकार, सम्बन्धित संस्था र सर्वसाधारणले समयमै तयारी गर्नु हो ।

यदि सम्भावित जोखिमबारे पहिले नै सही सूचना प्राप्त भएमा प्राकृतिक विपद्बाट हुने क्षतिलाई ठूलो हदसम्म कम गर्न सकिने उनले बताएकी छन् ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार मौसमसम्बन्धी यो पूर्वानुमान सम्भावनामा आधारित भएकाले प्रत्येक क्षेत्रमा अल निनोको प्रभाव समान नहुन सक्छ ।

तर आगामी महिनाहरूमा बढ्दो गर्मी र वर्षाको बदलिँदो ढाँचालाई ध्यानमा राख्दै सरकार तथा सर्वसाधारण सतर्क रहन आवश्यक छ ।

समयमै योजना बनाएर आवश्यक तयारी गर्न सके अल निनोका कारण उत्पन्न हुन सक्ने प्रतिकूल प्रभावलाई ठूलो हदसम्म कम गर्न सकिने विशेषज्ञहरूको भनाइ छ ।