मिर्गौला खराब हुँदा देखिने सुरुवाती ७ संकेत

मानव शरीर एक जटिल तर सुन्दर संरचना हो, जहाँ हरेक अंगले आ–आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेको हुन्छ। ती अंगहरूमध्ये मिर्गौला अत्यन्तै महत्वपूर्ण भए पनि प्रायः बेवास्तामा पर्ने अंग हो । मिर्गौला शरीरको प्राकृतिक ‘फिल्टर’ हो ।

यसले रगत छानेर फोहोर पदार्थ, अतिरिक्त पानी र नुनलाई पिसाबमार्फत बाहिर निकाल्छ । साथै, रक्तचाप सन्तुलन, रगत बन्न सहयोग गर्ने हर्मोन उत्पादन तथा शरीरको रासायनिक सन्तुलन कायम राख्ने कार्य पनि यही अंगले गर्छ । तर विडम्बना , मिर्गौला बिग्रँदा सुरुमा प्रष्ट लक्षण देखिँदैन ।

जब लक्षणहरू देखापर्छन्, तबसम्म रोग गम्भीर भइसकेको हुन सक्छ । त्यसैले मिर्गौला खराब हुँदा देखिने सुरुवाती संकेतहरूको पहिचान र समयमै उपचार अत्यन्त आवश्यक छ ।

मिर्गौला रोगका प्रमुख कारणहरूमा मधुमेह (डायबिटिज) र उच्च रक्तचाप सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिन्छन् । लामो समयसम्म रगतमा चिनी वा रक्तचाप नियन्त्रणमा नरहँदा मिर्गौलाका साना रक्तनलीहरू क्रमशः क्षतिग्रस्त हुन थाल्छन् । यसका अतिरिक्त दीर्घकालीन संक्रमण, मिर्गौलामा पत्थरी, वंशानुगत समस्या, मोटोपन, धूम्रपान तथा अनियन्त्रित रूपमा औषधि सेवन गर्नु पनि मिर्गौला बिग्रिनुका कारण हुन सक्छन्।

आधुनिक जीवनशैली, असन्तुलित आहार, अत्यधिक नुन सेवन, शारीरिक गतिविधिको कमी तथा नियमित स्वास्थ्य परीक्षण नगर्ने बानीले पनि मिर्गौला रोगको जोखिम बढाएको छ। नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशहरूमा स्वास्थ्यसम्बन्धी जनचेतनाको कमी र लक्षणलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिले रोग ढिलो पत्ता लाग्ने समस्या अझै बढाएको छ।

मिर्गौला खराब हुँदा देखिन सक्ने सुरुवाती संकेतहरू

१.निद्रामा गडबडी

मिर्गौला कमजोर हुँदा शरीरबाट विषाक्त पदार्थहरू पर्याप्त रूपमा बाहिरिन सक्दैनन् । यी पदार्थहरू रगतमा बढ्दा शरीरमा असहजता महसुस हुन सक्छ, जसका कारण राम्रोसँग निदाउन कठिन हुन्छ। राति बारम्बार ब्युँझिनु, बेचैनी हुनु वा दिनभर थकान महसुस हुनु प्रारम्भिक संकेत हुन सक्छ।

२.खुट्टा र आँखा वरिपरि सुन्निनु

मिर्गौलाले अतिरिक्त पानी र नुन हटाउन नसक्दा शरीरमा तरल पदार्थ जम्मा हुन थाल्छ । यसको परिणामस्वरूप खुट्टा, गोडा, अनुहार वा आँखा वरिपरि सुन्निएको देखिन सक्छ। बिहान उठ्दा आँखा फुलेको देखिनु वा साँझतिर जुत्ता टाइट महसुस हुनु चेतावनीको संकेत हो ।

३.पिसाबमा फिँज देखिनु

स्वस्थ मिर्गौलाले शरीरका आवश्यक प्रोटिनहरूलाई जोगाएर राख्छ । तर मिर्गौला क्षतिग्रस्त हुँदा प्रोटिन पिसाबमार्फत बाहिरिन थाल्छ, जसका कारण पिसाबमा अत्यधिक फिँज देखिन सक्छ। यस्तो समस्या बारम्बार देखिएमा पिसाब परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ।

४. पिसाबमा रगत देखिनु

पिसाब गुलाबी, रातो वा गाढा खैरो देखिनु गम्भीर संकेत हुन सक्छ । यो मिर्गौला रोग, पत्थरी, संक्रमण वा अन्य मूत्रसम्बन्धी समस्याको कारण हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा ढिला नगरी चिकित्सकसँग परामर्श लिनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

