२०८२ को सन्देश : दर्शक कथा मात्र होइन, अनुभव लिन हलमा जान्छन्

काठमाडौं । २०८२ सालले नेपाली फिल्मको दिशा, चुनौती र सम्भावनालाई एकैपटक सतहमा ल्याइदिएको छ । दर्शक संख्या, कमाइ, जनरा, लगानीको हिसाबले हेर्दा यसवर्ष संक्रमणको वर्षजस्तै देखियो । दर्शक हामीकहाँ छन्, तर उनीहरूलाई हलमा तान्ने कुरामा काम गर्न बाँकी देखिन्छ ।

यो अवधिमा ‘परान’, ‘आबाट आमा’, ‘जेरी अन टप’ र ‘उनको स्वीटर’ जस्ता फिल्मले १० करोडभन्दा माथिको व्यापार गरे । यी फिल्ममा स्टार कास्ट, प्रचार र रिलिज स्केल बलियो देखियो । लगानी मात्र होइन, उल्लेखनीय नाफा दिए । ‘जारी २’, ‘बलिदान’, ‘मोहर’ र ‘हरिबहादुरको जुत्ता’ले ४ देखि ६ करोडको व्यापार गर्दै मिड-रेन्ज हिटको रूपमा आफूलाई स्थापित गरे ।

२०८२ मा घरेलु फिल्मले १ अर्ब ८ करोड कमाइ गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मले १ अर्ब ११ करोड रुपैयाँभन्दा बढी व्यापार गरे । दर्शक संख्यामा भने नेपाली फिल्म अगाडि देखिए । नेपाली फिल्ममा करिब ३७ लाख बढी टिकट बिक्री भएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय फिल्ममा करिब ३३ लाख दर्शक पुगेका छन् । दुवै मिलाएर कुल दर्शक संख्या ७१ लाख नाघेको छ ।

यसले महत्वपूर्ण संकेत दिन्छ- दर्शक नेपाली फिल्मका लागि हलसम्म आइरहेका छन्, तर खर्च भने अन्तर्राष्ट्रिय फिल्ममा गरिरहेका छन् । अब दर्शकको प्राथमिकता बदलिएको छ- उनीहरू अब कथा मात्र होइन, अनुभव खोजिरहेका छन् । ठूलो स्केल, भिजुअल, साउन्ड र समग्र प्रस्तुतिसहितको अनुभव ।

२०८१ सालसँग तुलना गर्ने हो भने चित्र अझ स्पष्ट हुन्छ । गतवर्ष नेपाली फिल्मको कमाइ १ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ पुगेको थियो, जुन २०८२ मा घटेर १ अर्ब ८ करोड रुपैयाँमा झर्‍यो । करिब ४० प्रतिशतको गिरावट भएपनि समग्र कमाइ १ अर्बमाथि नै देखिन्छ । किनभने, २०८१ सालमा ‘पूर्णबहादुरको सारंगी’ एक्लैले झन्डै ५० करोड नेरु कमाएको थियो ।

अहिले त्यो ठाउँ केही हदसम्म अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मले ओगटेको देखिन्छ । गिरावटको मुख्य कारण कन्टेन्टको कमजोरी मात्र होइन, स्केल र प्रस्तुति बीचको अन्तर पनि हो । अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म ‘इभेन्ट सिनेमा’का रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन् । ‘कान्तारा’, ‘धुरन्धर’, ‘अवतार’ जस्ता फिल्मले दर्शकलाई हलमा तान्ने मात्र होइन, उच्च टिकट मूल्य तिर्न पनि तयार बनाए । नेपाली फिल्म भने कथामा बलियो भए पनि मार्केटिङ, प्रस्तुति र रिलिज रणनीतिमा पछि परेको देखियो ।

२०८२ को बजारले अर्को संकेत पनि दिन्छ- अहिलेको उद्योग ‘ब्लकबस्टर-ड्रिभन’ बन्दै गएको छ । केही फिल्मले मात्रै ठूलो कमाइ गरेका छन् भने धेरै फिल्म न्यून कलेक्सनमै सीमित छन् । ‘परान’, ‘आबाट आमा’, ‘जेरी अन टप’ जस्ता फिल्मले १० करोडभन्दा माथि व्यापार गर्दा धेरै फिल्म १ करोड पनि नछुने अवस्थामा देखिएका छन् । यसको अर्थ अब बजारमा औसत फिल्मको ठाउँ साँघुरिँदै गएको छ ।

लगानीको हिसाबले स्पष्ट ट्रेन्ड देखिन्छ । मध्यम बजेटका फिल्म अहिले सुरक्षित देखिएका छन् । यस्ता फिल्मले लागत फिर्ता मात्र होइन, केही नाफा पनि दिएका छन् । उच्च बजेटका फिल्मले भने ठूलै जोखिमसहित नाफा सम्भव बनाएका छन् । साना बजेटका फिल्मका लागि बजार कठिन देखिन्छ । धेरै फिल्म दर्शकसम्म पुग्नै नसक्ने अवस्थामा छन् ।

