अडानीलाई उछिन्दै एसियाका धनी बनेका प्रविधि उद्यमी झाङ को हुन् ?

३१ भदौ, काठमाडौं । टिकटकको मूल कम्पनी बाइटडान्सका सहसंस्थापक झाङ यिमिङ एसियाकै सबैभन्दा धनी व्यक्ति बनेका छन्। ब्लुमबर्ग बिलियनेयर्स इन्डेक्सका अनुसार झाङको अनुमानित सम्पत्ति १०५ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा माथि पुगेपछि उनले भारतीय उद्योगपति गौतम अडानीलाई पछि पारेका हुन्। ब्लुमबर्गको पछिल्लो मूल्यांकनअनुसार अडानीको सम्पत्ति करिब १०४.८ अर्ब डलर छ।

झाङको सम्पत्ति यसै महिनामा मात्रै १२ अर्ब डलरभन्दा बढी बढेको बताइएको छ। बाइटडान्सको मूल्यांकनमा भएको वृद्धि र कम्पनीको कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) व्यवसाय विस्तारसँगै झाङको सम्पत्ति बढेको हो।

यद्यपि, अर्बपतिको सम्पत्तिसम्बन्धी विभिन्न सूचीमा फरक-फरक तथ्यांक देखिन्छ। फोर्ब्सको रियल–टाइम सूचीमा झाङको सम्पत्ति करिब ८४ अर्ब डलर देखिएको छ। त्यसैले उनको सम्पत्तिको रकम सम्बन्धित सूचीको मूल्यांकन विधि, बाइटडान्सको हिस्सेदारी र निजी कम्पनीको अनुमानित मूल्यमा निर्भर हुन्छ।

इन्जिनियरिङ पढेका उद्यमी

झाङ यिमिङको जन्म सन् १९८३ मा चीनको फुजियान प्रान्तमा भएको हो। उनी सरकारी कर्मचारी परिवारमा हुर्किएका थिए। उनले चीनको नानकाई विश्वविद्यालयमा सफ्टवेयर इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे र सन् २००५ मा स्नातक पूरा गरे।

विश्वविद्यालयमा पढ्दा उनी प्रविधि र इन्टरनेटमा रुचि राख्थे। उनले सफ्टवेयर इन्जिनियरका रूपमा आफ्नो करिअर सुरु गरे। उनको पहिलो काम ट्राभल सर्च सम्बन्धी कम्पनी कुशुन डटकममा थियो। त्यहाँ उनले प्रयोगकर्ताको चासो, खोज र व्यवहार कस्तो हुन्छ बुझ्नुका साथै अनलाइन सेवाको संरचनाबारे अनुभव हासिल गरे।

सन् २००९ मा उनले घरजग्गासम्बन्धी वेबसाइट ९९फाङ डटकम सुरु गरे। उक्त व्यवसायबाट उनले इन्टरनेट उत्पादन निर्माण, प्रयोगकर्ता व्यवहार अध्ययन र डिजिटल सेवाको व्यावसायिक सम्भावनाबारे थप अनुभव लिए।

झाङको उद्यमशील यात्राको महत्वपूर्ण विशेषता भनेको उनले सुरुबाटै प्रोडक्ट र प्रयोगकर्तालाई जोड्ने काममा एल्गोरिदमको भूमिका देख्नु हो।

त्यसबेला धेरै डिजिटल प्लेटफर्मले सामग्री छनोटका लागि सम्पादक वा प्रयोगकर्ताको प्रत्यक्ष रोजाइमा भर पर्थे। झाङले भने प्रयोगकर्ताको रुचि र व्यवहार विश्लेषण गर्ने मेसिन लर्निङ प्रणालीले प्रत्येक व्यक्तिलाई फरक सामग्री देखाउन सक्ने सम्भावना देखे।

बाइटडान्सको सुरुवात

झाङले सन् २०१२ मा बेइजिङमा बाइटडान्स स्थापना गरे। कम्पनीको पहिलो ठूलो उत्पादन टुुटियाओ नामक समाचार तथा सूचना एप थियो। यसले प्रयोगकर्ताको रुचिअनुसार समाचार र सामग्री सिफारिस गर्थ्यो।

टुटियाओको सफलता समाचार संकलनमा आधारित थिएन। यसले प्रयोगकर्ताले कुन सामग्री पढे, कति समय हेरे, कुन सामग्री छाडे र कुन विषयमा प्रतिक्रिया दिए भन्ने संकेत विश्लेषण गरी नयाँ सामग्री सिफारिस गर्थ्यो।

यही सिफारिस प्रणाली बाइटडान्सको मुख्य प्रतिस्पर्धात्मक शक्ति बन्यो। कम्पनीले परम्परागत सम्पादकीय छनोटभन्दा डेटा र एल्गोरिदममा आधारित सामग्री वितरणलाई प्राथमिकता दियो। पछि यही प्रविधि छोटो भिडियो, मनोरञ्जन, शिक्षा र अन्य डिजिटल सेवामा विस्तार गरियो।

अमेरिकी समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार बाइटडान्सलाई ‘एप फ्याक्ट्री’ भनेर समेत चिनिन्छ, किनकि कम्पनीले विभिन्न बजार र प्रयोगकर्ताका लागि धेरै एप विकास गरेको छ। टिकटक, चीनमा प्रयोग हुने डोयिन र टुटियाओ कम्पनीका प्रमुख उत्पादन हुन्।

टिकटकको विश्वव्यापी यात्रा

बाइटडान्सले सन् २०१६ मा चीनमा छोटो भिडियो एप डोयिन सार्वजनिक गर्‍यो। त्यसको अर्को वर्ष कम्पनीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारका लागि टिकटक ल्यायो। टिकटकले छोटो भिडियो बनाउने, सम्पादन गर्ने र संगीत तथा प्रभाव जोड्ने सुविधा सरल बनायो। तर यसको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष प्रयोगकर्तालाई भिडियो देखाउने सिफारिस प्रणाली थियो। प्रयोगकर्ताले कसलाई फलो गरेका छन् भन्नेमा मात्र निर्भर नभई उनीहरूले कुन भिडियो कति समय हेरे, दोहोर्‍याएर हेरे वा छिट्टै स्क्रोल गरे भन्ने आधारमा टिकटकले नयाँ सामग्री देखाउँथ्यो।

सन् २०१७ मा बाइटडान्सले म्युजिकल्ली भन्ने छोटो भिडियो एप खरिद गर्‍यो। पछि म्युजिकल्लीका प्रयोगकर्ता र सामग्रीलाई टिकटकसँग एकीकृत गरियो। यसबाट टिकटकले अमेरिकी र युरोपेली बजारमा तीव्र विस्तार गर्ने आधार पायो।

टिकटकको विश्वव्यापी विस्तारसँगै बाइटडान्स चीनबाट बाहिर ठूलो उपभोक्ता इन्टरनेट कम्पनी बन्न सफल भयो। कम्पनीका एपले मनोरञ्जन, संगीत, विज्ञापन र डिजिटल बजारमा प्रभाव पार्न थाले।

सीईओ पदबाट किन हटे झाङ ?

झाङले सन् २०२१ मा बाइटडान्सको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पदबाट हट्ने घोषणा गरे। उनले आफ्नो व्यवस्थापकीय शैली र सामाजिक अन्तरक्रियाका सीमाबारे उल्लेख गर्दै कम्पनीको दैनिक नेतृत्वका लागि आफू सही व्यक्ति नभएको बताएका थिए।

उनका कलेज सहपाठी तथा बाइटडान्सका सहसंस्थापक लियाङ रुबोले सीईओको जिम्मेवारी सम्हाले। झाङले भने दीर्घकालीन रणनीति, कम्पनीको संस्कृति र सामाजिक उत्तरदायित्वमा ध्यान दिने बताएका थिए।

त्यसै वर्षको अन्त्यतिर उनी कम्पनीको अध्यक्ष पदबाट पनि हटे र सञ्चालक समितिबाट बाहिरिए। यसपछि बाइटडान्सको दैनिक सञ्चालनमा झाङको प्रत्यक्ष भूमिका घट्यो।

उनको यो निर्णय असामान्य मानिएको थियो, किनकि कम्पनी तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको थियो। टिकटक विश्वकै प्रभावशाली सामाजिक सञ्जालमध्ये एक बनिसकेको थियो।

तर झाङले दैनिक व्यवस्थापनभन्दा दीर्घकालीन रणनीति र प्रविधिको दिशामा ध्यान दिन चाहेको बताएका थिए।

एआईतर्फ कम्पनीको विस्तार

टिकटकको सफलता बाइटडान्सको सम्पत्ति निर्माणको प्रमुख आधार भए पनि पछिल्लो समय कम्पनीले एआईमा ठूलो लगानी गरिरहेको छ। बाइटडान्सले एआईमा आधारित च्याटबट, सामग्री निर्माण, भिडियो सम्पादन र उत्पादकत्वसम्बन्धी उपकरण विकास गरिरहेको छ।

