भुइँमा बसेर खाना खानु किन राम्रो ? पाचनदेखि जोर्नी समेतलाई फाइदा

हामीकहाँ भुइँमा पलेटी मारेर बसेर खाना खाने परम्परा पुरानै हो ।

धेरैले यसलाई संस्कार, अनुशासन वा पारिवारिक अभ्यासका रूपमा मात्र बुझ्छन् । तर शरीर विज्ञानको दृष्टिले हेर्दा यो बानी केवल परम्परा मात्र होइन, सचेत भोजन, राम्रो पाचन, सही आसन र जोर्नीको लचकता जोगाउने उपयोगी तरिका पनि हो ।

पछिल्ला अध्ययनहरूले भुइँमा बसेर खाना खाने अभ्यासले शरीरलाई शान्त अवस्थामा ल्याउन, खानामा ध्यान केन्द्रित गर्न र आवश्यकताभन्दा बढी खानबाट जोगाउन मद्दत गर्न सक्ने देखाएका छन् ।

आजको व्यस्त जीवनशैलीमा धेरैजसो मानिस उभिएर, हिँड्दै वा मोबाइल हेर्दै हतारमा खाना खान्छन् । यसो गर्दा पेट भरिएको संकेत शरीरले ढिलो बुझ्न सक्छ, जसकारण बढी खाने, अपच, पेट फुल्ने र तौल बढ्ने समस्या देखिन सक्छ ।

यस्तो अवस्थामा भुइँमा शान्त भएर पलेटी मारेर बस्नु शरीरलाई स्वाभाविक रूपमा आराम र पाचनको अवस्थामा लैजान सहयोगी हुन्छ । यही कारणले पुरानो अभ्यासलाई आज विश्वले ‘माइन्डफुल इटिङ’को आधुनिक नाम दिएको छ ।

१.पेट र मस्तिष्कबीच बलियो संकेत

भुइँमा पलेटी मारेर बस्दा शरीर स्वाभाविक रूपमा शान्त हुन्छ । यसले शरीरको आराम र पाचन प्रणालीलाई सक्रिय गर्ने स्नायु प्रणालीलाई सहज बनाउँछ । मस्तिष्क र पेटबीच संकेत आदानप्रदान गर्ने मुख्य स्नायु सक्रिय हुँदा पेट भरिएको अनुभूति छिटो हुन्छ ।

त्यसैले, मानिसले आवश्यक मात्रामा मात्रै खान्छ र धेरै खाने सम्भावना घट्छ ।

यसलाई सरल रूपमा बुझ्दा, भुइँमा बसेर खानु भनेको शरीरलाई ‘अब आरामसँग खाना पचाउने समय हो’ भन्ने सन्देश दिनुजस्तै हो । यही कारणले यस्तो आसनमा खाना खाँदा स्वाद, गन्ध र पेट भरिएको संकेत बढी सजिलै महसुस हुन्छ ।

२.अगाडि झुक्ने सानो चालले पाचनलाई सहज

भुइँमा बसेर खाना खाँदा हरेक गाँस लिन हल्का अगाडि झुक्नुपर्छ र फेरि सीधा बस्नुपर्छ । यो सानो र दोह्रोरिने चालले पेट वरिपरिका मांसपेशीलाई कोमल रूपमा चलायमान बनाउँछ ।

यसले पाचन प्रक्रियामा सहयोग पुर्‍याउन सक्छ । यद्यपि, यसलाई ‘पेटको मसाज’ भनेर अत्यधिक दाबी गर्नु वैज्ञानिक रूपमा पूर्ण प्रमाणित छैन, तर शरीरको शान्त आसन, ढिलो खाने बानी र ध्यानपूर्वक चपाउने प्रक्रियाले पाचन रसको कामलाई सहज बनाउने कुरा व्यावहारिक रूपमा स्वीकार्य छ । ढिलो र सचेत रूपमा खाएको खाना सामान्यतया छिटो र आरामसँग पच्छ ।

