गुप्तचर प्रमुख बोकेको रुसी सैन्य विमान किन उत्रियो इजरायल ? 

२४ कात्तिक, काठमाडौं ।  इरानसँगको युद्धका बीच रुस र इजरायलबीचको सम्बन्ध धेरैजसो जटिल रहँदै आएको छ।

मस्कोले गत वर्षको जनवरीमा एक व्यापक रणनीतिक साझेदारी सन्धिमा हस्ताक्षर गर्दै खुल्ला रूपमा तेहरानको पक्ष लिएको छ। उक्त सन्धिले रक्षा, सुरक्षा, व्यापार र ऊर्जा क्षेत्रमा सहकार्यलाई गहिरो बनाउँछ।

यसबाहेक, हालैको घटनाक्रममा, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले नोभेम्बर ५ मा क्रेमलिनमा इरानका वरिष्ठ सुरक्षा अधिकारी मोहसेन रेजाईसँग भेटवार्ता गरेका थिए। उनीहरूले अमेरिका-इरान द्वन्द्व, क्षेत्रीय सुरक्षा, युद्धपछिको व्यवस्थापन र द्विपक्षीय सहकार्यबारे छलफल गरेका थिए।

तर यसको अर्थ रुसले इजरायलसँगको सम्बन्ध तोडेको छ भन्ने होइन।

तेहरानसँगको साझेदारीका बाबजुद मस्कोले ऐतिहासिक रूपमा इजरायलसँग कार्यगत सम्बन्ध कायम राख्दै आएको छ। आफ्ना सेनाहरूबीच आकस्मिक भिडन्त नहोस् भन्नका लागि सन् २०१५ मा सिरियामा रुसको हस्तक्षेपका क्रममा दुई देशले सैन्य समन्वय संयन्त्र स्थापना गरेका थिए।

यसै पृष्ठभूमिमा, अमेरिकी प्रतिबन्धमा परेको रुसी सैन्य विमान हालै इजरायलमा अवतरण भएको घटनाले धेरैको ध्यान आकर्षित गरेको छ। रुसको सैन्य गुप्तचर संस्थाका प्रमुखको नेतृत्वमा रहेको वरिष्ठ प्रतिनिधिमण्डल बोकेको उक्त विमान नोभेम्बर ८ मा बेन-गुरियन विमानस्थलमा अवतरण भएको थियो।

रुसी विमान इजरायलमा के गर्दै थियो?

उक्त सैन्य विमानको पहिचान रुसको रक्षा मन्त्रालयद्वारा सञ्चालित टुपोलेभ टिउ-१५४एमका रूपमा गरिएको थियो। इजरायलको सार्वजनिक प्रसारण संस्था केएएनका अनुसार, विमान मस्को नजिकैको च्कालोभ्स्की एयर बेसबाट उडेर स्थानीय समय अनुसार राति करिब ९ बजे बेन गुरियन विमानस्थलमा अवतरण गरेको थियो।

उडान ट्र्याकिङ डाटाले देखाए अनुसार यसले कालो सागरमाथि यात्रा गर्‍यो, टर्कीको आकाश सीमा पार गर्‍यो र भूमध्य सागर हुँदै इजरायलतर्फ प्रवेश गर्‍यो।

द जेरुसेलम पोस्टले रिपोर्ट गरे अनुसार रुसी प्रतिनिधिमण्डलले आफ्नो भ्रमणका क्रममा वरिष्ठ इजरायली रक्षा अधिकारीहरूसँग भेटघाट गरेको थियो।

तर भेटघाटको उद्देश्य र छलफल गरिएका विषयहरू भने सार्वजनिक गरिएका छैनन्।

केएएनले एक स्रोतलाई उद्धृत गर्दै वरिष्ठ इजरायली सुरक्षा अधिकारीहरूसँग छलफल गर्न संयुक्त राज्य अमेरिकाको अनुरोधमा रुसी अधिकारीहरू इजरायल आएको रिपोर्ट गरेको थियो। प्रसारण संस्थाले छलफलका बारेमा थप विवरण उपलब्ध गराएन।