५.अत्यधिक थकान र कमजोरी हुनु

मिर्गौलाले रगत बन्न सहयोग गर्ने हर्मोन उत्पादन गर्छ । जब मिर्गौला कमजोर हुन्छ, रगतको कमी (एनेमिया) हुन सक्छ । यसले सामान्य काम गर्दा पनि थकान महसुस हुनु, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन हुनु वा सास फेर्न गाह्रो हुने समस्या देखिन सक्छ ।

६.भोक नलाग्ने र वाकवाकी लाग्ने

रगतमा विषाक्त पदार्थ बढ्दा पाचन प्रणाली प्रभावित हुन सक्छ । भोक कम लाग्ने, मुखमा धातुको स्वाद आउने, वाकवाकी लाग्ने वा बान्ता हुने समस्या पनि मिर्गौला रोगका संकेत हुन सक्छन्।

७.पिसाबको मात्रामा परिवर्तन

बारम्बार पिसाब लाग्नु, विशेष गरी राति, वा उल्टो पिसाबको मात्रा घट्नु पनि मिर्गौला समस्याको संकेत हुन सक्छ । पिसाबको रङ, गन्ध वा स्वरूपमा परिवर्तन देखिएमा पनि ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।

जोखिम समूह

मिर्गौला रोग सबै मानिसमा समान रूपमा देखिँदैन । मधुमेह वा उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिहरू, परिवारमा मिर्गौला रोगको इतिहास भएका मानिसहरू, ४० वर्षभन्दा माथिका व्यक्ति तथा दीर्घकालीन रूपमा दुखाइ निवारक औषधि सेवन गर्ने मानिसहरू उच्च जोखिम समूहमा पर्छन् । यसका अतिरिक्त मोटोपन, धूम्रपान, बारम्बार पिसाबको संक्रमण हुनु वा मिर्गौलामा पत्थरी भएका व्यक्तिहरूमा पनि जोखिम बढी हुन्छ।

यस्ता व्यक्तिहरूले आफ्नो मिर्गौलाको स्वास्थ्यप्रति विशेष ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ । नियमित रूपमा रगतमा क्रियाटिनिन तथा पिसाब परीक्षण गराएर मिर्गौलाको कार्यक्षमता जाँच गराउँदा रोग प्रारम्भिक चरणमै पत्ता लगाउन सकिन्छ।

मिर्गौला जोगाउने उपायहरू

मिर्गौला स्वास्थ्य जोगाउनका लागि स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ । रक्तचाप र रगतको चिनी नियन्त्रणमा राख्नु, नुन र प्रशोधित खाना कम खाने, सन्तुलित आहार अपनाउने तथा पर्याप्त पानी पिउने बानीले मिर्गौला स्वास्थ्यलाई सहयोग गर्छ ।

नियमित व्यायाम, तौल नियन्त्रण, धूम्रपान र मद्यपानबाट टाढा रहनु तथा अनावश्यक औषधि सेवन नगर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ ।

विशेष गरी दीर्घकालीन रूपमा पेनकिलर औषधि सेवन गर्दा मिर्गौलामा असर पर्न सक्छ, त्यसैले चिकित्सकको सल्लाह बिना लामो समयसम्म औषधि प्रयोग गर्नु उचित हुँदैन ।

त्यसैगरी वर्षमा कम्तीमा एकपटक नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु, विशेष गरी जोखिम समूहमा पर्ने व्यक्तिहरूका लागि, मिर्गौला रोगको प्रारम्भिक पहिचानका लागि प्रभावकारी उपाय हो।

सचेतनाको सुरुवात आजैबाट

मिर्गौला रोग प्रायः अचानक देखिने समस्या होइन । यो धेरै वर्षसम्मको असन्तुलित जीवनशैली र स्वास्थ्यप्रति बेवास्ताको परिणाम हो । शरीरले स–साना संकेतहरू मार्फत चेतावनी दिन्छ, तर ती संकेतहरूलाई बेवास्ता गर्दा समस्या गम्भीर अवस्थामा पुग्न सक्छ।

स्वास्थ्यप्रति सजग रहनु व्यक्तिगत जिम्मेवारी मात्र होइन, सामाजिक दायित्व पनि हो। नियमित परीक्षण, स्वस्थ जीवनशैली र समयमै उपचारले मिर्गौला रोगको जोखिम धेरै हदसम्म घटाउन सकिन्छ।

मिर्गौला हाम्रो शरीरको मौन संरक्षक हो । यसको स्याहार गर्नु भनेको आफ्नै जीवनको भविष्य सुरक्षित गर्नु हो । आजबाट सुरु गरिएको सानो सचेत कदमले भोलिको ठूलो पीडालाई रोक्न सक्छ।