बालेन शाह : मुकुमलुङदेखि खुवालुङसम्म, नबोली दिँदैछन् सन्देश

२१ माघ, विराटनगर । काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर हुँदा बालेन शाहले सम्पदा संरक्षणको क्षेत्रमा प्राथमिकताका साथ काम गरे । मेयरबाट राजीनामा दिएपछि झापाको प्रतिनिधिसभा क्षेत्र नम्बर ५ मा उम्मेदवारी दिएका बालेन भिन्न रूपमा देखिएका छन् ।

कम बोल्ने र एकै ठाउँमा धेरै नबस्ने बालेन भूगोल र संस्कृतिसँग घुलमिल हुने प्रयास गरिरहेका छन् । उनले प्रतिस्पर्धी केपी शर्मा ओलीलाई सांकेतिक रूपमा काउन्टर पनि दिइरहेका छन् ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)ले प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवारको रूपमा अघि सारेपछि देश दौडाहमा निस्किएका बालेन ठाउँ अनुसारको भाषाशैलीमा प्रस्तुत भएका छन् । देश दौडाहलाई उनले मतदाताको मन जित्ने प्रयासस्वरूप सांस्कृतिक महत्वका विषयलाई बढी प्रचार गरिरहेका छन् ।

माघ ६ गते उम्मेदवारी दर्तापछि बालेनको पहिलो गन्तव्य बन्यो ताप्लेजुङको पाथिभरा मन्दिर । उनले इलाम पाँचथर, ताप्लेजुङमा पार्टीको चुनावी प्रचार गर्दै पाथिभरा (मुकुमलुङ)को दर्शन गर्दै धार्मिक सद्भावसँग जोड्ने प्रयास गरे । पाथिभरामा केबलकार पुर्‍याउने विषयमा विवाद भएको थियो । त्यहाँका पहिचानवादी नेताहरूले पवित्र मुकुङलुङलाई विकासको नाममा विगार्न नहुने भन्दै लामो आन्दोलन गरेका थिए ।

ताप्लेजुङबाट तेह्रथुम पुग्दा स्थानीय मन्दिरमा पुगे । पश्चिम यात्राका क्रममा पनि बाटोमा मठ-मन्दिर प्रवेश गरे । मंगलबार झापाको चुनावी प्रचारका क्रममा दुर्गा मन्दिरको दर्शन गरेको तस्वीर पनि सार्वजनिक भयो ।

बालेन बुधबार हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले धर्तीको पहिलो तीर्थको रूपमा रहेको बराहक्षेत्र पुगे । त्यहाँबाट सुनकोशी, अरुण र तमोरको त्रिवेणीमा रहेको ‘खुवालुङ’ पुगेर किराँत समुदायको मुन्धुम र सभ्यतासँग जोडिएको एउटा जीवित आस्था खुवालुङ हो भन्ने सन्देश पनि दिए ।

यो त्यही खुवालुङ हो, जसलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पानीजहाज चलाउन बाधा पुर्‍याएको भन्दै भत्काउने अभिव्यक्ति दिएका थिए ।

८ फागुन २०७७ मा विराटनगरमा आयोजित एक सभामा तत्कालीन प्रधानमन्त्री ओलीले सप्तकोशीमा जेटबोट चलाउन तगारो बनेको खुवालुङ फुटाउने बताएका थिए ।

प्रधानमन्त्रीको अभिव्यक्ति किराँती समुदायमाझ डढेलो सरी फैलियो । त्यसपछि खुवालुङदेखि काठमाडौंसम्म विरोध भयो । ओली ब्याक भएनन्, तर विरोधका कारण योजना अघि बढेन ।

यो पनि पढ्नुहोस

किराँत संस्कृति जोडिएको खुवालुङ ढुंगो क्रेन लगाएर फुटाउने सरकारी तयारी

बुधबार खुवालुङ अगाडि खिचेको तस्वीर सामाजिक सञ्जालमा राख्दै बालेनले लेखेका छन्, ‘खुवालुङ सप्तकोशी क्षेत्रमा अवस्थित किराँती तथा नेपालीहरूका लागि पवित्र स्थल हो, जसलाई मुन्धुममा ‘सभ्यताको द्वार’ मानिन्छ । मुन्धुम पाठ र जीवनचक्र संस्कारहरूमा यसको अनिवार्य स्मरण हुने भएकाले यो जीवित सांस्कृतिक–आध्यात्मिक परम्पराको प्रतीक हो । यसले किराँती सभ्यता, आदिवासी पहिचान र मानव–प्रकृति सम्बन्ध झल्काउँदै इतिहास, धर्म र संस्कृतिको सामूहिक प्रतिनिधित्व गर्छ ।’