३.धेरै खानबाट जोगाउँछ

कुर्सीमा बसेर टेलिभिजन, मोबाइल वा काम गर्दै खाना खाने बानीले ध्यान खानामा कम जान्छ । यसले पेट भरिएको महसुस ढिलो गराउँछ । तर भुइँमा पलेटी मारेर बस्दा शरीरको ध्यान स्वाभाविक रूपमा भोजनतर्फ जान्छ ।

परिवारसँग बसेर, शान्त भएर, बिस्तारै चपाएर खाने संस्कारले आवश्यकताभन्दा बढी क्यालोरी सेवन कम गर्न मद्दत गर्छ । यही कारणले तौल नियन्त्रण गर्न खोज्ने व्यक्तिका लागि पनि यो बानी उपयोगी हुन सक्छ ।

४.जोर्नी, कम्मर र मेरुदण्डका लागि उपयोगी

भुइँमा पलेटी मारेर बस्दा नितम्बको जोर्नी, घुँडाको जोर्नी, खुट्टाको गोलीगाँठो र कम्मरका जोर्नीहरू स्वाभाविक रूपमा मोडिन्छन् । यसले ती जोर्नीलाई नियमित चलायमान राख्छ । दैनिक यस्तो आसनमा केही समय बस्ने बानीले लचकता कायम राख्न र उमेरसँगै आउने कडापन कम गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ ।

यस्तै, भुइँबाट उठ्ने र फेरि बस्ने क्रियाले खुट्टा, पेट र कम्मरका मांसपेशीलाई पनि सक्रिय राख्छ । फिजिकल थेरापीमा भुइँबाट सजिलै उठ्न सक्ने क्षमता समग्र शारीरिक सन्तुलन र बलसँग जोडेर हेरिन्छ ।

५.सही आसनले सास फेर्न र पाचन दुवैलाई मद्दत

पलेटीँ मारेर बस्दा मानिस स्वाभाविक रूपमा ढाड सीधा राख्न खोज्छ । ढाड सीधा हुँदा छाती खुला हुन्छ, फोक्सोले सजिलै सास फेर्न पाउँछ र पेटमा अनावश्यक दबाब कम पर्छ । यसले खाना खाइसकेपछि हुने भारीपन, अम्लपित्त कम गर्न सक्छ । पेट ढुस्स भएको महसुस हुने समस्या कम गर्छ।

सही आसनमा खाना खानु केवल पाचनका लागि मात्र होइन, कम्मर दुखाइ र झुकेको शरीरको बानी कम गर्न पनि उपयोगी हुन्छ ।

६.मानसिक शान्ति र परिवारसँगको सम्बन्ध सुमधुर

भुइँमा बसेर खाना खाने परम्पराको अर्को सुन्दर पक्ष भनेको यसले परिवारलाई एउटै ठाउँमा जोड्नु हो । सबैजना एउटै लहरमा बसेर खाना खाँदा कुराकानी, सँगै समय बिताउने अवसर र खानाप्रति सम्मानको भावना बढ्छ ।

मानसिक रूपमा शान्त भएर, हतार नगरी, मोबाइलबाट टाढा बसेर खाने बानीले शरीरमा तनाव हर्मोन कम गर्न मद्दत गर्छ । तनाव कम हुँदा पाचन पनि सहज हुन्छ । यही कारणले आधुनिक स्वास्थ्य विज्ञानले पनि ध्यानपूर्वक खाने बानीलाई राम्रो स्वास्थ्यसँग जोडेर हेर्छ ।

कसले सावधानी अपनाउने ?

यद्यपि, यो बानी धेरैका लागि राम्रो छ, सबैका लागि समान रूपमा सहज नहुन सक्छ । घुँडा दुख्ने, नितम्बसँग जोडिएका जोर्नी कडा हुने, मेरुदण्डको समस्या हुने, धेरै मोटोपन भएका वा वृद्ध व्यक्तिलाई लामो समय यसरी बस्न गाह्रो हुन सक्छ।

यस्तो अवस्थामा सानो तकिया, कम उचाइको आसन वा पिठ्यूँलाई सहारा दिएर बस्न सकिन्छ । जबरजस्ती लामो समय एउटै आसनमा बस्नु भने उचित हुँदैन ।