आजबाट मलमास सुरु, के–के गर्न हुँदैन ?

आजबाट अधिकमास अर्थात मलमास सुरु भएको छ । यसलाई पुरुषोत्तम महिना पनि भन्ने गरिएको छ । यस पटकको मलमास असार १ गतेसम्म रहन्छ । सौर्यमास र चान्द्रमासको महिनालाई समायोजन गर्नका लागि झण्डै ३–३ वर्षमा एक अतिरिक्त महिना थपिने गर्छ । यसलाई नै मलमास वा अधिकमास भनिएको हो ।

सूर्यमास भनेको सूर्यको गतिअनुसार कायम गरिएको महिना हो भने चन्द्रमास भनेको चन्द्रमाको गतिअनुसार मनाइने महिना हो ।

पञ्चांग गणनाको सूर्यमानअनुसार एक वर्षमा ३६५ दिन, १५ घडी, ३१ पला र ३० विपला हुन्छ । चन्द्रमानअनुसार वर्षमा ३५४ दिन, २२ घडी, १ पला र २३ विपला हुन्छ । सूर्यमान भन्दा चन्द्रमानको वर्षमा वर्षमा १० दिन ५३ घडी, ३० पला एवं ७ विपला समय बढी हुन्छ ।

चन्द्रमानको वर्षका हुने यही बढी दिन जन एक महिना पुग्छ त्यसलाई समायोजन गर्नका लागि अधिकमास मनाउने गरिन्छ ।.

२ वर्ष, ८ महिना, १६ दिन र चार घडी पुगेपछि अधिकमास हुने गर्छ ।

यो अधिक महिना जहिले पनि औंसीको भोलिपल्टबाट सुरु भएर अर्काे औंसीसम्म रहन्छ । अधिक मास फागुनबाट कार्तिकको बीचमा पर्छ ।

यो महिनामा निम्न कार्यहरू गर्न नहुने हिन्दु धर्म शास्त्रीय मान्यता छ

–विवाह, ब्रतबन्ध, गृहप्रवेश जस्ता शुभकार्य साथै कुनै पूजा, पुराण श्रवण जस्ता कार्य गरिँदैन

–मन्दिर निर्माण गर्न तथा कुनै देवीदेवताको प्राणप्रतिष्ठा गर्न पनि शास्त्रीय निषेध छ ।

–अधिकमास लाग्नुअघि नगएका तीर्थमा यस महिनामा पहिलो पटक जान र दर्शन नगरेका देवताको दर्शन गर्नु शुभ मानिँदैन ।

–पुरुषोत्तम महात्म्य लगाउने भनेकै यही महिनामा हो र यसबाट मोक्षसम्म मिल्नसक्ने  विश्वास गरिन्छ ।

–कुनै नयाँ व्यवसाय तथा नयाँ काम गर्नु पनि शुभ मानिदैन ।

–यो महिनामा भगवान विष्णुको पूजा आराधना गरिन्छ । पुरुषोत्तम महात्म्य लगाउने चलन छ ।

–यो महिनाभर काठमाडौंको मच्छेनारायणमा विशेष मेला लाग्ने गर्छ ।