कसरी काम गर्छ अमेरिकी पूँजीवादले ?

पारिवारिक भेटघाट तथा अमेरिकाको विकास अवलोकन गर्ने उद्देश्यले सन् २०२६ को जनवरीदेखि अप्रिल महिनासम्म संयुक्त राज्य अमेरिकाको भ्रमण गरियो। यस क्रममा क्यालिफोर्नियाबाट शुरु भएको यात्रा नेभाडा, उटाह, कोलोराडो, ओक्लाहोमा, टेक्सास, लुजियाना, मिसिसिपी, अलाबामा, जर्जिया, नर्थ क्यारोलिना, भर्जिनिया, वासिङ्टन डिसी, मेरिल्यान्ड र पेन्सिल्भेनिया हुँदै उत्तर-पूर्वको न्युयोर्कसम्मका १६ राज्यहरू पार गर्दै गाडीमा करिब ७ हजार किलोमिटरको दूरी तय गरियो।

यात्राका क्रममा देखिएको संयुक्त राज्य अमेरिका बारे जानकारी लिन र नेपालको परिवेशमा मिल्दाजुल्दा राम्रा अभ्यासहरू लागू गर्न सकियोस् भन्ने उद्देश्यले यो लेख तयार पारिएको हो। यस लेखमा मूलतः अमेरिकाको बजार व्यवस्थापन, शहरहरूको व्यवस्थापन, कृषि प्रणाली र यातायात व्यवस्थापनबारे संक्षिप्त विवेचना गरिएको छ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाको पूँजीवादी विकासले निजी सम्पत्ति, बजार प्रतिस्पर्धा, नाफा आर्जन तथा सीमित सरकारी हस्तक्षेप जस्ता मुख्य सिद्धान्तहरूलाई अँगालेको छ। यसको निरन्तर नवप्रवर्तन र उच्च उत्पादनशीलताले विश्वव्यापी आर्थिक प्रभुत्व कायम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यहाँ उत्पादनका साधनहरू, जस्तै- कलकारखाना, कृषि जमिन, खानी तथा यातायातका साधनहरूमाथि पूर्ण रूपमा निजी व्यक्ति वा निगमहरूको स्वामित्व रहेको छ। सरकारले कानूनी रूपमा व्यक्तिको सम्पत्तिको अधिकार तथा सुरक्षाको ग्यारेन्टी गरेको छ।

अमेरिकी पूँजीवादको मुख्य आधार बजारको माग र आपूर्तिको सिद्धान्त हो। कुन वस्तु कति उत्पादन गर्ने र त्यसको मूल्य कति हुने भन्ने कुरा केन्द्रीय सरकारले नभई स्वतन्त्र बजारले निर्धारण गर्दछ। उत्पादक, उपभोक्ता तथा श्रमिकहरू आफ्नो आवश्यकता र रुचि अनुसार निर्णय गर्न पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र छन्। श्रमिकहरूले ज्यालाका लागि आफ्नो श्रम बेच्छन् र पूँजीपतिहरूले सो श्रम न्यून मूल्यमा उपयोग गरेर नाफा आर्जन गर्दछन्। अमेरिका पूँजीवादी देश भए पनि त्यहाँ पूर्ण रूपमा अनियन्त्रित पूँजीवादको अवस्था भने छैन।

बजारमा ठूला कम्पनीहरूको एकाधिकार हुन नदिन, श्रमिकहरूको अधिकार संरक्षण गर्न, न्यूनतम ज्याला निर्धारण गर्न तथा वातावरण संरक्षणका लागि सरकारले कानून बनाएर नियमन गर्दछ। साथै, सामाजिक सुरक्षाका सीमित कार्यक्रमहरू मार्फत आर्थिक असमानता घटाउने प्रयास पनि गरेको देखिन्छ।

