रविको विजय-वक्तव्य, गगनको पराजयपत्र

समकालीन राजनीतिमा छुटाउन नहुने नाम बन्न गएका छन् रवि लामिछाने र गगन थापा। चुनावअघि गगन नेपालको ठूलो पार्टी नेपाली कांग्रेसका सभापति थिए। चुनावले रविलाई सबैभन्दा ठूलो पार्टी रास्वपाको सभापतिका रूपमा उभ्याइदियो ।

एउटा समय थियो, गगन आफ्नो पार्टीबाट रविलाई चुनावमा उठाउन पाए हुन्थ्यो भन्ने सोच्थे। रवि चाहिं गगनलाई आफ्नो लिडरसिप रियालिटी शोको निर्णायक बनाउन पाए हुन्थ्यो भन्ठान्थे ।

उनीहरूबीच संवाद र विवादका लामा शृंखला छन्, आज चर्चा नगरुँ। आज बरु चर्चा गरुँ– गगनले चैत ३ गते मंगलबार दिएको राजीनामाको, अनि रविले भोलिपल्ट चैत ४ गते बुधबार ग्वार्कोमा गरेको भाषणको ।

रविले चुनाव जित्ने रास्वपाका १८२ सांसदहरूलाई बुधबार बधाई दिंदै विजयको उन्माद होइन, विनम्र बनेर जिम्मेवारी उठाउन अपिल गरे ।

गगनले उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मालाई सम्बोधन गर्दै मंगलबार साँझ पार्टी सभापति पदबाट राजीनामा लेखे– ‘नेतृत्व केवल निर्णय गर्ने अधिकार मात्र होइन, परिणामको जिम्मेवारी लिने साहस पनि हो । म स्पष्ट छु— यदि विशेष महाधिवेशन सम्पन्न नभई निर्वाचनको सामना गर्नुपरेको भए परिस्थिति र परिणाम अझ प्रतिकूल हुन्थ्यो । तथापि यस निर्वाचनमा पार्टी मेरो नेतृत्वमा सहभागी भएको थियो, त्यसैले मैले कति समय जिम्मेवारी सम्हालें वा कुन अवस्थामा सम्हालें वा नसम्हालेको भए के हुन्थ्यो भन्ने विषय गौण हो । वर्तमान परिणामप्रतिको जवाफदेहिता मेरो हो भन्नेमा म पूर्णतः स्पष्ट छु ।’

आज एस्प्रेसोमा यिनै दुई पात्रका केही प्रवृत्तिबारे कुरा गरौं।

रवि र गगनका केही कुरा मिल्छन्, केही कुरा मिल्दैनन् । मिल्ने के हुन् भने– रवि र गगन दुवै मिडिया पृष्ठभूमिबाट आए । दुवै जना बाचाल, बोलक्कड छन्। दुवै जना बनिबनाउँ फर्म्याटभन्दा केही बाहिरबाट सोच्ने प्रयास गर्छन् ।

आम चुनावअघि रास्वपा र कांग्रेसले सार्वजनिक गरेका घोषणापत्रहरू अरू कुनै पनि पार्टीका घोषणापत्रभन्दा बढ्ता पठनीय र मननीय छन् । गगनले पार्टीभित्र बसेर सुधार, पुनर्गठन र पुस्तान्तरणको लडाइँ छेड्दा रविले छुट्टै पार्टी बनाएर त्यो एजेन्डालाई एक कदम अघि बढाए ।

जेनजी विद्रोहपछि गगनको घर जल्यो, त्यसबेलाका पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा कुटिए। रवि नख्खु जेलबाट अलिक अपरिपक्व र अस्वाभाविक तरिकाले बाहिर निस्के। गगनले आन्दोलन आफूहरू समेतको कमजोरीका कारण हुन पुगेको भन्दै माफी मागे, बदलिने संकल्प गरे। शहीद र घाइते परिवारलाई भावनात्मक अपिल गरे ।

रविले पनि जेलबाट निस्केपछि शहीद परिवार भेटे, घाइतेसँग कुरा गरे। त्यसबेला प्रधानमन्त्रीका रूपमा खोजी गरिएका बालेन शाहले पीडितहरूप्रति संवेदना झल्किने गतिविधिमा सामेल नहुँदै गर्दा रवि र गगनले जनतासँग जोडिने गतिविधि गरे ।

तर रवि र गगनका बीचमा नमिल्ने कुराहरू पनि त्यत्तिकै छन् : चुनावमा रविले विशाल विजय पाउँदा गगन आफ्नै निर्वाचन क्षेत्रमा ठूलो अन्तरले पराजित छन् ।

