नाक बन्द हुँदा तुरुन्तै राहत मिल्ने ६ घरेलु तरिकाहरू

मौसम परिवर्तन हुने बेला नाक बन्द हुनु सामान्य कुरा हो तर यसले कहिलेकाहीँ धेरै नै दुःख दिन्छ । जब नाक बन्द हुन्छ र सास फेर्न गाह्रो हुन्छ भने धेरै चिडचिडाहट महसुस हुन्छ । धेरै पटक यसै कारण राति सुत्न पनि गाह्रो हुन्छ ।

नाक बन्द हुने समस्या सामान्यतया रुघाखोकी, एलर्जी, साइनस इन्फेक्सन वा वातावरणीय कारणबाट हुन्छ । यस्तो अवस्थामा चिकित्सकीय उपचार आवश्यक हुन सक्छ । केही घरेलु तरिकाहरू अपनाउँदा राहत मिल्छ ।

यी तरिकाहरू प्राकृतिक र सुरक्षित छन्, तर यदि समस्या ७–१० दिनभन्दा बढी रह्यो, ज्वरो आयो वा सास फेर्न निकै गाह्रो भयो भने चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।

१. बाफ लिने

तातोपानीको बाफ लिनु बन्द नाकको समस्याबाट छुटकारा पाउने सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो । यसबाट नाक हुँदै तातो हावा फोक्सोसम्म पुग्छ जसले रुघाखोकीको समस्या कम गर्न मदत गर्छ । यसले नाक खोल्छ र कफ बाहिर निस्कन्छ । बाफले नाकको म्युकसलाई पातलो बनाउँछ र साइनसको दबाब कम गर्छ । यसबाट संक्रमणको जोखिम पनि घट्छ ।

कसरी गर्ने ? : स्टीमरबाट बाफ लिन सकिन्छ वा ठूलो भाँडामा पानी तताएर अनुहारलाई भाँडातिर झुकाएर र टाउकोलाई तौलिया वा कुनै कपडाले छोपेर पनि बाफ लिन सकिन्छ । दिनमा कम्तीमा २–३ पटक १०–१५ मिनेटसम्म यस्तो गर्न सकिन्छ ।

सावधानी : बाफ लिँदा केही सावधानी अपनाउनुपर्छ । आँखा बन्द राख्नुपर्छ र पानी धेरै तातो नहोस् जलेर चोट नलागोस् भन्ने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ।

२. तातोपानी पिइरहने

रुघाखोकी र बन्द नाकको समस्या हटाउन हल्का तातोपानी पिउनु राम्रो उपाय हो । यसले शरीरलाई हाइड्रेट राख्नु साथै मौसमी रोगको संक्रमणबाट पनि बचाउँछ । यसले घाँटी र नाकको सुन्निने समस्या कम गर्छ र कफको समस्या हटाउँछ । तातो तरलले म्युकसलाई पातलो बनाउँछ र शरीरको इम्युन सिस्टमलाई बलियो बनाउँछ ।

कसरी गर्ने ? : एक बोतलमा पानी तताएर राख्ने र बारम्बार पिइरहने गर्न सकिन्छ । तातोपानीमा अदुवा र मह मिसाएर पनि पिउन सकिन्छ यसबाट झन् छिटो राहत मिल्छ । दिनमा ८–१० गिलास तातोपानी पिउनुपर्छ । वैकल्पिक रूपमा हर्बल टी जस्तै क्यामोमाइल वा ग्रीन टी पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

सावधानी : यदि ग्यास्ट्रिकको समस्या छ भने मह वा अदुवा कम मात्रामा प्रयोग गर्नुपर्छ ।

३. सेलाइन स्प्रे

यदि बन्द नाकबाट धेरै दुःख भइरहेको छ भने सेलाइन स्प्रे प्रयोग गर्नु धेरै लाभदायक हुन्छ । एक अध्ययनअनुसार नेजल सेलाइन ड्रप बन्द नाक र रुघाखोकीबाट छुटकारा पाउन प्रभावकारी उपाय हो । यसले कफलाई पातलो बनाउँछ जसबाट बन्द नाक छिट्टै ठीक हुन्छ । सेलाइनले नाकको पर्खाललाई मोइस्चराइज गर्छ र एलर्जीका कारकलाई बाहिर निकाल्छ ।