अमेरिकामा घरायसी उपभोगका लागि आवश्यक सामान बेच्ने साना पसलहरू विरलै देखिन्छन्। यहाँको बजार मुख्यतः ठूला बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले व्यवस्थापन गरेका छन्। यस्ता बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूमा वालमार्ट, कस्टको, अमेजन, साम्स क्लब, क्रोगर, कार्गिल, आर्चर, बुंगे, सायन्जेन्टा क्रप, युनाइटेड नेचुरल फुड्स, एसोसिएटेड होलसेल ग्रोसर्स, केन्टुकी फ्राइड चिकेन आदि प्रमुख छन्। प्रायः नगरपालिकाहरूमा यी कम्पनीहरूले आफ्ना बिक्री कक्ष स्थापना गरेका हुन्छन्।

यहाँका जनताले दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू- जस्तै: खाद्य सामग्री तथा पेय पदार्थ, लत्ताकपडा, घर निर्माण तथा मर्मतसम्भारका सामान एउटै छानामुनि उपलब्ध हुने भएकाले आवश्यक उपभोग्य वस्तुहरू यिनै कम्पनीका बिक्री कक्षबाट खरिद गर्ने गर्दछन्। ठूला शहरहरूमा अवस्थित यी कम्पनीका बिक्री कक्षहरूमा हजारौं सहयोगी कर्मचारीहरूले काम गर्दछन् भने साना शहरका बिक्री कक्षहरूमा सयौंको सङ्ख्यामा कर्मचारी कार्यरत हुन्छन्।

सामान खरिद गर्न आउने ग्राहकहरू आफ्नै निजी गाडीमा आउने भएकाले बिक्री कक्षको अगाडि वा पछाडि सयौंदेखि हजारौं गाडी पार्किङ गर्न मिल्ने विशाल पार्किङ क्षेत्रको विकास गरिएको हुन्छ।

प्रायः बिक्री केन्द्रमा काम गर्ने सहयोगी कर्मचारीहरू अत्यन्त नम्र भाषामा कुराकानी गर्ने तथा भद्र शिष्टाचार प्रदर्शन गर्ने गर्दछन्, जुन अमेरिकी पूँजीवादले विकास गरेको ग्राहक आकर्षित गर्ने प्रमुख व्यावसायिक संस्कृति हो। यदि कुनै सहयोगी कर्मचारीको चालचलन र बोलीचाली ग्राहकप्रति नम्र र शिष्ट छैन भन्ने कुरा कम्पनी व्यवस्थापनले थाहा पाएमा त्यस्ता कर्मचारीलाई तुरुन्तै सेवाबाट हटाउने संस्कृतिको विकास भएको छ।

अमेरिकामा शहरहरूको व्यवस्थापन सम्बन्धित नगरपालिकाले गर्दछन्। अमेरिकाको शासकीय स्वरूपमा चार तह छन्, जस्तै: सङ्घीय सरकार (१), राज्य सरकार (५०), काउन्टी (राज्य सरकारमुनि र नगरपालिकामाथि– ३,१४४) तथा नगरपालिका (१९,४९१)। नगरपालिका पनि जनसङ्ख्या, भूगोल र क्रियाकलापका आधारमा ठूला शहर तथा महानगरपालिका (सिटी), मध्यम स्तरका शहर तथा उपमहानगरपालिका (टाउन), गाउँपालिका (भिलेज) र साना शहर तथा शहरोन्मुख नगरपालिकाका टोल (टाउनसिप) गरी चार तहमा विभाजित छन्।

नगरपालिकाले नयाँ भवन निर्माण तथा पुराना भवनहरूको मर्मतसम्भार गर्न अनुमति दिने तथा शहरको सौन्दर्य कायम राख्ने कार्य गर्दछन्। नयाँ घर निर्माणको अनुमति दिंदा भूकम्पीय तथा चक्रवातको जोखिम, माटोको गुणस्तर र भूगर्भीय संरचनालाई आधार मान्ने गरिन्छ। तसर्थ, भूकम्पीय जोखिम उच्च रहेको क्यालिफोर्निया तथा चक्रवातको जोखिम भएका दक्षिणी राज्यहरूमा निजी घरहरू होचा छन् भने जोखिम कम भएको न्युयोर्कमा गगनचुम्बी भवनहरू निर्माण भएका छन्।

