वीरगञ्जमा तनाव बढ्दा ‘इण्डिया हाउस’ मा यस्तो चिन्ता

अरुण बराल

१६ कात्तिक, काठमाडौं । लैनचौरस्थित भारतीय राजदूताबासको पूर्वपट्टिको सल्लेरीभित्र भारतीय राजदूत रञ्जित रायको आवास छ, त्यसलाई भनिन्छ-इण्डिया हाउस । त्यहाँ सोमबार अपरान्ह भारतीय महामहिम निकै चिन्तित मुद्रामा भेटिए ।

मधेसवादी र सरकारवीच आइतबार सम्पन्न वार्ता सकारात्मक दिशातिर गइरहेका बेला सोमबार एकाबिहानै वीरगञ्ज नाकास्थित मितेरी पुलमा प्रहरीले धर्नाकारीहरुलाई हटाएको विषयलाई लिएर राजदूत चिन्तित देखिएका हुन् ।

‘इण्डिया हाउस’ अगाडिको चौरीमा गोलमेचजस्तै बनाएर राखिएको कुर्सीमा दूताबासका कर्मचारीहरुसँगै बसेर राजदूत रायले काठमाडौंका आधा दर्जन बढी सम्पादकसँग नेपाल-भारत सम्बन्धबारे छलफल गरेका थिए ।

यसक्रममा राजदूत रायले सोमबार बिहानको घटनाबाट नेपालको परिस्थिति थप बिग्रन लागेको भन्दै दुःख मनाऊ गरे । वीरगञ्ज नाकामा अवरोध भए पनि रि-रुटिङ गरेर अन्य नाकाहरुबाट तेल नेपाल भित्र्याउने कार्य भइरहेको, भैरहवा नाकाबाट तेल आइरहेको र नेपालमा वार्ताले निकास पाउनै लागेको भन्दै यहीबेला वीरगञ्जका धर्नाकारीमाथि अकस्मात् बल प्रयोग गर्नु आवश्यक थिएन भन्ने राजदूत रायको स्पष्ट आशय थियो ।

तर, नेपालतर्फ वीरगञ्जमा रोकिएका भारतीय सवारी साधनलाई नै पारि पठाउनका लागि नेपाल प्रहरीले नाकाको अवरोध हटाएको पत्रकारहरुले बताउँदा राजदूत रायले नेपाल आउने सवारी साधनले जुन ‘रि-रुट’ प्रयोग गर्थे, त्यसरी नै भारतीय गाडीहरुलाई पठाउन सकिन्थ्यो भन्ने प्रतिक्रिया दिए ।

गृहमन्त्रीसँगको भेटबारे स्मरण

पत्रकारसँगको कुराकानीका क्रममा राजदूत रायले गृहमन्त्री शक्ति बस्नेतसँग गरेको कुराकानी पनि सुनाए । भेटमा गृहमन्त्रीले मधेसको समस्या वार्ताबाट समाधान गर्ने र दुई देशवीचको सम्बन्ध सुमधुर बनाउन सरकार सचेत रहेको आफूलाई बताएको राजदूत रायले बताए । तर, गृहमन्त्रीले त्यसो भन्दाभन्दै एकाबिहानै वीरगञ्जमा त्यस्तो घटना भएको भन्दै उनले आश्चर्य प्रकट गरे ।

मिडियासँग गुनासो

भारतीय राजदूत रायले नेपालका मिडियाहरुको भूमिकाको विषयमा पनि आफ्ना गुनासाहरु सुनाए । नेपाल र भारतवीचको सम्बन्ध बिग्रँदै गएका बेला मिडियाले त्यसलाई सामान्यीकरण गर्नुपर्नेमा भारतविरोधी भावना बढाउने काम गरिरहेको उनको गुनासो थियो ।

त्यसैगरी काठमाडौंका मिडियाले मधेसमा जान र त्यहाँको यथार्थ स्थितिबारे रिपोटिङ गर्न पनि उनले सुझाव दिए ।

नेपाल र भारतवीच रहँदै आएको मित्रवत सम्बन्ध बिग्रँदा यसको असर दीर्घकालसम्म पर्न सक्ने उनले बताए । नेपाल र भारतवीच बढिरहेको दरारलाई सामान्यरुपमा नलिन र यसप्रति गम्भीर हुन उनले आग्रह गरे । मधेसको समस्यालाई पनि सामान्य रुपमा नलिई गम्भीरतापूर्वक लिएर समस्या समाधान गर्न उनले सुझाव दिए । भारतले यसबारेमा आफ्नो स्पष्ट धारण पहिलेदेखि नै राख्दै आएको उनले स्मरण गराए ।

यत्तिकैमा छेउमा बसेका कर्मचारीले राजदूत रायलाई अनलाइनखबरमा भर्खरै प्रकाशित समाचार मोेबाइलमा देखाए । विना विभागीय मन्त्री सत्यनारायण मण्डलले बिराटनगरमा बोलेको विषयमा छापिएको समाचार थियो त्यो ।

मन्त्रीले प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई नै अप्ठ्यारो पार्ने गरी बोलेको भन्दै राजदूतले यसबारे नेपाल सरकारसँग आफूले कुरा गर्ने बताए ।

भारतले मधेस होइन, देशलाई हेर्छ

नाकाबन्दीले पारेको असरबारे गरिएकाे कुराकानीपछि राजदूत राय फेरि गम्भीर बने । निकै लामो समयसम्म यस्तो स्थिति रहनु राम्रो होइन भन्दै उनले राजधानीमा मसस्या नपर्दासम्म नेपाल सरकार मधेसको समस्याप्रति गम्भीर नदिखँदा यो स्थिति लम्बिएको उनले बताए ।

भारतलाई मधेसको पक्षधर भनेरमात्रै नहेर्न उनले आग्रह गरे । भारत र नेपालको सम्बन्ध भनेको मधेसी समुदायसँग मात्रै नभएर सिक्किम दार्जिलिङ लगायतका अन्य समुदायसँग पनि रहेको स्मरण गर्दै राजदूत रायले भारतले समग्र नेपाल र नेपालीहरुसँग सुमधुर सम्बन्ध राख्न चाहेको बताए ।

राजदूत रायले भारत र नेपालवीच सम्बन्ध बिग्रन दिन नहुने र यसमा मिडियालेसमेत भूमिका खेल्नुपर्ने बताए । भारत र चीन दुबैले नेपालमा अस्थिरता होइन, स्थायित्व हेर्न चाहेको राजदूत रायको भनाइ थियो ।