कसरी गर्ने ? : यो घरमै बनाउन सकिन्छ । यसका लागि एक कप तातोपानीमा थोरै नुन र एक चुटकी बेकिङ सोडा मिसाएर स्प्रे बनाउन सकिन्छ । स्प्रे बोतलमा राखेर दिनमा ३–४ पटक नाकमा स्प्रे गर्नुपर्छ ।

सावधानी : पानीलाई उमालेर चिसो बनाएर प्रयोग गर्नुपर्छ । अन्यथा संक्रमण जोखिम हुन्छ । बच्चाहरूमा सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्छ ।

४. तातो कपडाबाट सेक्ने

वार्म कम्प्रेस अर्थात् तातो कपडालाई नाकमा राख्दा नाकको बाटो खुल्न सक्छ र बन्द नाकको समस्या हट्छ । यसका लागि तातोपानीमा रुमाल भिजाउने र त्यसलाई निचोरेर पट्याएर नाकमा राख्नुपर्छ । यो बन्द नाकको प्रभावकारी उपचार हो । यो कफलाई पातलो बनाउने पनि प्रभावकारी तरिका हो । तातो कम्प्रेसले रक्तसञ्चार बढाउँछ र साइनसको दुखाइ कम गर्छ ।

कसरी गर्ने ? : तौलियालाई ५–१० मिनेटसम्म नाक र साइनस क्षेत्रमा राख्ने । दिनमा ४–५ पटक दोहोर्याउनुपर्छ । वैकल्पिक रूपमा हट वाटर ब्याग पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।

सावधानी : कपडा धेरै तातो नहोस्, छाला जल्न सक्छ । यदि साइनस इन्फेक्सन छ भने चिसो कम्प्रेस पनि वैकल्पिक रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

५. बेसार मिसिएको दूध पिउने

जाडोको मौसममा नियमित रूपमा राति सुत्नुअघि एक कप दूधमा आधा चम्चा बेसार मिसाएर पिउन सकिन्छ । बेसारयुक्त दूधलाई एन्टि–भाइरल र एन्टि–ब्याक्टेरियल गुणका कारण रुघा, खोकी र नाक बन्द हुने समस्या ठीक गर्न उपयोगी मानिन्छ । बेसारमा कर्कुमिन हुन्छ जसले सुन्निने समस्या कम गर्छ र रोगप्रतिरोधि क्षमता बढाउँछ ।

कसरी गर्ने ? : दूधलाई हल्का तताएर बेसार मिसाउने, थोरै मह वा मरिच थप्न सकिन्छ । राति १ कप पिउनुपर्छ ।

सावधानी : यदि दूधको एलर्जी छ भने सोया मिल्क वा अन्य विकल्प प्रयोग गर्नुपर्छ । गर्भवती महिलाहरूले चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुपर्छ ।

६. ह्युमिडिफायर प्रयोग गर्ने वा आद्र्रता बढाउने

सुक्खा हावाले नाक बन्द हुने समस्या बढाउँछ, त्यसैले कोठाको आद्र्रता बढाउनु महत्वपूर्ण छ । ह्युमिडिफायरले हावामा ओसिलोपन थप्छ जसले नाकको म्युकसलाई पातलो बनाउँछ र सास फेर्न सजिलो हुन्छ । यसले साइनस इन्फेक्सनबाट पनि बचाउँछ ।

कसरी गर्ने ? : घरमा ह्युमिडिफायर राख्ने वा कोठामा तातोपानीको भाँडो राखेर आद्र्रता बढाउन सकिन्छ । दिनमा ४०–६० प्रतिशत आद्र्रता कायम राख्नुपर्छ ।

सावधानी : ह्युमिडिफायरलाई नियमित सफा गर्नुपर्छ, अन्यथा किटाणु बढ्न सक्छ । यदि एलर्जी छ भने कूल मिस्ट ह्युमिडिफायर प्रयोग गर्न सकिन्छ ।