यी नगरपालिकाहरूले शहरको सरसफाइमा पर्याप्त ध्यान दिएका छन्। प्रत्येक घरलाई तीन वटा फोहोर सङ्कलन गर्ने डस्टबिन उपलब्ध गराइएका हुन्छन्; जसमध्ये एउटामा कुहिने फोहोर, दोस्रोमा नकुहिने प्लास्टिकजन्य फोहोर र तेस्रोमा धातु तथा काठजन्य फोहोर सङ्कलन गरिन्छ। घर–गृहस्थी तहमा सङ्कलित फोहोर नगरपालिकासँग सम्झौता गरेका निजी कम्पनीहरूले उठाएर लैजाने तथा व्यवस्थापन गर्ने गर्दछन्।

शहरका सडकहरूमा दैनिक रूपमा धुलो तथा पातपतिङ्गर सफा गरी सडकलाई धुलोरहित बनाइन्छ। खेलकुद तथा मनोरञ्जनका लागि टोल स्तरमा साना पार्क तथा खेल मैदान, वडा स्तरमा मध्यम स्तरका पार्क तथा नगरपालिका तहमा ठूला केन्द्रीय पार्क र खेल मैदान निर्माण गरिएका छन्। खेल मैदान तथा पार्कहरूमा दुबो रोपेर हरियाली कायम गरिएको छ।

हरियाली जोगाइराख्न हप्ताको एकपटक दुबोमाथि पानी छर्कने तथा बढेको दुबो काट्ने कार्य गरिन्छ। शहर व्यवस्थापनका लागि नगरपालिकाहरूले प्रहरी तथा अग्नि नियन्त्रण, आपत्कालीन सेवा, यातायात, खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन, व्यापार प्रवर्धन, कर व्यवस्थापन तथा अन्य कल्याणकारी कार्यहरू सञ्चालन गर्दछन्।

अमेरिकाको कृषि प्रणाली पूर्ण रूपमा यान्त्रीकरण गरिएको आधुनिक कृषि प्रणाली हो। अमेरिकाको कृषि निर्वाहमुखी नभई पूर्णतः व्यावसायिक र नाफामुखी छ। यहाँ हजारौं हेक्टर जमिनमा एउटै मात्र बाली लगाइन्छ, जसलाई ‘मोनोकल्चर’ भनिन्छ। विशाल समथर फाँटहरूमा खेती गरिने भएकाले यहाँ ठूला–ठूला मेसिनहरूको प्रयोग गरिन्छ। यहाँ बाली रोप्नेदेखि भित्र्याउनेसम्मका सबै काम ट्र्याक्टर, कम्बाइन हार्भेस्टर र ड्रोनको प्रयोगबाट गरिन्छ तथा मानव श्रम मुख्यतः मेसिन सञ्चालनमा मात्र प्रयोग हुन्छ।

नहरमार्फत सतही सिंचाइ तथा यान्त्रिक प्रणालीमार्फत बालीमा पानी छर्केर सिंचाइ गरिन्छ। स्याटेलाइट (उपग्रह) र कम्प्युटरको मद्दतले माटोको अवस्था, पानीको मात्रा तथा मलको आवश्यकताको विश्लेषण गरेर खेती गरिन्छ। अमेरिकामा भूगोल र हावापानी अनुसार पाँच प्रकारका कृषि क्षेत्र छन्:

