एडीएचडी र पाचन प्रणालीको समस्याबीच बलियो सम्बन्ध रहेको अध्ययनको निष्कर्ष

२६ भदौ, काठमाडौं । वारविक विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले एडीएचडी र पाचन प्रणालीको स्वास्थ्यबीच ठूलो सम्बन्ध फेला पारेका छन्। उनीहरूले २३ वटा अध्ययनका १९ लाखभन्दा बढी मानिसको डेटा विश्लेषण गरेका थिए।

सामान्य मानिसको तुलनामा एडीएचडी भएका मानिसहरूमा ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरू देखिने सम्भावना करिब ५० प्रतिशत बढी पाइयो। एडीएचडी भएका मानिसहरूमा कब्जियत हुने सम्भावना दोब्बर देखिएको छ। उनीहरूमा इरिटेबल बावेल सिन्ड्रोम ५८ प्रतिशतले बढी पाइयो। उनीहरूमा इन्कोप्रेसिस वा दिसा नियन्त्रण गर्न नसक्ने समस्या चार गुणा बढी देखियो।

संसारभर करिब ५ प्रतिशत बालबालिका र ३ देखि ४ प्रतिशत वयस्कहरूमा एडीएचडी रहेको अनुमान छ। विगत चार दशकमा यसको निदान दर तीव्र रूपमा बढेको छ।

अटिजम स्पेक्ट्रम डिसअर्डर भएका मानिसहरूमा पाचन सम्बन्धी समस्या पहिले नै दर्ता भइसकेको छ। वैज्ञानिकहरूले पाचन स्वास्थ्य र न्युरोडेभलपमेन्टल अवस्थालाई जोड्ने ‘गट-ब्रेन एक्सिस’ को प्रमाण जुटाइरहेका छन्। एडीएचडी भएका मानिसहरूमा ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरू कत्तिको देखिन्छन् भन्ने स्पष्ट चित्र पहिले थिएन।

जर्नल अफ एटेन्सन डिसअर्डर्समा प्रकाशित यो नयाँ अध्ययन एडीएचडीमा ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरूमा केन्द्रित पहिलो प्रणालीगत समीक्षा हो। अनुसन्धानकर्ताहरूले अमेरिका, स्विडेन, जर्मनी र दक्षिण कोरिया जस्ता देशहरूका अध्ययनका प्रमाणहरू सङ्कलन गरेका थिए। अध्ययनमा २ देखि ६५ वर्षसम्मका सहभागीहरू थिए।

वारविक मेडिकल स्कूलकी मेडिकल विद्यार्थी तथा सह-लेखक सारा ब्लेकले भनिन्, ‘हामीले हेरेका लगभग हरेक आन्द्राका लक्षणहरू: कब्जियत, आइबीएस, यहाँसम्म कि अपच पनि एडीएचडीसँग जोडिएको देखियो। यी लक्षणहरूले दैनिक जीवनमा वास्तविक प्रभाव पार्न सक्छन्, तर एडीएचडीमै ध्यान केन्द्रित गर्दा यिनलाई सजिलै बेवास्ता गर्न सकिन्छ।’

अनुसन्धानकर्ताहरूले एडीएचडी र पाचन समस्याहरू किन जोडिएका छन् भन्ने कुरामा पूर्ण उत्तर भेट्टाउन सकेका छैनन् । यसमा धेरै सम्भावनाहरूले काम गरेका हुन सक्छन्।

आवेगशीलता र अनियमित खाने बानी जस्ता एडीएचडीका लक्षणहरूले पाचन स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छन्। एडीएचडीको उपचारमा प्रयोग हुने औषधिहरूले पनि कब्जियत जस्ता ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल साइड इफेक्टहरू निम्त्याउन सक्छन्।

अर्को सम्भावित कारण आन्द्राको माइक्रोबायोम हुन सक्छ। यसअघिका प्रमाणहरूले एडीएचडीलाई आन्द्राका ब्याक्टेरियाको भिन्नतासँग जोडेका छन्। यसले भेगस नर्भमार्फत पाचन प्रणाली र दिमागबीचको सञ्चारमा असर पार्न सक्छ। भेगस नर्भ आन्द्रा र दिमागलाई जोड्ने मुख्य मार्ग हो।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार एडीएचडी भएका बिरामीको रेखदेख गर्ने क्लिनिसियनहरू ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरूबारे सचेत हुनुपर्छ। उनीहरूले भेटघाटका क्रममा बिरामीलाई पाचन समस्याबारे सोध्ने विचार गर्नुपर्छ।

जटिल ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरू भोगेका मानिसहरूले डाइटिसियन वा ग्यास्ट्रोएन्टेरोलोजिस्टको सहयोग लिन सक्छन्।

यी निष्कर्षहरूले एडीएचडी आफैँले पाचन समस्या निम्त्याउँछ भन्ने प्रमाणित भने गर्दैनन्। यसले केवल उनीहरूबीचको सम्बन्धलाई मात्र देखाउँछ। यो सम्बन्धमा जैविक कारकहरू कति छन् र औषधि वा अन्य प्रभावहरू कति छन् भनेर थाहा पाउन थप अनुसन्धानको आवश्यकता पर्नेछ।

वारविक मेडिकल स्कूलका एसोसिएट क्लिनिकल प्रोफेसर डा. सरण शान्तिकुमारले भने, ‘हामी अझै पनि एडीएचडीले यी आन्द्राका समस्याहरू निम्त्याउँछ वा यो सम्बन्धलाई के कुराले चलाइरहेको छ भनेर ठ्याक्कै भन्न सक्दैनौँ, तर यो ढाँचा ध्यान दिन योग्य छ। एडीएचडी भएका मानिसहरूको रेखदेख गर्ने क्लिनिसियनहरूले ग्यास्ट्रोइन्टेस्टाइनल लक्षणहरूबारे सोध्ने विचार गर्न सक्छन्, विशेष गरी यदि तिनले जीवनको गुणस्तरमा असर पारिरहेका छन् भने।’