फिफा विश्वकपमा अधिक कार्बन उत्सर्जनको चिन्ता

३० जेठ, काठमाडौं । यस वर्षको फिफा विश्वकप फुटबल हालसम्मकै धेरै कार्बन उत्सर्जन गर्ने प्रतियोगिता हुनसक्ने भन्दै विज्ञहरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।

म्यानचेस्टर विश्वविद्यालय, लाफबोरो विश्वविद्यालय र ब्रिस्टल विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूले सन् २०२६ को फिफा विश्वकप हालसम्मकै अधिक कार्बन उत्सर्जन गर्ने प्रतियोगिता हुनसक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका हुन् ।

‘फुटबल र जलवायु परिवर्तन’ शीर्षकको अध्ययन प्रतिवेदनमा उनीहरूले प्रदूषण रंगशाला सञ्चालन वा दर्शकहरूको आवागमनबाट मात्र नबढ्ने, बरु प्रतियोगिताको समग्र संरचनासँग सम्बन्धित हुने उल्लेख गरेका छन् ।

यसको मुख्य कारण प्रतियोगिताको अभूतपूर्व विस्तार, खेल हुने शहरहरूको व्यापक भौगोलिक दूरी तथा त्यसबाट बढ्ने हवाई यात्रालाई ठानिएको छ । किनभने फुटबल अब खेलमा मात्र सीमित नरही विशाल व्यावसायिक तथा आर्थिक हितसँग जोडिएको क्षेत्र बनेको छ ।

सन् २०२६ को पुरुष विश्वकप फुटबल संयुक्त रूपमा अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिकोले आयोजना गरेका छन् । पहिलो पटक प्रतियोगितामा ४८ टोली सहभागी छन् र कुल १०४ खेल खेलाइनेछन् । यी खेलहरू उत्तर अमेरिकाभर फैलिएका १६ फरक–फरक शहरमा आयोजना हुँदैछ ।

यसअघि २०२२ मा कतारमा सम्पन्न विश्वकपमा ३२ टोली सहभागी थिए र ६४ खेल मात्र खेलाइएका थिए । त्यसको तुलनामा २०२६ को संस्करण निकै ठूलो भएकाले यात्रा, ऊर्जा खपत तथा अन्य स्रोतको प्रयोग पनि उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने निश्चित छ । खेलहरू विशाल भौगोलिक क्षेत्रफलमा फैलिएका शहरहरूमा आयोजना गरिएकाले खेलाडी, अधिकारी, सञ्चारकर्मी तथा लाखौं दर्शकले लामो दूरीको यात्रा गर्नुपर्नेछ ।

विशेष गरी हवाई यात्राको मात्रा उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ, जुन कार्बन उत्सर्जनको सबैभन्दा ठूलो स्रोतहरूमध्ये एक मानिन्छ ।

प्रतिवेदनले फुटबलको बढ्दो विश्वव्यापीकरण र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताको विस्तार वातावरणीय दृष्टिले चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको उल्लेख गरेको छ ।

फुटबल र व्यावसायिक हित

प्रतिवेदनमा आधुनिक फुटबल ठूलो व्यावसायिक संरचना तथा ऊर्जा क्षेत्रसँग जोडिएको दाबी गरिएको छ । विभिन्न देश र कम्पनीहरूसँगको आर्थिक सम्बन्धले वातावरणीय नीतिमा समेत प्रभाव पार्न सक्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ ।

उनीहरूका अनुसार फुटबलका अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले सार्वजनिक रूपमा वातावरण संरक्षणको प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि व्यवहारमा भने प्रतियोगिताको आकार र व्यावसायिक विस्तारलाई निरन्तर बढाइरहेका छन् । प्रतिवेदनले यही विरोधाभासप्रति प्रश्न उठाएको छ ।

अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइमा, फुटबल विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय खेल भएकाले यसको प्रभावलाई सकारात्मक परिवर्तनका लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ । उनीहरूले फुटबल सञ्चालन गर्ने संस्थाहरूलाई नाफा र व्यापारिक विस्तारसँगै जलवायु परिवर्तनका विषयलाई पनि समान प्राथमिकताका साथ हेर्न आग्रह गरेका छन् ।

साउदीले आयोजना गर्ने प्रतियोगिताप्रति चिन्ता

प्रतिवेदनका अनुसार पछिल्लो विश्व कपले अत्यधिक गर्मी र जलवायु परिवर्तनले खेलकुदमा पार्न थालेको प्रभावको स्पष्ट संकेत दिएको थियो । तापक्रम वृद्धि, चरम मौसमी अवस्था तथा खेल तालिकामा पर्ने असर भविष्यमा अझ गम्भीर बन्न सक्ने चेतावनी पनि दिइएको छ ।

तर खेलकुद क्षेत्रबाट त्यसअनुसारका सुधारात्मक कदमहरू अपेक्षित रूपमा अघि बढ्न नसकेको प्रतिवेदनले जनाएको छ ।

अनुसन्धानकर्ताहरूले आगामी विश्वकप प्रतियोगिताहरूलाई लिएर पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । विशेष गरी २०३४ को विश्वकप साउदी अरेबियामा आयोजना गर्ने तयारीलाई उनीहरूले वातावरणीय दृष्टिले चुनौतीपूर्ण मानेका छन्, किनभने त्यहाँको ऊर्जा उत्पादन अझै पनि ठूलो मात्रामा तेल र ग्यासमा निर्भर छ ।

प्रतिवेदनमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकालमा अमेरिकाले पेरिस सम्झौताबाट बाहिरिने निर्णय गरेको प्रसंग पनि उल्लेख गरिएको छ, जसले विश्वव्यापी जलवायु नीतिमा प्रभाव पारेको थियो ।

प्रतिवेदनमा यदि ठूला खेल प्रतियोगिताहरूको संरचना, आयोजना शैली तथा यात्रा व्यवस्थापनमा सुधार नगरिए भविष्यका विश्वकपजस्ता अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरूले वातावरणमा अझ बढी दबाब सिर्जना गर्ने चेतावनी दिइएको छ ।

विश्वकै सबैभन्दा लोकप्रिय खेल फुटबलले अब केवल मनोरञ्जन र व्यापारको माध्यम बन्ने कि जलवायु परिवर्तनविरुद्धको विश्वव्यापी अभियानमा सक्रिय भूमिका खेल्ने भन्ने प्रश्न अझ महत्वपूर्ण बन्दै गएको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ ।