ट्रम्प समर्थित दलहरूको पराजयको बढ्दो लहर, कस्तो होला इजरायलको नतिजा ?

आइतबार ट्रम्प-समर्थक दक्षिणपन्थी बहुप्रियतावादी ( पपुलिस्ट ) नेताहरूका लागि ठूलो राजनीतिक झट्का लाग्यो। ब्राजिलले बोल्सोनारोको पुनरागमनलाई अस्वीकार गर्‍यो भने सर्बियामा एक शक्तिशाली शासकको सत्तारूढ दल ढल्यो।

ब्राजिलले ल्याटिन अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्रको बागडोर सम्हाल्ने ट्रम्पको एक निकट सहयोगीलाई अस्वीकार गर्दै यस क्षेत्रमा लगातार सातवटा रूढिवादी जितको शृङ्खलालाई तोडिदियो। यता युरोपमा पनि, सर्बिया र हंगेरीले वर्षौंसम्म आफ्ना देशहरूमा राज गरेका र ट्रम्पसँग घनिष्ठ सम्बन्ध रहेका शासकहरूलाई सत्ताच्युत गरेका छन्।

अब, मङ्गलवार अर्को एउटा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण निर्वाचन हुँदैछ, जहाँ ट्रम्पका सहयोगी इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहु आफ्नो राजनीतिक अस्तित्व जोगाउने कठिन लडाइँको सामना गर्दैछन्।

निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा नेतन्याहुले ट्रम्पको समर्थन र अमेरिकी राष्ट्रपतिसँगको आफ्नो “मित्रता” को खुलेर प्रशंसा र प्रचार गरे। तर, एकातिर विश्वभर दक्षिणपन्थीहरूले निरन्तर सफलता हासिल गरिरहँदा, अर्कातिर विपक्षी शक्तिहरूले पनि यसै साताको अन्तमा आफूहरूसँग अझै पर्याप्त ऊर्जा र सामर्थ्य बाँकी रहेको प्रमाणित गरिदिएका छन्।

ब्राजिलमा, वामपन्थी राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाले पूर्वराष्ट्रपति जेयर बोल्सोनारोका छोरा फ्लाभियो बोल्सोनारोको चुनौतीलाई सफलतापूर्वक परास्त गर्दै आफ्नो सत्ता बचाएका छन्।

आफ्ना पिताको आन्दोलनका उत्तराधिकारीका रूपमा व्यापक रूपमा हेरिएका कान्छा बोल्सोनारोले हार स्वीकार गर्न अस्वीकार गरे र निर्वाचन परिणामहरू रद्द गरिनुपर्ने माग गरे।

सन् २०२२ को पराजयलाई उल्टाउनुकृत कू गरेको अभियोगमा दोषी ठहर भएपछि जेयर बोल्सोनारो (जेठा) हाल २७ वर्षको जेल सजाय भोगिरहेका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले यस मुद्दा चलाइने प्रक्रियालाई “चुडैल शिकार” ( विच हन्ट ) को संज्ञा दिएका छन्।

ब्राजिलको निर्वाचन ल्याटिन अमेरिकामा ट्रम्पको राजनीतिक प्रभावको एउटा ठूलो परीक्षणका रूपमा अगाडि आयो, जहाँ दक्षिणपन्थी र ट्रम्प-समर्थित उम्मेदवारहरूले जितको एउटा निरन्तर शृङ्खला मनाइरहेका थिए।

ती विजयहरूमा कोलम्बियामा ट्रम्पद्वारा समर्थित अबेलार्दो दे ला एस्प्रिएला, होन्डुरसमा नास्री “टिटो” अस्फुरा र चिलीमा होसे एन्टोनियो कास्तका जितहरू समावेश छन्।

ट्रम्पले औपचारिक रूपमा फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई समर्थन त गरेनन्, तर उनले यसै वर्षको सुरुमा उनीसँग भेटघाट गरेका थिए । बोल्सोनारोका पितामाथि लागेका अभियोगहरूको विरोध गर्दै ब्राजिलमाथि भारी भन्सार महसुल (ट्यारिफ) लगाएका थिए। अर्कातिर लुला भने ट्रम्पका प्रखर आलोचक हुन्।

गत मार्चमा, ‘कन्जरभेटिभ पोलिटिकल एक्सन कन्फरेन्स’ (सीप्याक) मा बोल्दै फ्लाभियो बोल्सोनारोले उपस्थित श्रोताहरूलाई अमेरिका यस निर्वाचनमा एउटा ‘दोबाटो’ (फोर्क इन द रोड) मा खडा भएको बताएका थिए: “कि त तपाईंसँग यो गोलार्धमा सबैभन्दा शक्तिशाली सहयोगी हुनेछ, या त एउटा विरोधी।”

