इराकबाट दुई दशकपछि फर्कियो अमेरिकी सेना

दुई दशकभन्दा लामो युद्धमा ४ हजार ५ सय अमेरिकी सैनिक मारिएको देशबाट हुन लागेको यो फिर्तीलाई इरान र उसका सहयोगीहरूले जितका रूपमा मनाएका छन्।
इरान र उसका सहयोगीहरूको अहिले इराकमा गहिरो प्रभाव छ।

इराकी सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार, यो फिर्ती सन् २०२४ मा राष्ट्रपति जो बाइडेनको पालामा तय भएको थियो। इरानविरुद्ध युद्ध लडिरहेको भए पनि डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यसलाई अगाडि बढाएको हो। यसले तेहरान र उसका शक्तिशाली सहयोगीहरूलाई खुला वातावरण दिन सक्छ। साथै यसले इस्लामिक स्टेट लगायतका अन्य अमेरिकी शत्रुहरूलाई पनि फेरि सल्बलाउने मौका दिन सक्छ।

‘गठबन्धन सेना हट्दा इरानलाई रणनीतिक फाइदा पुग्छ। किनभने वर्षौँदेखि इराकमा तेहरानको प्रभावलाई सन्तुलनमा राख्ने सैन्य उपस्थिति अब समाप्त हुनेछ,’ इरानसँग जोडिएका सिया हतियारधारी समूहहरूको अध्ययन गर्ने इराकी सुरक्षा विश्लेषक जासिम अल-बहाद्लीले भने।

इरान समर्थक लडाकु समूहहरूले यो फिर्तीलाई आफ्नो आन्दोलनको जितका रूपमा मात्र प्रस्तुत गर्ने छैनन्। उनीहरूले यो अवसरलाई सुरक्षा र राजनीतिक निर्णयहरूमा अझ बढी प्रभाव जमाउन प्रयोग गर्नेछन् भन्ने अनुमान उनले गरे।

इरान समर्थित हतियारधारी समूहहरूको संस्था इस्लामिक रेजिस्टन्स इन इराकका कमाण्डर अबु मुज्ताबा अल-यासिरीले अमेरिकी फिर्तीलाई ऐतिहासिक जित भनेका छन्। ‘यो इराकी इस्लामिक रेजिस्टन्स समूहहरू र आदरणीय इराकीहरूको लागि ऐतिहासिक जित हो। यो अमेरिकी प्रोजेक्टको ठूलो हार हो,’ उनले भने।

‘सेप्टेम्बर ३० मा हामी इराकको इतिहासबाट एउटा कालो पाना हटेको खुसीयाली मनाउनेछौँ। कब्जा गर्नेहरूले हाम्रो देशमा आफ्नो इच्छा लाद्न सकेनन् र उनीहरू असफल भए,’ उनले रोयटर्ससँग भनेका छन्। ‘इराकले आफ्नो सार्वभौमसत्ता विदेशी सेनाले जोगाउन सक्दैन भन्ने प्रमाणित गरेको छ। यो त जनताको प्रतिरोध र इच्छाशक्तिले मात्र सम्भव छ’

तयारी पुगेको छैन

अमेरिकी सेनाको फिर्ती इराकीहरूमाझ व्यापक रूपमा लोकप्रिय छ। तर इरान समर्थित समूहहरूको शक्तिबारे चिन्तित व्यक्तिहरू यो फिर्ती समयअगावै भएको ठानेर डराएका छन्।

‘अहिलेको समयमा इराक सुरक्षाको जिम्मेवारी पूर्ण रूपमा सम्हाल्न तयार छैन भन्ने हाम्रो विश्वास छ,’ फल्लुजाहका सुन्नी जनजाति नेता अब्दुलरहमान अल-जोबाईले रोयटर्ससँग भने। फल्लुजाह एक समय अमेरिकाविरोधी प्रतिरोधको केन्द्र थियो।

‘सबै इराकीहरू पूर्ण सार्वभौमसत्ता चाहन्छन्। यसमा कुनै पनि इराकीको फरक मत छैन। तर अमेरिकी नेतृत्वको गठबन्धन यसरी जाँदा र खाली ठाउँ सिर्जना हुँदा सबै इराकीहरू डराएका छन् भन्ने मलाई लाग्छ,’ उनले भने।

तर त्यसपछिको वर्ष अक्टोबर ७, २०२३ मा गाजाका हमास लडाकुहरूले अचानक आक्रमण गरे। यसबाट प्रधानमन्त्रीको सुरक्षा साख समाप्त भयो।

अमेरिकी सेनाले सन् २००३ मा इराकमा आक्रमण गरेको थियो। उनीहरूले सुन्नी मुस्लिम तानाशाह सद्दाम हुसेनलाई सत्ताबाट हटाए। त्यसपछि उनीहरूले देशमा कब्जा जमाए।
उनीहरूले सिया नेतृत्वको सरकार बनाए। लामो समयसम्म विद्रोहीहरूसँग लडेपछि सन् २०११ को अन्त्यमा उनीहरू फर्किए।

सन् २०१४ देखि २०१७ सम्म भएको ठूलो युद्धमा इराकी सेनालाई मद्दत गर्न उनीहरू तीन वर्षभन्दा कम समयमै फर्किए। उनीहरूले सुन्नी चरमपन्थी समूह इस्लामिक स्टेटलाई हराउन सहयोग गरे।

अफगानिस्तानको युद्धभन्दा ‘अपरेशन इराकी फ्रिडम’ मा लगभग दोब्बर अमेरिकीहरू मारिएका थिए। अफगानिस्तानको युद्ध सन् २०२१ मा अमेरिकी सेनाको अचानक फिर्तीसँगै सकिएको थियो।