• मकै क्षेत्र: मध्य–पश्चिमी क्षेत्र, जस्तै- आयोवा र इलिनोइस आदि राज्यहरूमा मकै तथा भटमासको व्यावसायिक खेती हुन्छ। यहाँ उत्पादित मकै मुख्यतः गाईबस्तुको दानाका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
• गहुँ क्षेत्र: उत्तरी तथा मध्य विशाल मैदानहरूमा गहुँ खेती गरिन्छ।
• कपास क्षेत्र: दक्षिणी भागमा, विशेषगरी पूर्वमा भर्जिनियादेखि पश्चिममा दक्षिणी क्यालिफोर्नियासम्म विशाल रूपमा कपास खेती गरिन्छ।
• दुग्ध क्षेत्र: उत्तरी राज्यहरू, जस्तै- विस्कन्सिनमा गाईपालन तथा दुग्ध उत्पादन गरिन्छ।
• फलफूल तथा तरकारी क्षेत्र: क्यालिफोर्निया र फ्लोरिडा जस्ता न्यानो हावापानी भएका राज्यहरूमा ओखर, आल्मन्ड, फलफूल, तरकारी तथा वाइनका लागि अङ्गुर खेती गरिन्छ।

अमेरिकामा मासु, दूध र अन्डा उत्पादनलाई वैज्ञानिक तरिकाले व्यवस्थित गरिएको छ। गाई, सुँगुर तथा कुखुराहरूलाई ठूला–ठूला फार्महरूमा पालन गरिन्छ; जहाँ अमेरिकी सरकारले किसानहरूलाई विभिन्न प्रकारका अनुदान, सस्तो ऋण तथा बाली बीमाको सुविधा प्रदान गर्दछ। यसले गर्दा प्राकृतिक प्रकोप वा मूल्यमा गिरावट आउँदा पनि किसानहरूले आर्थिक सुरक्षा प्राप्त गर्दछन्।

अमेरिकाले आफ्नो आन्तरिक माग पूरा गरेर ठूलो परिमाणमा कृषि उपजहरू, विशेषगरी मकै, भटमास, गहुँ तथा मासु अन्य देशहरूमा निर्यात गर्दछ। विश्वव्यापी कृषि बजारमा अमेरिकाको पकड निकै बलियो छ। छोटकरीमा भन्नुपर्दा, अमेरिकाको कृषि प्रणाली पूँजीप्रधान छ। पूँजीवादी सोचअनुसार प्रविधिको प्रयोगबाट विशाल क्षेत्रफलमा उच्च गुणस्तरको कृषि उत्पादन गरी नाफा आर्जन गर्न अमेरिका सफल भएको छ।

अमेरिकामा तीन प्रकारका यातायात प्रणाली प्रयोगमा छन्: सडक यातायात, हवाई यातायात र जल यातायात। सडक यातायातअन्तर्गत गाडी तथा रेल पर्दछन्। संयुक्त राज्य अमेरिका पूँजीवादको उच्चतम विकास भएको देश हो। यहाँका अधिकांश मानिस निजी सवारीसाधन प्रयोग गरी आवतजावत गर्दछन् र सार्वजनिक यातायातको तुलनात्मक रूपमा कम विकास भएको छ। निजी सवारीसाधन सञ्चालन गर्ने मुख्य माध्यम सडक नै हो।

अमेरिकाका सडकहरूलाई चिन्न तथा सवारीसाधन चलाउन सहज होस् भन्ने उद्देश्यले प्रत्येक सडकलाई जोर अथवा बिजोर नम्बर दिइएको छ। सडकलाई नम्बर दिंदा उत्तर–दक्षिण फैलिएका ठाडा सडकहरूलाई बिजोर नम्बर दिइन्छ। उदाहरणका लागि, पश्चिमी तटका सडकहरूलाई १ देखि ५ र पूर्वी तटका सडकहरूलाई ७ देखि ९५ गरेर नम्बरिङ गरिएको छ। उत्तर–दक्षिण फैलिएका सडकहरूको नम्बर पश्चिमबाट (क्यालिफोर्नियाबाट) पूर्वतर्फ बढ्दै गएको छ।

