गाजामा शव गाड्ने ठाउँकै अभाव, एउटै चिहानमा धेरै शव गाड्दै परिवार

७ भदौ, काठमाडौं । अमेरिकाको सहयोगमा इजरायलले गरिरहेको निरन्तर हमलाहरूमा परी गाजामा मृत्यु हुने नागरिकको सङ्ख्या दिनदिनै बढिरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूमा प्रकाशित रिपोर्टहरूका अनुसार, यसले गर्दा शव गाड्ने ठाउँको अभाव चुलिएको छ।

इजरायली आक्रमणका क्रममा यसअघि नै उल्लेख्य सङ्ख्यामा चिहानहरू नष्ट भइसकेका छन् भने बाँकी चिहानहरू भरिएका छन्। त्यसैले परिवारहरू अन्य विकल्प खोज्न बाध्य भएका छन्।

गाजाको एन्डोउमेन्ट्स एन्ड रिलिजियस अफेयर्स मन्त्रालयले यसबारे जानकारी दिएको छ। युद्ध सुरु भएयता ४० भन्दा बढी चिहान नष्ट भएका छन्। इजरायली फौजले आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रका चिहानहरूमा जान रोक लगाएको छ। यसले गर्दा शव गाड्ने ठाउँ अझै कम भएको छ।

इजरायलको निरन्तर बमबारी र जबर्जस्ती विस्थापनका आदेश आएका छन्। यसले गर्दा लाखौं प्यालेस्टिनीहरू विस्थापित भएका छन्। यसले समस्या अझ बढाएको छ। पहिले शव गाड्न प्रयोग गरिएका केही ठाउँहरू अहिले विस्थापित मानिसहरूको सेल्टर (आश्रयस्थल) बनेका छन्।

२० वर्षका उमर अल–साहवीले आफ्ना बुवा मोहम्मदको अन्त्येष्टिका लागि ठाउँ खोज्नुपर्‍यो। ४० वर्षका मोहम्मदको गाजाको ‘येलो लाइन’ नजिकै गोली हानी हत्या गरिएको थियो। यो क्षेत्र इजरायलले तोकेको सैन्य क्षेत्र हो।

गाजा सहरको जैतौन छिमेकका मोहम्मद सडक किनारको सानो पसलमा चिया र कफी बेच्थे। जुन १० मा उनको घाँटीमा गोली लाग्यो। उनको घटनास्थलमै मृत्यु भयो।

उमर आफ्ना बुवालाई पुर्न जैतौन समाधिस्थल गएका थिए। त्यहाँ उनले चिहानहरू एकअर्कामा जोडिएका देखे। तीमध्ये धेरै गाजामा इजरायलको आक्रमणका सिकार भएकाहरू थिए।

ठाउँको अभाव र युद्धको कठिन परिस्थितिका कारण धेरै चिहानमा ढुङ्गा मात्र राखिएको छ। त्यसमा मृतकको नाम लेखिएको कागज टाँसिएको छ।

‘म चिहानको बीचमा उभिएँ र धेरै चिहानहरू देखेँ। त्यहाँ बालुवाका डाँडाहरू थिए र मानिसहरू मुनि पुरिएका थिए,’ उमरले भने, ‘चिहान भनेको एउटा ढुङ्गा मात्र थियो। त्यसमा सहिदको नाम लेखिएको कागज थियो। चिहान पहिले जस्तै राम्रोसँग बनाइएको वा तयार पारिएको थिएन।’

अहिले त्यहाँ एउटा चिहानको करिब ५०० शेकेल (१६७ डलर) पर्छ। उनको परिवारले यो रकम तिर्न सक्दैनथ्यो। त्यसैले उनीहरूले अर्को विकल्प खोज्नुपर्‍यो।

‘नयाँ चिहानका लागि ठाउँ पनि थिएन। त्यसैले हामीले उहाँलाई मेरो बाजेको चिहानमा पुर्नुपर्‍यो,’ उनले भने।