हालैका वर्षहरूमा इराक मात्र यस्तो देश थियो जसको अमेरिका र इरान दुवैसँग निकट राजनीतिक र सैन्य सम्बन्ध थियो। इरान र अमेरिकाले कहिलेकाहीँ इराकी भूमिलाई आफ्नो युद्ध मैदानका रूपमा प्रयोग गरे।

अमेरिकाले सन् २०२० मा बाग्दाद एअरपोर्टमा हमला गरेर शीर्ष इरानी कमाण्डर कासिम सुलेमानीको हत्या गरेको थियो।
इरानका सहयोगीहरूले बारम्बार अमेरिकी बेसहरूमा आक्रमण गरे। यसको जवाफमा अमेरिकाले पनि आक्रमण गर्‍यो।

इरानविरुद्ध यस वर्ष भएको युद्धमा मारिएका १८ अमेरिकी सैनिकमध्ये ७ जना इराकमा थिए। पछिल्लो पटक जुलाईमा एरबिल नजिकैको एउटा बेसमा ड्रोनको नियन्त्रित विस्फोट गराउँदा एक सैन्य सार्जेन्टको मृत्यु भएको थियो।

इरानी गठबन्धनको जित

अन्ततः अमेरिकी सेनालाई पूरै मध्यपूर्व छाड्न बाध्य पार्ने आफ्नो लक्ष्य रहेको इरानले बताएको छ। इराकबाट अमेरिकी फिर्तीलाई इरानले यस क्षेत्रका आफ्ना हतियारधारी समूहहरूको ‘एक्सिसको जित’ का रूपमा लिएको छ।

‘अमेरिकीहरू इराक र यो क्षेत्रबाट हटेपछि इराकमा स्थायी सुरक्षा कायम हुनेछ,’ इरानी संसदको राष्ट्रिय सुरक्षा आयोगका उपाध्यक्ष अमिर हयात मोकद्दमले सोमबार भने।

इरानले ‘इराकबाट अमेरिकी टोलीको फिर्तीलाई स्वागत गर्छ र निस्सन्देह यसको समर्थन गर्नेछ,’ उनले इरानको संसदीय समाचार संस्थासँग भने। ‘प्रतिरोध समूहहरूले अहिले कारबाही गरिरहेका छन्। उनीहरूले कहिलेकाहीँ अमेरिकी टोलीलाई निशाना बनाइरहेका छन्।’

वासिङ्टनले इराकमा रहेका इरान समर्थित लडाकु समूहहरूलाई आरोप लगाएको छ। उनीहरूले तेहरानको निर्देशनमा छिमेकी देशहरूमा आक्रमण गरेर मध्यपूर्वको द्वन्द्व बढाएका छन्। उनीहरूले हालै साउदी अरबको ठूलो तेल पाइपलाइनमा आक्रमण गरेका थिए। बाग्दाद सरकारले उनीहरूको प्रभाव नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिरहेको बताएको छ।

इस्लामिक स्टेटको नयाँ जीवन?

केन्द्रीय सरकार र उत्तरी कुर्दिस्तान क्षेत्रका केही इराकी सुरक्षा अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन्। अमेरिकी फिर्तीले इस्लामिक स्टेटका लडाकुहरूलाई नयाँ जीवन दिने जोखिम छ।

उनीहरूको साम्राज्य लगभग एक दशकअघि ध्वस्त भएको थियो। तैपनि उनीहरूसँग अझै पनि गुप्त सञ्जाल छ।

आफ्नो प्रभावको चरम विन्दुमा छँदा यी लडाकुहरूले इराकको एक तिहाइ भाग कब्जा गरेका थिए। उनीहरूले हजारौँ मानिसको हत्या गरे। उनीहरूले पूर्व अमेरिकी सैन्य बेसभित्र सयौँ मानिसलाई गोली हानेको भिडियो बनाएका थिए।

अमेरिकी गुप्तचर, बन्दोबस्तीका सामान र ड्रोनको सहयोग नहुँदा इस्लामिक स्टेटलाई संगठित हुने मौका मिल्नेछ भनी कुर्द कमाण्डर सिरवान बार्जानीले भने।

‘सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा इराकबाट अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धनको आधिकारिक फिर्ती हुनेछ भन्ने खबर सञ्चारमाध्यममा आयो। त्यसपछि दुई हप्ताभन्दा बढी समयदेखि हामीले इस्लामिक स्टेटको गतिविधि बढेको देखेका छौँ,’ उनले भने । ‘मेरो विचारमा यसले लडाकुहरूको मनोबल बढाएको छ।’
इराकी सुरक्षा बलका अनुसार, इस्लामिक स्टेटको एउटा समूहले आत्मघाती आक्रमणको तयारी गरिरहेको थियो।
उनीहरूले सेना हट्ने समयमा आक्रमण गर्न खोजेका थिए। यो योजनाले एउटा चिन्ता स्पष्ट पारेको छ। वर्षौँको सैन्य पराजयका बाबजुद यो चरमपन्थी समूह अझै पनि सुरक्षा कमजोरीको फाइदा उठाउन सक्षम छ। चार इराकी सुरक्षा र सैन्य अधिकारीहरूले यो कुरा बताएका छन्।

इस्लामिक स्टेटले ‘आफू अझै पनि शक्तिशाली रहेको र रक्तपातपूर्ण आक्रमण गर्न सक्षम रहेको सन्देश दिन खोजिरहेको छ,’ किरकुकका वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारी कर्णेल खालिद अल-बायतीले भने। (रोयटर्सको रिपोर्टको नेपाली अनुवाद )