उक्त विमान नोभेम्बर ९ मा इजरायलबाट प्रस्थान गरी आबु धाबीतर्फ उडेको थियो।

रुसी गुप्तचर प्रमुख सवार

विमानमा रुसको जनरल स्टाफको मुख्य निर्देशनालय ( जसलाई सामान्यतया जीआरयू भनिन्छ ) का प्रमुख एडमिरल इगोर कोस्त्युकुभको नेतृत्वमा रुसी प्रतिनिधिमण्डल सवार थियो।

जीआरयू रुसको सैन्य गुप्तचर संस्था हो।

केएएनका अनुसार, प्रतिनिधिमण्डलमा वरिष्ठ रुसी अधिकारीहरू र देशको सैन्य गुप्तचर संस्थाका प्रमुख समावेश थिए।

आरए–८५०४२ दर्ता नम्बर भएको उक्त विमान रुसी रक्षा मन्त्रालयको २२३ औँ फ्लाइट युनिटको हो। यो युनिट वरिष्ठ सरकारी अधिकारीहरू, सैन्य कर्मीहरू र आधिकारिक प्रतिनिधिमण्डलहरू ओसारपसार गर्नका लागि जिम्मेवार छ। यो नियमित व्यावसायिक उडानका लागि प्रयोग हुँदैन।

शुरुमा, इजरायली अधिकारीहरूले यात्रुहरूको पहिचान खुलाएका थिएनन्।

अमेरिकी प्रतिबन्धमा परेको रुसी विमान

दर्ता नम्बर आरए–८५०४२ बोकेको टुपोलेभ टिउ-१५४एम विमान मे १९, २०२३ देखि अमेरिकी प्रतिबन्धमा रहेको छ। वासिङ्टनले रुसको रक्षा मन्त्रालयको २२३ औँ फ्लाइट युनिटसँग सम्बन्धित अन्य ३६ वटा विमानहरूसँगै यस विमानलाई पनि रोक्का गरिएको सम्पत्तिका रूपमा तोकेको थियो।

अमेरिकाले वाग्नर ग्रुप नामको रुसी निजी सैन्य सङ्गठनसँग सम्बन्धित व्यक्ति र उपकरण ओसारपसारमा संलग्न रहेको आरोपमा २२३ औँ फ्लाइट युनिटमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका अनुसार, यस युनिटले वाग्नरसँग सम्बन्धित कर्मी र उपकरणहरूलाई उक्त समूह सक्रिय रहेका देशहरूमा ओसारपसार गरेको थियो।

यी प्रतिबन्धहरू कार्यकारी आदेश १४०२४ अन्तर्गत लगाइएका थिए।जसले वासिङ्टनलाई रुसको युक्रेनविरुद्धको युद्धसँग जोडिएका गतिविधिहरूलगायत अमेरिकी हितका लागि हानिकारक मानिएका गतिविधिहरूमा संलग्न रुसी व्यक्ति र निकायहरूलाई लक्षित गर्ने अधिकार दिन्छ।

२२३ औँ फ्लाइट युनिटलाई पनि प्रतिबन्धको सूचीमा राखिएको थियो।

त्यसैले के यो अवतरण रुस-युक्रेन वार्तासँग जोडिएको थियो?

आधिकारिक पुष्टि बिना केही भन्न सकिँदैन। विमानको अवतरण नोभेम्बर १० र ११ मा आबु धाबीमा हुन लागेको अमेरिकाको मध्यस्थतामा हुने रुस-युक्रेन वार्ताअघि भएको हो।

द जेरुसेलम पोस्टले रिपोर्ट गरे अनुसार कोस्त्युकुभसहितको रुसी प्रतिनिधिमण्डलले ती वार्ताहरूमा भाग लिनेछ।