वैज्ञानिकले बनाए नयाँ एआई, जसले निद्राकै आधारमा पत्ता लगाउँछ भविष्यमा लाग्ने रोग

शोधकर्ताहरूले एक अत्याधुनिक आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स मोडेलको विकास गरेका छन् । उक्त एआईले भविष्यमा कुनै रोगको जोखिम छ कि छैन भन्ने तथ्य हाम्रो अहिलेको निद्राको आधारमा पत्ता लगाइदिन सक्ने दावी गरिएको छ ।

स्लीप एफएम नामक उक्त एआई मोडेलले व्यक्तिको निद्राको डेटाको आधारमा भविष्यमा रोगहरुको जोखिम छ कि छैन भन्ने अनुमान गर्न सक्छ । यसले करिब १०० प्रकारका रोगहरूको बारेमा बताइदिन सक्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन् ।

अमेरिकाको स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयसहित विभिन्न अनुसन्धान संस्थानका वैज्ञानिकहरूको सहकार्यमा उक्त एआई मोडेल तयार गरिएको हो ।

सो एआईलाई करिब ६५ हजार मानिसका 5 लाख ८५ हजार घण्टा भन्दा बढी समयको निद्राको डेटा प्रयोग गरेर प्रशिक्षित गरिएको छ । वैज्ञानिकहरूका अनुसार, यति ठूलो र गहन डाटासेटका कारण यो मोडेल अत्यन्तै सटीक परिणाम दिन सक्षम छ ।

स्लीप एफएमले कसरी काम गर्छ ?

नेचर मेडिसिनमा प्रकाशित अध्ययनअनुसार सुरुमा यस एआईलाई निद्रासम्बन्धी आधारभूत कार्यहरूका लागि परीक्षण गरिएको थियो । जसमा निद्राका विभिन्न चरणहरूको पहिचान र अनिद्रा रोग अर्थात् स्लीप एप्नियाको गम्भीरता मापन गरियो । त्यसपछि निद्राको डेटालाई अस्पतालका स्वास्थ्य अभिलेखसँग तुलना गरियो ।

यस क्रममा वैज्ञानिकहरूले १ हजार भन्दा बढी रोगहरूको विश्लेषण गरे । तीमध्ये करिब १३० रोगको जोखिम केवल निद्राको डेटाको आधारमै निकै सटीक रूपमा पूर्वानुमान गर्न सफल भयो ।

निद्राको डाटा किन महत्वपूर्ण ?

यस अध्ययननका मुख्य लेखक मध्मेका एक हुन्, इम्यानुएल मिग्नोट । उनी स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका निद्रा चिकित्सा विज्ञानका प्राध्यापक हुन् । उनका अनुसार निद्राको समयमा शरीरबाट धेरै महत्वपूर्ण संकेतहरू प्राप्त हुन्छन् । करिब ८ घण्टासम्म शरीर स्थिर अवस्थामा रहने भएकाले अत्यन्तै समृद्ध र उपयोगी डाटा संकलन गर्न सकिन्छ ।

स्लीप एफएम एआईले पोलिसोम्नोग्राफी डाटाको प्रयोग गर्छ, जसलाई निद्रा परीक्षणको ‘गोल्ड स्ट्यान्डर्ड’ मानिन्छ । यसमा मस्तिष्कको गतिविधि (इइजी), मुटुको धड्कन (इसिजी), मांसपेशीको हलचल, सास फेर्ने ढाँचा र नाडी तथा अक्सिजनको स्तरजस्ता सूचकहरू समावेश हुन्छन् ।

शोधअनुसार गर्भावस्थासँग सम्बन्धित जटिलता, मुटु तथा रक्तसञ्चारसम्बन्धी रोग, मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या, पार्किन्सनजस्ता न्युरोलोजिकल रोग, स्ट्रोक र हार्ट फेलियर तथा क्यान्सरजस्ता रोगहरूको जोखिम पहिचानमा स्लीप एफएम एआई प्रभावकारी देखिएको छ ।

शोधकर्ताहरूका अनुसार यसले केवल एक रातको निद्राको डेटाकै आधारमा भविष्यमा हुनसक्ने हृदयाघात, डिमेन्सिया तथा मिर्गौला रोग लगायतका विभिन्न घातक रोगहरूको जोखिम आँकलन गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ ।

स्लीप एफएम जस्ता एआई मोडेलहरूले भविष्यमा स्वास्थ्य परीक्षणको स्वरूप नै बदल्न सक्ने विशेषज्ञहरू बताउँछन् । महँगो र जटिल परीक्षणभन्दा अगाडि साधारण निद्रा परीक्षणमार्फत रोगको प्रारम्भिक संकेत पत्ता लगाउन सकिने सम्भावना यसले देखाएको दावी गरिएको छ ।

त्यसैले निद्रा अब केवल आरामको माध्यम मात्र होइन भविष्यको स्वास्थ्यका बारेमा थाहा पाउने आँखीझ्याल बन्दै गएको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।

एजेन्सी