त्यसैगरी, पूर्व–पश्चिम फैलिएका तेर्सा सडकहरूलाई जोर नम्बर दिइएको छ; जस्तै- दक्षिणी क्षेत्रमा १० र उत्तरी क्षेत्रमा १०० सम्म। तेर्सा सडकहरूको नम्बर दक्षिणबाट उत्तरतर्फ बढ्दै गएको छ। सडकहरू जनसङ्ख्याको घनत्व र आर्थिक गतिविधि अनुसार दुईदेखि २० लेनसम्मका छन्। राष्ट्रिय राजमार्गहरू सामान्यतया बस्ती भएका शहरी क्षेत्रमा ६ देखि १२ लेनका तथा बस्ती नभएका क्षेत्रमा ४ देखि ६ लेनका निर्माण गरिएका छन्। अधिकांश सडक किनारमा पैदलयात्री लेन तथा साइकल लेन निर्माण गरिएका छन्।

सडकका दायाँ–बायाँ अधिकांश स्थानमा हरियाली क्षेत्र विकास गरिएको छ। पूर्व–पश्चिम तथा उत्तर–दक्षिण दिशाका चोक तथा दोबाटोहरूमा ‘फ्लाइओभर’ तथा ‘टनेल’ निर्माण गरी सवारी साधन अविच्छिन्न रूपमा सञ्चालन हुने व्यवस्था गरिएको छ। सडकभित्र खण्डित सेतो धर्काले सडकका लेनहरू छुट्याइएका छन्। राष्ट्रिय राजमार्गमा प्रत्येक १०० किलोमिटरको दूरीमा ग्यास स्टेसनको व्यवस्था गरिएको छ। ती ग्यास स्टेसनहरूमा सवारी साधनमा इन्धन भर्ने, यात्रुहरूका लागि शौचालय, कफी पसल तथा खानेकुरा किन्ने किराना पसलको व्यवस्था गरिएको हुन्छ।

सवारी साधनको गति स्थान अनुसार फरक–फरक तोकिएको हुन्छ। शहरी क्षेत्रका व्यस्त स्थानहरूमा सामान्यतया ५० किलोमिटर प्रतिघण्टा तथा खुला क्षेत्रमा ८० देखि १४० किलोमिटर प्रतिघण्टासम्मको गति सीमा तोकिएको हुन्छ। सडकमा गुड्ने यातायातका साधनहरूले सरकारले तोकेका सडक कर, पुल अथवा सुरुङ पार गर्दा लाग्ने कर, टोल कर तथा विशेष प्रयोजनका लागि छुट्याइएको आरक्षित लेनको कर तिर्नुपर्दछ।

यी करहरू सवारी साधनको अगाडिको सिसामा राखिएको ‘इलेक्ट्रोनिक’ स्वचालित टोल उपकरण मार्फत, सवारी चालकको बैङ्क खाताबाट स्वतः शुल्क कट्टा हुने प्रणालीमार्फत, वा सवारी साधनको नम्बर प्लेट क्यामेराले पहिचान गरी बिल पठाउने तथा मासिक रूपमा भुक्तानी गर्ने स्वचालित प्रणाली मार्फत असुल गरिन्छ।

बढी हिउँ पर्ने क्षेत्र, ठाडो उकालो तथा भिरालो क्षेत्रमा सवारी साधनको ब्रेक फेल भएको अवस्थामा निश्चित दूरीमा विशेष सुरक्षात्मक क्षेत्र निर्माण गरिएको हुन्छ, जहाँ सवारी साधनलाई विस्तारै भित्तातर्फ मोडेर रोक्न सकिन्छ। अमेरिकाभरि ६७ लाख ५० हजार किलोमिटर लामो सडक सञ्जाल निर्माण गरिएको छ र सडक घनत्व प्रतिवर्ग किलोमिटर ०.६८ किलोमिटर रहेको छ। सडक यातायातले कुल मानव यात्राको करिब ८६ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ।

