रसुवा बाढी : ‘रेस्क्यु केनाइन’ ले उद्धारमा कसरी सहयोग गर्दैछन् ?

२१ भदौ, काठमाडौं । भोटेकोशी बाढीबाट तहसनहस भएको रसुवाको टिमुरे क्षेत्रबाट नेपाल प्रहरीको तालिमप्राप्त केनाइन (कुकुर)ले दुई वटा शव फेला पार्‍यो ।

भोटेकोशीमा १० भदौ बिहान एक्कासि आएको विनाशकारी बाढीपछि खोज तथा उद्धारका लागि प्रहरीले आफ्ना केनाइन त्यसतर्फ परिचालन गरेको थियो ।

टिमुरे, घट्टेखोला लगायतका इलाकामा नेपाल प्रहरीका दुई वटा केनाइन परिचालन भए । जहाँ बेल्जियन सेफर्ड जातको रक्की नामको केनाइन र जर्मन सेफर्ड जातको जम्बो नामको केनाइन परिचालन गरिएका थिए ।

यी दुई केनाइनलाई ह्यान्डल गर्न ह्यान्डलर तथा असई कृष्ण सेन र वरिष्ठ हवल्दार नारायणप्रसाद देवकोटालाई खटाइएको थियो । उनीहरू बाढी आएकै दिन उक्त स्थानमा खटिएका थिए ।

टिमुरे, घट्टेखाला लगायतका क्षेत्रमा खटिएका यी दुई केनाइनले २ वटा शव र एउटा बडी पार्ट फेला पर्न सहयोग गरेको नेपाल प्रहरीका केन्द्रीय प्रवक्ता तथा डीआईजी अबिनारायण काफ्ले बताउँछन् ।

‘बाढी आएकै दिन केनाइनको सबै बन्दोबस्ती गरी परिचालन गरेका थियौं । जुन निकै प्रभावकारी देखिएको छ,’ प्रवक्ता काफ्ले भन्छन् ।

रक्की र जम्बो नेपाल प्रहरी केनाइन कार्यालयबाट परिचालन भएका थिए । यी दुवै केनाइन (रेस्क्यु) खोज तथा उद्धार विधामा काम गर्छन् ।

०००

काठमाडौंस्थित नेपाल प्रहरी केनाइन कार्यालयबाट बाढी आएको तेस्रो दिन १३ भदौमा अर्को केनाइन टोली परिचालन गरियो । जहाँ ह्यान्डलर सई सुदीप थापा मगर, हवल्दार किसुनलाल चौधरी, हवल्दार ऋषिबहादुर थापा, जवान सचिन जीसी, जवान सजिन्द्र तामाङ परिचालन भएका थिए ।

उनीहरूसँग दुई वटा केनाइन पठाइएको थियो । ल्याब्रोडर जातका लियो र कालु नामका दुई केनाइन परिचालित भएका थिए ।

यी दुई केनाइन भने विदुर, अर्चले, शान्तिबजार, मैलुङ हाइड्रोपावर, मैलुङ हाइड्रोपावर–३ ए, मैलुङ हाइड्रोपावर–३ बी, ढुंगे, देवीघाट, बेत्रावती, भैंसे, बट्टारलगायत इलाकामा परिचालित भए ।

लियो र कालुले पनि खोज उद्धारमा प्रहरी टोलीले सहयोग गरेका थिए । यिनै दुई केनाइनमार्फत मैलुङ हाइड्रोपावर–३ बीको कर्मचारी आवासमा सानो बडी पार्ट, बट्टार सोलार हाउसमा हत्केलाको भाग फेला परेको प्रहरी अधिकारीहरू बताउँछन् ।

०००

बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालयको केनाइन शाखाबाट पनि १३ भदौमै केनाइन परिचालन गरिएको थियो । असई रमेशबहादुर सिंह, वरिष्ठ हवल्दार अनोज अधिकारी, हवल्दार लोकबहादुर थापा, सहायक हवल्दार सागर सिंजाली ह्यान्डलरको रूपमा परिचालित भएका थिए ।