स्टाटसमार्फत विकासका नाममा सम्पदा विकासको विपक्षमा नभएको सन्देश पनि दिएका छन् उनले । किराँत धर्मावलम्बीहरूको मन जित्ने आधार खुवालुङलाई बनाएका छन् । यो उनले एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीविरुद्ध चालेको काउन्टर पनि हो ।

बालेनले आफ्नो चुनावी अभियानलाई ठाउँ अनुसारको अवतारको रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । सुदूरपश्चिम पुगेर उनले ‘सुदूर अब दूर नाई, झिक्कै झिक्कै माया तम्लाई’ भन्दै पोस्ट गरेका थिए ।

त्यसपछि कर्णाली पुगेर ‘कर्नालीका सुइना, अब हाम्मा सुइना’ भन्दै पोस्ट गरे । पश्चिम नेपालको यात्रा गर्दा त्यहाँको भाषामा प्रस्तुत भएका उनले पूर्वमा आउँदा किराँत संस्कृतिसँग जोडिएको संकेत दिए ।
धार्मिक महत्वका क्षेत्रहरूमा पुगेर बालेनले आफ्नो आधुनिकतावादी छविलाई आध्यात्मिक भावनात्मक प्रभाव देखाइरहेका छन् ।

बालेनको यो सक्रियता मतदाता फकाउने ‘सेन्टिमेन्टल मार्केटिङ’ पनि हो । तीन पटकका प्रधानमन्त्री र प्रभावशाली नेता केपी शर्मा ओलीविरुद्ध उभिएका बालेनले कहिले मन्दिर र कहिले खुवालुङको छेउमा उभिएर आफूलाई सांस्कृतिक एकताको प्रतीकका रूपमा पनि देखाएका छन् ।

विराटन गरका राजनीतिक विश्लेषक गिरिश भट्टराई बालेन मतदाताको मन जित्न धार्मिक सेन्टिमेन्टमा जोडिन खोजेको बताउँछन् ।

‘कताबाट जनताको मत संकलन गर्न सकिन्छ भनेर लागिरहेका छन्, सामाजिक सञ्जाल र इमोसनल्ली प्रयोग गर्न खोजिएको छ,’ उनले भने, ‘नेपालमा मात्रै हेर्ने होइन, भारतमा धर्मको राजनीतिले एकछत्र स्थान पाएको छ ।’

उनले थपे, ‘चुनावको पिक आवरमा बालेनले मतदातासँग कसरी जोडिन सकिन्छ भनेर धार्मिक यात्रा गरेका हुन् । निर्वाचनअघि भएको भए उनको यात्राको त्यस्तो चर्चा हुने थिएन ।’

सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गरेर बालेनले भावनात्मक रूपमा मतदातासँग जोडिन खोजिरहेको भट्टराईले बताए । ‘सामाजिक सञ्जाललाई त समातेकै थिए, युवा जमातको सेन्टिमेन्ट त छँदै थियो,’ उनले भने, ‘उमेर पुगेका पुस्तामा बढी धर्मप्रति चासो छ । हरेक जात, वर्ग, समूह, उमेर समूहलाई बालेनले सकेसम्म नछोड्ने किसिमको प्रयास गरेको देखिन्छ ।’

मतदाता भेटघाटका लागि भने उनको शैली अन्य नेताको भन्दा फरक छ । बुधबार मोरङ, सुनसरी र उदयपुरको यात्रा गरेका बालेले मतदाताको अगाडि घण्टी बजाएर सांकेतिक रूपमा भोट मागे । कुनै क्षेत्रमा १० मिनेटभन्दा बढी बसेनन् ।

‘बालेन शाह १६५ वटै निर्वाचन क्षेत्रमा पुग्ने रणनीतिअनुसार दौडिरहनु भएको छ,’ रास्वपा नेता तथा मोरङ-३ का उम्मेदवार गणेश कार्की भन्छन्, ‘धेरै क्षेत्र घुम्नुपर्ने भएकाले अलिक हतार भए जस्तो देखिएको हो ।’