अमेरिकामा रेल यातायात खासगरी सामानहरूको ओसारपसारका लागि प्रयोग गरिन्छ र मानिसहरूको आवतजावतमा तुलनात्मक रूपमा कम प्रयोग हुन्छ। लामो यात्राका लागि यहाँका मानिसहरूले हवाई मार्ग प्रयोग गर्दछन्। अधिकांश रेल सेवा निजी क्षेत्र तथा सरकार–निजी क्षेत्रको साझेदारीमा सञ्चालन भएका छन्।

अमेरिकामा २ लाख २५ हजार किलोमिटर लामो रेलमार्ग निर्माण गरिएको छ, जुन विश्वकै सबैभन्दा लामो रेल सञ्जालमध्ये एक हो। धेरै जनसङ्ख्या भएका अन्य मुलुकहरू- जस्तै: चीनमा १ लाख ६५ हजार किलोमिटर, रुसमा ८७ हजार किलोमिटर, भारतमा ६९ हजार किलोमिटर तथा ब्राजिलमा ३२ हजार किलोमिटर मात्र रेलमार्ग निर्माण भएको छ।

अमेरिकाका ठूला शहरहरू- जस्तै: न्युयोर्क, वासिङ्टन, सिकागो, बोस्टन, लस एन्जलस, सान फ्रान्सिस्को, सियाटल, पोर्टल्यान्ड, ह्युस्टन, बाल्टिमोर तथा फिलाडेल्फिया लगायत करिब ६० महानगर क्षेत्रमा मात्र ‘मेट्रो रेल सेवा’ विकास गरिएको छ। अमेरिकाको मेट्रो प्रणाली पुरानो भइसकेको छ र आधुनिकीकरणको प्रतीक्षामा छ। उदाहरणका लागि, सन् १९०० मा निर्माण भएको न्युयोर्कको मेट्रो पुरानो छ र रेल आउँदा–जाँदा ठूलो आवाज सुनिने प्रकारको छ। रेल यातायातले कुल मानव यात्राको करिब एक प्रतिशत हिस्सा मात्र ओगटेको छ।

हवाई यातायात अमेरिकाको अर्को महत्त्वपूर्ण यातायात साधन हो। सन् २०२५ मा मात्र अमेरिकामा आन्तरिकतर्फ ८० करोड यात्रु तथा अन्तर्राष्ट्रियतर्फ २० करोड यात्रुले हवाई मार्गमार्फत यात्रा गरेका थिए। यसरी कुल १ अर्ब यात्रुले हवाई सेवा प्रयोग गरेका थिए। अमेरिकाभर ५ हजार सरकारी तथा १३ हजार निजी गरी कुल १८ हजार विमानस्थल सञ्चालनमा रहेका छन्। यिनमध्ये करिब ३०० अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल हुन् भने बाँकी आन्तरिक विमानस्थलहरू हुन्।

अमेरिकामा नगरपालिकाहरूले पनि विमानस्थल निर्माण तथा सञ्चालन गर्ने अधिकार पाएका छन्। त्यसैले आवश्यकता अनुसार नगरपालिकाहरूले नयाँ विमानस्थल निर्माण तथा सञ्चालन गर्ने गर्दछन्। अमेरिकाभर ५ हजार सरकारी यात्रुवाहक विमान, १,१०० कार्गो विमान तथा १५ हजार निजी विमान गरी कुल २१ हजार नागरिक उड्डयन सम्बन्धी विमान सञ्चालनमा छन्। साथै, १३ हजार सैनिक विमान समेत रहेका छन्। यसरी कुल ३४ हजार विमानले सेवा प्रदान गरेका छन्। अमेरिकामा हवाई यात्राले कुल मानव यात्राको करिब १२ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ।