रविमाथि नागरिकता, पासपोर्ट, सहकारी ठगी, संगठित अपराध, सम्पत्ति शुद्धीकरण जस्ता मुद्दाहरूको सूची छ। गगनविरुद्ध कानूनी मुद्दाहरू छैनन्, राजनीतिक प्रश्नहरू भने अवश्यै शुरु भएका छन् ।

रविले कतिपय नैतिक र चारित्रिक आचरणसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू सामना गर्नुपरेको छ, गगनलाई अहिलेसम्म त्यस्ता प्रश्नहरू प्राप्त भएका छैनन्। बाख्राकाण्ड भन्दै जोडिएका प्रश्नबारे उनका शुभेच्छुकले मटन डटवर्ल्ड नामक वेबसाइट नै खोलेर प्रतिवाद गरेका छन् ।

ससुरा तथा पुराना कांग्रेस नेता अर्जुननरसिंह केसीले पाएको समानुपातिकतर्फको टिकट तत्कालीन सभापति शेरबहादुर देउवाकै पालाको थियो, जसबारे तत्कालीन महामन्त्री हुनुको नाताले गगन समेत प्रश्नका भागीदार बन्न पुगेका छन् ।

रविले आफ्ना मुद्दाहरूको सप्रमाण प्रतिवाद गर्लान् वा झुटा ठहरे सहुँला बुझाउँला भन्लान्, त्यो अलग्गै छलफल गर्नुपर्ने विषय हो। हाललाई राष्ट्रिय राजनीतिमा रविले अघि सारेका प्रस्तावहरूले बृहत् आकारको जनअनुमोदन पाएका छन् । यही चुनावभन्दा ठिक अगाडि अर्थात् माघ १ गते सकिएको विशेष महाधिवेशन मार्फत पार्टीभित्र विद्रोह गरेका गगन थापा आफ्ना प्रस्तावहरू जनतामाझ पुर्‍याउन एकदमै ढिलो भएको स्वीकारोक्तिमा छन् ।

यो पनि पढ्नुहोस

रवि लामिछानेको जिम्मेवार वक्तव्य

यही पृष्ठभूमिमा गगनले चुनावमा भयंकर पराजयसँगै त्यसको जिम्मेवारी लिंदै जुन राजीनामा पेश गरेका छन्, त्यसका कारण नेपाली कांग्रेस मात्रै होइन, राष्ट्रिय राजनीतिमा नै फेरि एकपल्ट उनका बारे बहस शुरु भएको छ ।

सँगसँगै गगनले राजीनामा दिएको भोलिपल्ट रास्वपाको ग्वार्को भेलामा रविले दिएको आधा घण्टाको भाषण यतिबेला चर्चा गर्नैपर्ने खालको छ ।

एस्प्रेसोका प्रिय पाठक तथा दर्शकवृन्द, खासमा विजयको रथमा बालेन शाहसँगै सवार रवि लामिछाने, अनि चुनावी हार बेहोरेका गगन थापाको राजीनामापत्रको पूर्णपाठ हेर्ने हो भने सारमा ती दुवैको सन्देश र त्यसभित्रको मर्म एउटै छ ।

रविले चुनावअघिसम्म कस्ता कुरा गर्थे सम्झौं त। उनी आफूलाई जेलभित्र सुतेकै ठाउँमा अन्तिम इच्छा के छ भनेर सोधिएको बनावटी कुरा गर्थे, मानौं नेपालमा मृत्युदण्डको कानून छ ।

उनी आफू वा बालेनमाथि कसैले सोधेका प्रश्नको किन जवाफ नदिएको भनी पत्रकारले सोधे भने ‘प्रश्न सोध्ने ठेक्का कसैलाई दिएका छैनौं’ भन्थे ।

नागरिकता र पासपोर्ट काण्डले गृहमन्त्री पद गुमाउँदा रविले त्यसको सबै रिस पत्रकार र मिडिया हाउसमाथि पोखे। रविले ‘१२ भाइ’ नामक कपोलकल्पित सम्पादक बैठकहरूलाई यस्तरी स्थापित गरिदिए कि त्यसको मूल्य सिंगो नेपाली प्रेसले चुकाउनु परिरह्यो, अझै चुकाउँदै छ ।