यसले लगानीकर्तालाई सोच बदल्न बाध्य बनाएको छ । २०८१ सालमा जहाँ ठूलो लगानी गर्ने उत्साह देखिएको थियो, २०८२ सालमा भने कन्टेन्टमा जोड र लक्षित बजार रणनीति देखिन्छ । लगानी रकममा होइन, योजना र प्रस्तुतिमा केन्द्रित हुँदै गएको महसुस हुन थालेको छ ।

जनराको हिसाबले पनि स्पष्ट प्रवृत्ति देखिन्छ । धेरै कमाइ एक्सन र फ्रेन्चाइज फिल्मले गरेका छन् । दर्शक ठूलो स्केल र फ्रेन्चाइज कथामा आकर्षित छन् । कमेडी र पारिवारिक फिल्म भने मध्यम बजेटमा स्थिर कमाइ दिने सुरक्षित जनरा बनेका छन् । ‘रोमान्टिक ड्रामा’ युवापुस्तामाझ लोकप्रिय भए पनि यसको सफलता गीत, प्रस्तुति र भावनात्मक गहिराइमा निर्भर देखिन्छ ।

लोक-संस्कृति र पौराणिक कथा आधारित फिल्मले नयाँ सम्भावना देखाएका छन् र यदि सही ढंगले प्रस्तुत गरियो भने यस्ता फिल्मले ठूलो प्रभाव पार्न सक्छन् ।

दर्शकको स्वाद स्पष्ट रूपमा बदलिएको छ । अब दर्शक स्टार देखेर हलमा जाँदैनन् । स्टारले ओपनिङ दिन्छ, तर कन्टेन्टले मात्र फिल्मलाई टिकाउँछ । सामाजिक सञ्जाल र माउथ-पब्लिसिटीले अहिलेको व्यापारमा ठूलो भूमिका खेलेको छ । राम्रो प्रतिक्रिया आएको फिल्मले बिस्तारै व्यापार बढाएको देखिन्छ ।

समग्रमा २०८२ सालको फिल्म बजारले नेपाली उद्योगलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ । दर्शक छन्, तर उनीहरूलाई आकर्षित गरेर खर्च गराउन सक्ने स्तरको फिल्म बनाउनुपर्छ । केवल कथा होइन, समग्र अनुभव निर्माण अहिलेको आवश्यकता हो ।

तथ्यांक हेर्दा, अब नेपाली फिल्मका लागि बाटो स्पष्ट छ- या त ठूलो स्केलमा ‘इभेन्ट फिल्म’ बनाउने, वा स्पष्ट मनोरञ्जन दिने कमेडी-फ्यामिली फिल्मलाई मजबुत बनाउने, वा आधुनिक प्रस्तुतिसहितको बलियो कथा प्रस्तुत गर्ने ।

२०८१ सालले देखाएको थियो- नेपाली फिल्मले बजार जित्न सक्छ । २०८२ ले सिकाएको छ- त्यो जित कायम राख्न गुणस्तर, स्केल र रणनीति अनिवार्य छ । अबको प्रतिस्पर्धा फिल्मबीच होइन, अनुभवबीच हुँदैछ । जुन फिल्मले दर्शकलाई त्यो अनुभव दिन सक्छ, त्यही फिल्मले बजार जित्नेछ ।

२०८३ साल : बदलिँदो स्वाद र दबाब

२०८३ साल नेपाली फिल्मको लागि महत्वपूर्ण बन्ने पक्का छ । दर्शकको स्वाद, अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मको बढ्दो प्रभाव र लगानीको बदलिँदो रणनीतिले आउँदो वर्षको दर्शकीय मनोविज्ञान र बजारबारे संकेत दिइसकेको छ । प्रश्न- के नेपाली फिल्मले यो संकेतलाई बेलैमा बुझ्न र अपनाउन सक्छ ?

पहिले दर्शकको रुचिको कुरा गरौं । पछिल्ला तथ्यांकअनुसार, दर्शक अब कथा हेर्न मात्र हल जाँदैनन्, उनीहरू अनुभव लिन जान्छन् । ठूलो पर्दामा हेर्दा फरक महसुस हुने फिल्म- भिजुअल, साउन्ड, स्केल र ऊर्जा भएको फिल्म अहिलेको प्राथमिकता बनेको छ । यसले २०८३ मा पनि ‘इभेन्ट फिल्म’को ट्रेन्ड अझै बलियो हुने संकेत गर्छ ।

यसको अर्थ साना फिल्मको ठाउँ छैन भन्ने होइन । कमेडी र पारिवारिक मनोरञ्जन नेपाली बजारमा सधैंजसो सुरक्षित जनरा रहँदै आएको छ । आगामी वर्ष पनि रिलेटेबल कथा, हल्का हास्य र पारिवारिक भावनासँग जोडिएका फिल्मले स्थिर व्यापार गर्ने सम्भावना छ । विशेषगरी चाडपर्वको समयमा यस्ता फिल्मको माग अझै बढ्न सक्छ ।

