बाढीपीडितलाई सघाउन सामाजि‌क सञ्जालको एउटा आह्वान : यसरी जुट्यो स्वयंसेवी समूह

१६ भदौ, काठमाडौँ। उद्यमी समय खड्काले १० भदौमा संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट काठमाडौँ ओर्लनासाथ रसुवामा गएको पहिरो र बाढीबारे थाहा पाए। उनले ढिलाइ नगरी प्रभावितहरूलाई सहयोग गर्न अपिल गर्दै र राहतका लागि आवश्यक सामग्रीको सूचीसहित सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरे।

उनको यो पोस्टलगत्तै केही साथीहरू सम्पर्कमा आए। सुरुमा खड्कासहित समीक्षा थापा, सुरज पाण्डे, डा. मनु कार्की र सुदर्शन गरी पाँच जना मिलेर एउटा ह्वाट्सएप ग्रुप बनाए।

काठमाडौँ ओर्लिएपछि खड्काको योजना सोझै घर गएर आराम गर्ने थियो। तर परिस्थिति परिवर्तन भयो। आराम गर्नुको साटो उनी साथीहरूसँग बाढीपीडितलाई कसरी सहयोग गर्न सकिन्छ भन्ने छलफलमा जुटे।

विस्तारै अरू मानिसहरू पनि स्वयंसेवामा रुचि देखाउँदै खड्काको सम्पर्कमा आउन थाले। सुरुमा ५ जनाबाट सुरु भएको यो समूह १०, ३५, ५० हुँदै ६५ जनाको पुगेको छ। समूहमा विभिन्न पृष्ठभूमि भएका व्यक्तिहरू आबद्ध छन्, जसमा धेरैजसो विद्यार्थी छन्।

त्यस्तै चिकित्सा, हस्पिटालिटी र सामाजिक अभियन्ता लगायतका क्षेत्रका व्यक्तिहरू पनि समूहमा जोडिएका छन्। कुनै पनि संस्था वा राजनीतिक दलसँग आबद्ध नरहनु नै यो समूहको मुख्य विशेषता हो। उनीहरूमध्ये कसैले पनि पारिश्रमिक लिँदैनन्।

‘हामी पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र भएर काम गरिरहेका छौँ,’ खड्का भन्छन्।

सुरुवाती दिनमा व्यक्तिगत रूपमा मात्र मानिसहरू राहत सामग्री हस्तान्तरण गर्न सम्पर्कमा आइरहेका थिए। तर अहिले विभिन्न संघ-संस्थाले पनि सहयोगका लागि सम्पर्क गर्न थालेका छन्।

समूहले काठमाडौँ उपत्यकाका तीनै जिल्ला समेट्ने गरी ६ वटा सङ्कलन केन्द्र तोकेको छ, टेक्स्पायर कलेज, मण्डप एन्ड मोमेन्ट्स, येलो हाउस, इकोसाथी, मिराइ ग्लोबल र क्याफे डे मण्डला।

हालसम्म यस समूहले करिब ३०० घरधुरीलाई राहत वितरण गरिसकेको छ।

‘सुरुमा यो समूह यति ठूलो होला भनेर मैले सोचेकै थिइनँ,’ खड्का भन्छन्, ‘अझै पनि स्वयंसेवा गर्न र राहत सामग्री दिन चाहने धेरै मानिसले सोधपुछ गरिरहेका छन्।’

खड्काको समूहका सदस्यहरू ३६ घण्टाको कठिन यात्रापछि रसुवाको धुन्चे पुगेका थिए। उक्त क्षेत्रमा राहत सामग्री पुर्‍याउने पहिलो समूहहरूमध्ये उनीहरू पनि एक थिए।

समूहले राहतका रूपमा जिन्सी सामग्री मात्र स्वीकार गर्छ। यदि कसैले आर्थिक सहयोग गर्न चाहेमा उनीहरूलाई प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा जम्मा गर्न आग्रह गर्ने गरिएको छ।