यसैबीच, एटलान्टिक महासागरपार यरोपमा, विद्यार्थीहरूको नेतृत्वमा चलेको एक विपक्षी आन्दोलनले प्रधानमन्त्री बन्ने दाउमा रहेका तथा लामो समयदेखि शासन सत्ता सम्हाल्दै आएका शक्तिशाली शासक अलेक्सान्डर भुचिच को दक्षिणपन्थी दललाई सत्ताच्युत गरिदिएको छ।

बोल्सोनारो परिवारको विपरीत, भुचिचले भने आइतबार नै आफ्नो पराजय स्वीकार गरे। यी बाल्कन नेताले डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर लगायत ट्रम्पका भित्री घेराका मानिसहरूसँग घनिष्ठ सम्बन्ध बनाएका थिए र अमेरिकी राष्ट्रपतिलाई आफ्नो “वैचारिक तथा आत्मिक साथी” (किन्ड्रेड स्पिरिट) का रूपमा वर्णन गर्ने गर्दथे।

यसले बदलिँदो राजनीतिक लहरलाई दर्शाउँछ, जसका कारण छिमेकी देश हंगेरीमा पनि पश्चिमी विश्वका सबैभन्दा स्थापित पपुलिस्ट नेताहरूमध्ये एक मानिने र ट्रम्पका मित्र भिक्टर ओर्बानलाई १६ वर्षको शासनपछि गत अप्रिलमा सत्ताबाट हटाइएको थियो।

यद्यपि युरोपको राजनीतिक हलचल र फेरबदल दुवै दिशामा भइरहेको छ । सर्बिया र हंगेरीमा जनवादी दक्षिणपन्थीहरू ढले तापनि, महादेशका दुई ठूला अर्थतन्त्रहरूमा भने उनीहरूले आफ्नो पकड अझ बलियो बनाउँदै लगिरहेका छन्।

फ्रान्समा, सुदूर-दक्षिणपन्थी राष्ट्रपतीय उम्मेदवारको दौडमा अगाडि रहेकी म्यारिन ले पेनले देशव्यापी असन्तुष्टिलाई उपयोग गर्दै अपराधविरुद्ध कडा नीति र आप्रवासी-विरोधी एजेन्डाका साथ यसै साताको अन्तमा आफ्नो सन् २०२७ को चुनावी अभियान सुरु गरेकी छन्।

त्यस्तै जर्मनीमा, सुदूर-दक्षिणपन्थी दल ‘अल्टरनेटिभ फर जर्मनी’ (एएफडी) ले गत महिना भएको राज्यस्तरीय निर्वाचनमा कीर्तिमानी ४४ प्रतिशत मत हासिल गर्‍यो र राष्ट्रिय मतसर्वेक्षणहरूमा पनि लगातार अग्रता कायम राखिरहेको छ।

मङ्गलवार हुने इजरायली निर्वाचनमा नेतन्याहुलाई समर्थन गर्ने ट्रम्पको ऐतिहासिक कदमले विदेशमा उनको राजनीतिक प्रभावको पुनः एक पटक कडा परीक्षा लिनेछ।

मङ्गलवार इजरायलमा हुने निर्वाचन नेतन्याहुका लागि अत्यन्तै प्रतिस्पर्धात्मक र कठिन हुने निश्चित छ। इजरायल डिफेन्स फोर्सेस (आईडीएफ) का पूर्व सेनाध्यक्ष गादी आइजेनकोटसँग तीव्र प्रतिस्पर्धामा रहेका उनले ट्रम्पको समर्थनलाई आफ्नो पक्षमा चुनावी माहोल बनाउन प्रयोग गर्ने प्रयास गरेका छन्।

७७ वर्षीय नेतन्याहु विभिन्न पटक गरी करिब १९ वर्षसम्म प्रधानमन्त्री रहिसकेका छन्। विश्लेषकहरूले यस निर्वाचनलाई ७ अक्टोबर २०२३ को सुरक्षा असफलतामाथिको जनमतसङ्ग्रहका रूपमा हेरेका छन् । जसमा करिब एक हजार २ सय जनाको ज्यान गएको थियो।

इजरायलमा जसले शासन सम्हाले पनि त्यसले मध्यपूर्वमा ट्रम्पका आगामी कदमहरूलाई नयाँ आकार दिनेछ।