एआईबाट स्वास्थ्य सल्लाह लिनु सही कि गलत ? अनुसन्धानमा यस्तो देखियो

आजकल धेरै मानिसहरू स्वास्थ्यसम्बन्धी कुनै पनि प्रश्नको जवाफ पाउन एआई च्याटबटहरू जस्तै च्याटजीपीटी, ग्रोक, जेमिनाई आदि प्रयोग गर्छन् ।

एआईबाट स्वास्थ्य सल्लाह लिनु सही हो कि गलत ? यसबारे हालै एउटा महत्वपूर्ण अध्ययनले स्पष्ट जवाफ दिएको छ ।

ब्रिटिश मेडिकल जर्नल ओपनमा प्रकाशित यो अध्ययन अनुसार, लोकप्रिय एआई च्याटबटहरूले स्वास्थ्य र चिकित्सासम्बन्धी प्रश्नहरूको जवाफ दिँदा ठूलो मात्रामा गलत, अधुरो र भ्रामक जानकारी दिन्छन् ।

अध्ययनले देखाएको छ कि यस्ता जवाफहरूको झन्डै आधा भागले विज्ञानमा आधारित कुरा र गैर–विज्ञानमा आधारित कुराहरूबीच गलत सन्तुलन देखाउँछन् । अर्थात्, उनीहरूले कहिलेकाहीँ गलत वा प्रमाणित नभएका कुरालाई पनि वैज्ञानिक जस्तै बनाएर प्रस्तुत गर्छन् ।

शोधकर्ताहरूले पाँचवटा चर्चित एआई च्याटबटहरूलाई परीक्षण गरे । जसमा गुगलको जेमिनाई, डीपसीक, मेटा एआई, च्याटजीपीटी र ग्रोक। यिनलाई क्यान्सर, खोप, स्टेम सेल उपचार, पोषण र खेलाडीको प्रदर्शन सुधार्ने विषयमा विभिन्न प्रश्न सोधियो ।

प्रश्नहरू सामान्य मानिसले अनलाइनमा सोध्ने जस्तै भाषामा बनाइएका थिए । जसमा गलत जानकारी फैलाउने शैल पनि समावेश थियो । जवाफहरूलाई तीन भागमा विभाजन गरियो । समस्या नभएको, केही समस्या भएको र अत्यधिक समस्या भएको ।

अध्ययनको नतिजा निकै चिन्ताजनक छ । कुल जवाफहरू मध्ये झन्डै ४९.६ प्रतिशत समस्याग्रस्त देखिए । त्यसमध्ये ३० प्रतिशत केही हदसम्म समस्याग्रस्त र १९.६ प्रतिशत अत्यधिक समस्याग्रस्त थिए ।

अर्थात् यस्ता जवाफले सामान्य व्यक्तिलाई यस्तो उपचार वा विधितर्फ डोर्‍याउन सक्छ जुन प्रभावकारी नहुन सक्छ वा चिकित्सकको सल्लाहबिना प्रयोग गर्दा स्वास्थ्यलाई हानि पुर्‍याउन सक्छ ।

सबैभन्दा खराब नतिजा स्टेम सेल, पोषण र एथलेटिक प्रदर्शन सम्बन्धी प्रश्नमा आयो । विशेष गरी ग्रोकबाट अपेक्षा निकै बढी अत्यधिक समस्याग्रस्त जवाफहरू प्राप्त भए ।

यो अध्ययनका लेखकहरू ‘अमेरिकाको हार्बर–यूसीएलए मेडिकल सेन्टरको लुन्डक्विस्ट इन्स्टिच्युट लगायत’ ले भनेका छन्– जनरेटिव एआई च्याटबटहरूलाई अहिले अनुसन्धान, मार्केटिङ र स्वास्थ्य क्षेत्रमा तीव्र गतिमा प्रयोग गरिँदै छ । तर पर्याप्त जागरूकता र निगरानी नभएको कारणले यिनीहरूबाट गलत जानकारी अझ बढी फैलिने खतरा छ ।

एआईले जवाफ दिँदा अत्यन्त आत्मविश्वासपूर्ण तरिकाले बोल्छ, तर धेरैजसो सन्दर्भ गलत वा बनावटी हुन्छन् र भाषा पनि सामान्य मानिसले सजिलै बुझ्न नसक्ने खालको हुन्छ ।

महत्वपूर्ण कुरा के हो भने, एआई च्याटबट कुनै पनि हालतमा योग्य डाक्टरको विकल्प होइन । यसले सामान्य जानकारी दिन सक्छ, तर कुनै पनि रोगको उपचार, औषधि खानु, डाइट परिवर्तन गर्नु वा नयाँ उपचार विधि अपनाउनुअघि अवश्य नै योग्य चिकित्सकसँग सल्लाह लिनुपर्छ ।

आफ्नो स्वास्थ्यसँग जोडिएको कुनै पनि निर्णय एआईको भरमा मात्र लिनु हुँदैन, किनकि गलत जानकारीले ठूलो हानि पुर्‍याउन सक्छ ।