बाढीले नुवाकोटमा पनि क्षति पुर्‍याएको भए पनि समूहले आफ्नो ध्यान रसुवामै केन्द्रित गर्ने निर्णय गरेको छ। नुवाकोटका स्थानीय अधिकारीहरूले जिल्लामा पर्याप्त राहत सामग्री प्राप्त भइसकेको र रसुवाका मानिसहरूले अझै पनि अभाव झेलिरहेको जानकारी दिएपछि उनीहरू रसुवातर्फ मोडिएका हुन्।

यो समूह अहिले मैलुङतर्फ राहत वितरणका लागि जाँदैछ। त्यहाँ उनीहरूले ४०० जना अटाउने क्षमताको क्याम्प खडा गर्ने योजना बनाएका छन्।

यस समूहका मानिसहरू राहत वितरणमा जोडिएको यो पहिलो पटक भने होइन। कोभिड-१९ महामारीका बेला पनि उनीहरूले राहत कार्यमा काम गरेका थिए। त्यसैले उनीहरूलाई राहत वितरणको महत्त्व र सामग्री बाँड्दा प्राथमिकता कसरी निर्धारण गर्ने भन्ने अनुभव छ।

‘अहिले हामी खाद्यान्न, स्यानिटरी प्याड, बत्ति, सर्जिकल सामग्री र आपतकालीन अवस्थामा चाहिने अन्य सामग्रीहरू वितरण गरिरहेका छौँ,’ समूहका अर्का सदस्य सुरजराज पाण्डे भन्छन्।

राहत वितरण आफैँमा धेरै चुनौतीपूर्ण नरहे पनि सडकको खराब अवस्था मुख्य चुनौती बनेको छ। यसले गर्दा लक्षित ठाउँसम्म सामग्री पुर्‍याउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने चिन्ता बढाएको छ।

‘सरकारले राहत वितरणमा एकद्वार प्रणाली लागु गरेकाले सबैसमक्ष सामग्री नपुग्ला कि भन्ने डर पनि छ,’ खड्का थप्छन्।

समूहका ६५ जना सदस्यमध्ये सामाजिक अभियन्ता एमी बन पनि एक हुन्। उनले साथीहरूमार्फत समूहबारे थाहा पाएकी थिइन् भने पछि सामाजिक सञ्जालले यसको कामबारे थप बुझ्न मद्दत गर्‍यो।

बन दिनमा १० देखि १२ घण्टा राहत सामग्री व्यवस्थापनमा खट्छिन्। सामग्रीहरू सही ठाउँमा र सही समयमा पुगोस् भन्नका लागि उनी विभिन्न व्यक्ति र संस्थाहरूसँग समन्वय गरिरहेकी छिन्।

‘अहिलेको मुख्य लक्ष्य राहत सही हातमा, सही समयमा पुगोस् भन्ने हो । हामी त्यसका लागि प्रयास गरिरहेका छौँ,’ बन भन्छिन्।

ह्वाट्सएप ग्रुपका ५ जनाबाट सुरु भएको यो अभियान अहिले काठमाडौँ र रसुवाभर राहत समन्वय गर्ने ६५ जना स्वयंसेवकको ठूलो समूह बनेको छ, जुन खड्काको प्रारम्भिक कल्पनाभन्दा धेरै ठूलो हो।

तर, अगाडिको बाटो अझै कठिन छ। रसुवाका दुर्गम क्षेत्रतर्फ अघि बढ्दै गर्दा उनीहरूको सफलता कति मानिस समूहमा जोडिए वा कति राहत सङ्कलन भयो भन्ने कुराले मात्र मापन हुने छैन, बरु ती सामग्रीहरू कठिन सडक पार गर्दै साँच्चै खाँचोमा परेकाहरूको हातसम्म पुग्छन् कि पुग्दैनन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्नेछ।