अब धेरै बुँदा नबनाउँ। एउटा नेताका रूपमा रवि लामिछानेका सबल र सकारात्मक बुँदा बनाउन थाल्यो भने लक्ष्मणदत्त पन्त जस्ता एक–दुई स्वनामधन्य मिडिया विश्लेषकहरूको टाउको अनाहकमा टन्किन थाल्छ। अनि तिनीहरू आफ्ना रचनात्मक आलोचना गर्ने महत्वपूर्ण जिम्मेवारी बिर्सेर कुण्ठा, भर्त्सना र निन्दामा ओर्लिन थाल्छन् ।

रविका सीमा र कमजोरी केलाउन थाल्यो भने एउटा ठूलै ग्याङ हामीमाथि खनिन थाल्छ। ठिकै छ– हजारौं फेसबुक पेजहरूलाई फुल्न दिउँ, सयौं विचारका धारहरूलाई प्रतिस्पर्धा गर्न दिउँ ।

मूल कुरो फेसबुक पेजहरू होइनन्, मूल कुरो हामीले जिम्मेवार भूमिकामा बसेर गरिरहेको आत्मरतिको हो। हामी राजनीतिक संस्कृतिलाई जानाजान विषाक्त बनाउँदै छौं। यसो गर्नेमा कतिपय नेता, बुद्धिजीवी, सञ्चारकर्मी समेत छन् ।

चर्को र हावादारी कुरालाई दश गुणा ठूलो बनाएर महामारीका रूपमा फैलाउनेहरूका बीचमा रवि लामिछानेले आफ्नो शैली बदल्ने प्रारम्भिक संकेत गरेका छन् ।

रविले पार्टी सभापतिका रूपमा आफ्ना सांसदहरूलाई गरेको अपिल एकदमै महत्वपूर्ण र दूरगामी प्रभाव पार्ने खालको छ। रास्वपाका सांसद, नेता–कार्यकर्ता, शुभेच्छुक, समर्थक सबैले त्यो विनम्रताको ५० प्रतिशत मात्रै अपेक्षा पूरा गरे पनि चित्त बुझाउनुपर्ने खालको छ ।

अनि त्यस्तै विनम्रता र संस्कार कांग्रेस, एमाले, नेकपा, राप्रपा लगायत पार्टीहरूबाट अपेक्षित छ। यो सूचीमा श्रम संस्कृति पार्टीलाई किन छुटाउने ? हर्क साम्पाङले पनि छिटै यस्तो अपिल गर्लान् ।

अब रह्यो कांग्रेसको कुरा– खासमा कांग्रेसले आफूलाई सोसल डेमोक्रेटिक धारमा उभ्याउन खोजेको छ। रास्वपाले आफूलाई लिबरल डेमोक्रेटिक स्पेसमा राख्न खोजेको छ। सम्भावित जनाधार उस्तै उस्तै नै हो दुवैको, धेरै फरक छैन ।

आज नेपालमा ठूलो युवा उभार आएको छ। यो नयाँ पुस्तालाई नेतृत्व गर्नु भनेको समाजमा नयाँ संस्कार र संस्कृति हस्तान्तरण गर्नु पनि हो। यो काम रास्वपाले विनयशीलता साथ गर्न सिकोस्।

कांग्रेसले गगनको राजीनामाबारे के निर्णय गर्ला, हेर्न बाँकी छ । उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माको संकेत हेर्दा गगनको राजीनामा पास हुन कठिन छ । तर उनलाई आफ्ना निर्णयहरुमा छाडिदिनु पार्टी अनि समग्र राजनीतिक संस्कृतिका लागि हितकर हुन सक्छ ।

गगनले आफ्नो पराजयलाई समग्र राजनीतिक पराजय नठानी चुनावी जितहार, अनि जनताको सधैं अगाडि मात्र जान चाहने सोचको उपज मान्न सके भने त्यसले नेपाल राष्ट्रका आगामी दिनहरूलाई अझै राम्रो बनाउन सक्नेछ ।

उता रविले आफ्नो छवि बदलेर गरेको भाषण हामी पछिसम्म सम्झने छौं । प्रेस, नागरिक समाज र आम जनताप्रति नेतृत्वले गर्नुपर्ने व्यवहारबारे उनले बोलेका वाक्य उनी स्वयंले पनि लागू गर्नेछन् भन्ने अपेक्षा छ ।

गगन र रवि दुवैलाई धन्यवाद, र आउने दिनहरूका लागि शुभकामना । हामी तपाईंहरू दुवैलाई संयमपूर्वक निरीक्षण गर्दै रहनेछौं ।