जल यातायात अमेरिकाले पाएको अर्को ठूलो प्राकृतिक वरदान हो। देशले ठूलो खर्च गरेर जलमार्ग निर्माण गर्न नपर्ने, मर्मतसम्भार पनि न्यून हुने, जलमार्ग प्रयोग गरेबापत कर तिर्न नपर्ने, एकैपटक ४ लाख टनसम्म भार बोकेका पानीजहाज सञ्चालन गर्न सकिने तथा न्यून ढुवानी खर्च लाग्ने भएकाले अमेरिकाको भौतिक तथा आर्थिक विकासमा सुलभ जल यातायातले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

अमेरिकाभित्र करिब ४० हजार किलोमिटर लामो जल यातायात सञ्चालन गर्न योग्य नदी, ताल तथा भित्रसम्म पसेका उपसागर (खाडी) रहेका छन्। जल यातायात सञ्चालन गर्न योग्य नदीहरू प्रायः दक्षिण–पूर्वी क्षेत्रमा अवस्थित छन्। अमेरिकाका ३२ राज्यको पानी तथा मिसौरी, ओहायो, अर्कान्सास र टेनेसी जस्ता ठूला नदीसहित करिब ७,००० साना नदीहरूको पानी मिसिएर बनेको मिसिसिपी नदीमा करिब ३,४०० किलोमिटर भित्रसम्म जल यातायात सञ्चालन गर्न सकिन्छ। त्यसैगरी, दक्षिण–पूर्वतर्फ पोटोम्याक, डेलावेयर र हडसन नदीहरू तथा उत्तर–पश्चिमतर्फ कोलम्बिया, स्नेक र साक्रामेन्टो नदीहरूमा पनि जल यातायात सञ्चालन हुन्छ।

भित्री भागमा पसेका १५ वटा उपसागर जल यातायातका प्रमुख क्षेत्र हुन्। तीमध्ये पूर्वमा चेसापिक र डेलावेयर, उत्तर–पूर्वमा न्युयोर्क र म्यासाचुसेट्स तथा उत्तर–पश्चिममा पुगेट र पश्चिममा सान फ्रान्सिस्को उपसागर प्रमुख छन्। अमेरिकामा जल यातायातयोग्य प्रशस्त तालहरू पनि छन्। तीमध्ये ग्रेट लेक्स क्षेत्रका सुपेरियर, मिचिगन, इरी, ओन्टारियो तथा ह्युरोन ताल प्रमुख हुन्। यी तालहरूको किनारमा अवस्थित सिकागो, डेट्राइट, क्लिभल्यान्ड तथा बफेलो प्रमुख बन्दरगाहहरू हुन्।

अन्तर्राष्ट्रिय जल यातायातका लागि आन्ध्र महासागर, प्रशान्त महासागर तथा मेक्सिकोको खाडी प्रमुख क्षेत्र हुन्। अमेरिकाको पूर्वी, दक्षिणी तथा पश्चिमी तटबाट विश्वका विभिन्न देशमा ठूला पानीजहाज मार्फत सामान तथा मानिसहरूको आवतजावत गराइन्छ। तटीय क्षेत्रमा लस एन्जलस, सान फ्रान्सिस्को, न्युजर्सी, लङ बिच, ह्युस्टन, न्युयोर्क तथा सियाटल प्रमुख व्यस्त बन्दरगाहहरू हुन्। जल यातायात मार्फत कोइला, पेट्रोलियम, अन्न, रसायन, फलाम तथा स्टिल जस्ता वस्तुहरू देशको भित्री भागसम्म आयात–निर्यात गरिन्छ। साना स्वचालित डुङ्गा तथा पानीजहाजहरू पनि मानव यात्राका लागि प्रयोग गरिन्छन्। तथापि, यात्रा समय तुलनात्मक रूपमा बढी लाग्ने भएकाले अमेरिकाको कुल मानव यात्रामा जल यातायातले करिब १ प्रतिशत मात्र हिस्सा ओगटेको छ।