बाइटडान्सको एआई विस्तारले कम्पनीको भविष्यको मूल्यांकनमा समेत प्रभाव पारेको छ। एआईसम्बन्धी कम्पनी र प्रविधिको मूल्य तीव्र रूपमा बढिरहेका बेला बाइटडान्सको एल्गोरिदम, ठूलो युजर बेस्ड र सामग्रीसम्बन्धी डेटा कम्पनीका महत्वपूर्ण सम्पत्ति बनेका छन्।

झाङको सम्पत्ति बढ्नुमा यही एआई उत्साहको भूमिका रहेको ब्लुमबर्गले जनाएको छ। लगानी कम्पनी ब्ल्याक रक, फिडेलिटी इन्भेस्टमेन्ट्स र टी. रो प्राइसजस्ता संस्थाले बाइटडान्सको मूल्यांकन परिमार्जन गरेपछि झाङको सम्पत्तिमा उल्लेख्य वृद्धि भएको हो।

यसरी अहिले एसियाकै धनी व्यक्तिकाे रुपमा देखिएका झाङ यिमिङ सार्वजनिक कार्यक्रममा कम देखिने प्रविधि उद्यमीका रूपमा चिनिन्छन्। फेसबुक, एक्स वा अन्य सामाजिक सञ्जाल कम्पनीका अन्य संस्थापकजस्तो उनी नियमित रूपमा सार्वजनिक धारणा व्यक्त गर्दैनन्।

उनको व्यक्तिगत जीवनबारे सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध जानकारी पनि सीमित छ। उनले कम्पनी सञ्चालनका क्रममा उत्पादन, प्रविधि र दीर्घकालीन रणनीतिमा बढी ध्यान दिएका छन्। रोयटर्ससँगको पुरानो रिपोर्टमा उनलाई सामाजिक रूपमा कम घुलमिल हुने र एकान्तमा काम गर्न रुचाउने व्यक्तिका रूपमा वर्णन गरिएको थियो।

यद्यपि, उनको नेतृत्वमा बाइटडान्सले विश्वव्यापी उपभोक्ता इन्टरनेट बजारमा चीनको सबैभन्दा ठूलो सफलता हासिल गर्‍यो। टिकटकले अमेरिकी कम्पनीको स्वामित्वबिना पश्चिमी बजारमा ठूलो सांस्कृतिक प्रभाव पार्नु बाइटडान्सको विशेष उपलब्धि मानिन्छ।

कस्तो होला टिकटकको भविष्य ?

झाङ एसियाका धनी व्यक्ति बने पनि उनको सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा नगद वा व्यक्तिगत लगानीबाट होइन, बाइटडान्समा रहेको हिस्सेदारीको अनुमानित मूल्यबाट बनेको हो। त्यसैले कम्पनीको मूल्यांकन बढ्दा उनको सम्पत्ति बढ्छ र मूल्यांकन घट्दा सम्पत्ति पनि घट्न सक्छ।

बाइटडान्स र टिकटकले चीनबाहिर डेटा सुरक्षा, राष्ट्रिय सुरक्षा र स्वामित्वसम्बन्धी प्रश्न सामना गर्दै आएका छन्। विशेषगरी अमेरिकामा टिकटकको स्वामित्व र सञ्चालनलाई लिएर लामो समयदेखि राजनीतिक तथा कानुनी विवाद चल्दै आएको छ।

यसका बाबजुद टिकटकको विश्वव्यापी लोकप्रियता र बाइटडान्सको एआई विस्तारले झाङलाई विश्वका अर्बपतिहरूको प्रतिस्पर्धामा अगाडि ल्याएको छ।

समग्रमा हेर्दा झाङ यिमिङले प्रयोगकर्ताको व्यवहार बुझ्ने एल्गोरिदमलाई कम्पनीको मुख्य व्यवसाय बनाए। त्यसलाई समाचारदेखि मनोरञ्जनसम्म विस्तार गरे। र, चीनमा बनेको डिजिटल उत्पादनलाई विश्वव्यापी मञ्चमा पुर्‍याए। अहिले एसियाका सबैभन्दा धनी व्यक्ति बनेका उनको उपलब्धि सोही ‘प्रविधि-केन्द्रित’ व्यवसायिक मोडलको परिणाम हो।