पोषण तथा आहारको क्षेत्रमा अनलाइन ठगीको बिगबिगी

आजकलको युगमा मानिसले आफ्नो स्वास्थ्य र शरीरलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेको पाइन्छ । त्यसमाथि खाना र फिटनेस त झन् छुट्टाउनै नहुने कुरामा पर्छ । इन्टरनेटको माध्यमले त झन् यसलाई सजिलो बनाएको छ । आफूले सोचेको, खोजेको कुरा हामी क्लिकमै भेटिरहेका हुन्छौँ । तर यसै कारणले गर्दा हामी ठगीको जालमा परिरहेको पत्तै हुँदैन ।

फेसबुक, इन्स्टाग्राम, टिकटक र युट्युबजस्ता प्लेटफर्ममा ‘तुरुन्तै १० केजी तौल घटाउने उपाय….’ जस्ता विज्ञापनहरू प्रशस्त भेटिन्छन् । यी अनलाइन ट्रेनरहरूले केही दिनको तालिम र प्रमाणपत्र देखाएर धेरै मानिसहरूलाई आकर्षित गरिरहेका छन् । तर वास्तविकता के हो ने, यी अधिकांश ट्रेनरहरू योग्य डाइटिसियन नै हुँदैनन् ।

उनीहरूसँग न त बीएससी न्यूट्रिसन एन्ड डाइटेटिक्सको डिग्री हुन्छ, न त कुनै मान्यताप्राप्त संस्थाबाट प्राप्त लाइसेन्स । उनीहरूले ‘मैले आफैं 20 केजी तौल घटाएँ’ भन्ने कथा सुनाएर महँगो डाइट प्लान, चक्की, प्रोटिन पाउडर र सप्लिमेन्टहरू बेचिरहेका हुन्छन् । कतिपयले त झुटा ‘बिफोर’ र ‘आफ्टर’ तस्बिरहरू समेत प्रयोग गर्ने गरेका छन्।

यस्ता ठगीबाट मानिसहरूको स्वास्थ्य बिग्रिने मात्र होइन, अनावश्यक रूपमा पैसा पनि खर्च भइरहेको हुन्छ । त्यसैगरी, मानिसहरूले विभिन्न सञ्चार माध्यमहरूबाट किटो डाइट, इन्टरमिटेन्ट फास्टिङ जस्ता भिडियोहरू हेरेर आफूखुसी प्रयोग गर्न थालेका छन् । तर यस्ता विधिहरू हरेक व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य अवस्था र जीवनशैलीअनुसार फरक-फरक हुनुपर्ने हुन्छ । गलत तरिका अपनाउँदा मिर्गौला बिग्रिने, हर्मोन असन्तुलन हुने र दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या निम्तिन सक्छन् ।

यसको प्रत्यक्ष असर भने ती वास्तविक डाइटिसियनहरूमा परिरहेको छ, जसले वर्षौँको अध्ययन, इन्टर्नसिप र निरन्तर तालिम गरेका हुन्छन् । डाइटिसियनहरूले व्यक्तिगत रूपमा जाँच, ब्लड रिपोर्ट, मेटाबोलिज्म परीक्षण र शरीरको विश्लेषण गरेर मात्र सही योजना बनाउँछन् । उनीहरूको सल्लाह दीर्घकालीन र सुरक्षित हुन्छ । अब प्रश्न यो छ कि हामी किन वास्तविक डाइटिसियनलाई बेवास्ता गर्छौँ ? कारण सरल छ । अनलाइन ट्रेनरहरूले तुरुन्तै नतिजा र सस्तो मूल्यको वाचा गर्छन् ।

त्यसैगरी हाम्रो देशमा यस्ता अनलाइन ठगीहरूमाथि नियमन गर्ने निकाय पनि कमजोर रहेका छन् । यस विषयमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले पनि विज्ञहरूलाई मात्र बोल्न पाउने कानुन ल्याउन आवश्यक छ, किनकि स्वास्थ्यसँग खेलवाड गर्न हुँदैन । तौल घटाउने वा बढाउने, वा कुनै रोगमा कस्तो खाना खाने भन्ने विषयमा अनलाइन ट्रेनरलाई होइन, प्रमाणित र दर्तावाला डाइटिसियनलाई नै सोध्नुपर्छ ।

स्वास्थ्य कुनै खेलौना होइन । स्वास्थ्य मन्त्रालयले डाइटिसियनलाई दर्ता गर्ने प्रक्रिया सञ्चालन गर्नुपर्छ, जसले गर्दा दक्ष जनशक्तिको पनि सदुपयोग हुन्छ र जनमानिसको स्वास्थ्यसँग हुने अनावश्यक परीक्षणहरू रोक्न सकिन्छ ।