रोमान्टिक फिल्मको हकमा भने दर्शकको अपेक्षा बदलिएको छ । अब पुरानो शैलीको प्रेमकथा मात्र पर्याप्त हुँदैन । आधुनिक सम्बन्ध, वास्तविक संवाद र बलियो संगीत बिना यस्तो फिल्मले प्रभाव पार्न गाह्रो देखिन्छ । युवापुस्तालाई लक्षित गरेर बनाइने फिल्ममा प्रस्तुति र टोन निकै महत्वपूर्ण हुने देखिन्छ ।

२०८३ को सबैभन्दा ठूलो सम्भावना भएको क्षेत्र भने लोक-संस्कृति र पौराणिक कथा हो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा स्थानीय कथाले विश्वस्तरमा प्रभाव पार्न सक्ने प्रमाणित भइसकेको छ । नेपालजस्तो विविध सांस्कृतिक पृष्ठभूमि भएको देशका लागि यो अवसर अझ ठूलो छ । यदि यस्ता कथालाई आधुनिक प्रस्तुति र प्राविधिक गुणस्तरसहित प्रस्तुत गर्न सकियो भने नेपाली फिल्मले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमै प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मको प्रभाव २०८३ मा अझै गहिरो हुने देखिन्छ । ठूलो बजेट, प्राविधिक उत्कृष्टता र ब्रान्डको शक्तिले यस्ता फिल्मले नेपाली बजारमा आफ्नो उपस्थितिलाई थप मजबुत बनाउने सम्भावना छ । मल्टिप्लेक्स हलमा स्क्रिन वितरण र शो टाइमको प्रतिस्पर्धा अझै तीव्र हुनेछ । यसले नेपाली फिल्मलाई थप चुनौती दिनेछ- विशेषगरी रिलिज रणनीति र मार्केटिङमा ।

यो प्रभाव चुनौती मात्र होइन, सिकाइको अवसर पनि हो । अन्तर्राष्ट्रिय फिल्मले देखाएको प्रस्तुति, गति र दर्शकसँगको संवाद नेपाली फिल्मका लागि मार्गदर्शन बन्न सक्छ । अब नेपाली फिल्मले सानो बजार भनेर सीमित सोच राख्नुभन्दा गुणस्तर र अनुभवमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।

लगानीको हिसाबले पनि २०८३ मा स्पष्ट रणनीति देखिनेछ । निर्माता अब दुईमध्ये एक बाटो रोज्न बाध्य देखिन्छन्- या त मध्यम बजेटमा सुरक्षित, कन्टेन्ट-ड्रिभन फिल्म बनाउने, वा ठूलो स्केलमा जोखिमसहित ‘इभेन्ट फिल्म’ निर्माण गर्ने । बीचको अस्पष्ट मोडेलमा बनेका फिल्मका लागि बजारमा ठाउँ झन् कम हुँदै गएको छ ।

दर्शकको व्यवहार पनि २०८३ मा अझ स्पष्ट हुनेछ । अब उनीहरू स्टार हेरेर फिल्म हेर्ने होइनन् । सामाजिक सञ्जाल, ट्रेलर, गीत र प्रारम्भिक प्रतिक्रिया हेरेर निर्णय गर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ । माउथ-पब्लिसिटी अझै निर्णायक बन्नेछ । राम्रो प्रतिक्रिया पाएको फिल्म लामो समय टिक्नेछ, कमजोर प्रतिक्रिया पाएको फिल्म चाँडै हराउनेछ ।

समग्रमा, २०८३ साल नेपाली फिल्मका लागि गुणस्तर र रणनीतिको वर्ष बन्ने देखिन्छ । दर्शक छन्, तर उनीहरूलाई आकर्षित गर्न अब पुरानो तरिका पर्याप्त छैन । ठूलो अनुभव दिन सक्ने, स्पष्ट जनरामा आधारित र दर्शकसँग जोडिने फिल्म नै सफल हुनेछन् । अन्ततः, आगामी वर्षको बजारले एउटा सरल तर गहिरो सन्देश दिन्छ- अब प्रतिस्पर्धा फिल्मबीच होइन, अनुभवबीच हुनेछ । जुन, फिल्मले त्यो अनुभव दिन सक्छ, त्यही फिल्मले २०८३ को बजार जित्नेछ ।

यो पनि पढ्नुहोस

२०८२ सालमा नेपाली फिल्मको कमाइ १ अर्ब नाघ्यो, ३७ लाखभन्दा धेरै दर्शकले हेरे

यो पनि पढ्नुहोस

२०८२ सालमा नेपाली फिल्म बजारको आकार २ अर्ब १९ करोड पुग्यो

यो पनि पढ्नुहोस

यी हुन् २०८२ सालमा धेरै कमाउने १० नेपाली फिल्म (सूचीसहित)

यो पनि पढ्नुहोस

यसवर्ष सबैभन्दा न्यून कमाइ गर्ने ५ नेपाली फिल्म (सूचीसहित)