गाजामा सरकारी सेवाहरू पूर्ण रूपमा ठप्प भएका छन्। इजरायली आक्रमणको खतरा पनि जारी छ। यसले गर्दा युद्धका क्रममा हजारौं मृत प्यालेस्टिनीहरूलाई ‘बेपत्ता’ मानिएको छ। तीमध्ये धेरैलाई बगैंचा, पाल वा विस्थापित शिविरमा पुरिएको थियो। कतिपयलाई विद्यालय वा अस्पतालको प्राङ्गणमा पुरिएको थियो।

अक्टोबर २०२५ मा अमेरिकाको मध्यस्थतामा युद्धविराम भएको थियो। त्यसपछि इजरायली हिंसामा केही कमी आयो। परिवारहरूले भत्किएका घरका भग्नावशेषबाट आफ्ना आफन्तका शव निकाल्न थाले। उनीहरूले अस्थायी चिहानहरूबाट पनि शवहरू निकाल्न थाले।

युद्धविरामको घोषणा भएदेखि कम्तीमा १२ सय प्यालेस्टिनी मारिएका छन्। ती सबैलाई अन्त्येष्टिका लागि ठाउँ चाहिन्छ। गाजाका अधिकारीहरूले अस्पतालका सातवटा सामूहिक चिहानबाट ५२९ प्यालेस्टिनीको शव निकालिएको बताएका छन्।

०००

इजरायली हिंसा रोकिएको मौका पारेर परिवारले मोहम्मदको शव निकालेका थिए। उनीहरूले अन्तिम अन्त्येष्टिका लागि शवलाई समाधिस्थलमा सारेका थिए।

अक्टोबर २०२३ मा युद्ध सुरु भएदेखि ७३ हजारभन्दा बढी प्यालेस्टिनी मारिएका छन्। चिहानको अभाव हुनुको कारण यो मात्र होइन, इजरायलले चिहानस्थलहरू नष्ट गर्नु पनि अर्को कारण हो। गाजाको औकाफ तथा धार्मिक मामिला मन्त्रालयका अनुसार युद्ध सुरु भएदेखि ४० भन्दा बढी समाधिस्थल नष्ट भएका छन्।

इजरायली सेनाले आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रका चिहानहरूमा जान कडा प्रतिबन्ध लगाएको छ। यसले गर्दा परिवारहरूका लागि उपलब्ध चिहानको सङ्ख्या अझ घटेको छ।

इजरायली बमबारी र जबर्जस्ती विस्थापनका कारण लाखौं प्यालेस्टिनीहरू घर छाड्न बाध्य भएका छन्। पहिले अन्त्येष्टिका लागि तोकिएका क्षेत्रहरू अहिले विस्थापितहरूका लागि आश्रयस्थल बनेका छन्।

गाजाका अधिकारीहरूले हेडस्टोन (चिहानमा राखिने ढुङ्गा) जस्ता सामग्रीको अभाव भएको बताएका छन्। यसले गर्दा अहिले अन्त्येष्टिको खर्च ७०० शेकेलदेखि १ हजार शेकेलसम्म पुगेको छ। उचित चिहान नबनेसम्म अस्थायी सङ्केतका रूपमा भत्किएका भवनका टुक्राहरू प्रयोग गरिएका छन्। माटो र जस्तापाता पनि प्रयोग गरिएका छन्।

औकाफ मन्त्रालयका मिडिया अधिकारी इकरामी अल–मदलालले युद्ध सुरु हुँदा नै गाजाका ६० वटा समाधिस्थल भरिइसकेको बताएका छन्। मन्त्रालयले नयाँ समाधिस्थलहरू खोजिरहेको छ। अस्थायी ठाउँहरूबाट समाधिस्थलमा शव स्थानान्तरण गर्नु अधिकारीहरूका लागि निरन्तरको चुनौती हो।

(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)