चितवनलाई इलाका बनाएर उनीहरूलाई परिचालन गरिएको थियो । उनीहरूको साथमा जर्मन सेफर्ड जातको दिप्सी नामको केनाइन पठाइएको थियो । नारायणी पुल आसपास, देवघाट क्षेत्र, दमौली गोलाघाटसम्म दिप्सी खटिएको थियो । दमौली गोलाघाटबाट दिप्सीले दुई वटा शव फेला पारेको प्रहरी प्रधान कार्यालयको रेकर्डमा छ ।

प्रहरी प्रधान कार्यालयको तथ्यांकअनुसार रसुवा बाढीमा खोज तथा उद्धार गर्न ५ वटा केनाइन र तिनलाई ह्यान्डल गर्न १० जना ह्यान्डलर परिचालन गरिएको छ । यी केनाइनहरूले शव पत्ता लगाउन सहयोग गरिरहेका छन् ।

०००

नेपाल प्रहरीको जस्तै सशस्त्र प्रहरी बलले पनि खोज तथा उद्धारका लागि केनाइन परिचालन गरेको छ । सशस्त्र प्रहरी बलका प्रवक्ता तथा डीआईजी नेत्रबहादुर कार्कीका अनुसार रसुवा बाढीको खोज, उद्धारका लागि सशस्त्र प्रहरीका ७ वटा केनाइन परिचालित भएका छन् ।

रसुवाको टिमुरे, नुवाकोटको देवीघाट, बेत्रावती, त्रिशूली बजार, धादिङमा १/१ वटा र चितवनमा २ वटा गरी ७ वटा एपीएफ केनाइन परिचालन गरिएको कार्कीले बताए ।

७ केनाइन ह्यान्डल गर्न १४ जना ह्यान्डलर परिचालन गरिएको छ । एपीएफ केनाइनको सहयोगमा १९ वटा पुरिएका शव पत्ता लगाएर उत्खनन् गरी निकालिएको छ ।

केनाइनले नै संकेत गरेको ठाउँमा उत्खनन् गर्दा शवहरू फेला परेका छन् । नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीको केनाइनको सहयोगमा शव तथा बडी पार्ट गरी २६ वटा शव पत्ता लागेको छ ।

सुरक्षाकर्मीका यी तालिमप्राप्त केनाइनले सुँघेर शव पत्ता लगाउने काम गर्छन् । निश्चित समय काम गरेपछि उनीहरूलाई रेस्ट दिनुपर्छ ।

केनाइनले गरेको संकेतअनुसार ह्यान्डलरले काम गर्छन् । खोज तथा उद्धारमा यसअघि पनि प्रहरीले आफ्ना केनाइन परिचालन गर्दै आएको छ । २०७२ सालको भूकम्पमा पनि थुप्रै पटक केनाइन प्रयोग भएको छ ।

अहिले नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीका केनाइन रेस्क्युमा खटिएका छन् भने नेपाली सेनाको केनाइन परिचालन भएको छैन ।

नेपाली सेनाका प्रवक्ता तथा सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार प्रहरी र सशस्त्रसँग समन्वय भएर सेनाका केनाइन परिचालन गरिएको छैन । यद्यपि, स्ट्याडबाइ भने राखिएको उनको भनाइ छ ।

प्रहरी र सशस्त्रको मात्रै होइन, अहिले विदेशबाट आएका उद्धारकहरूले समेत केनाइन प्रयोग गरिरहेका छन् । दक्षिण कोरियाबाट आएको टोली ५ वटा केनाइन ल्याएर काम गरिरहेको छ ।

यसअघि भूकम्पको बेलामा पनि विदेशीहरूले नेपालमा केनाइन ल्याएर खोज तथा उद्धारको काम गरेका थिए । मान्छे पस्न नसक्ने ठाउँहरूमा कुकुर निकै उपयोगी हुने उद्धारकर्ताहरू बताउँछन् ।

सानो प्वालबाट पनि सहजै छिर्ने र सुघ्ने शक्ति निकै तेज हुने भएकाले केनाइनले मान्छे रहे/नरहेको संकेत गर्छन् । सोहीअनुसार खोज उद्धार गर्ने गरिन्छ ।

नेपाली केनाइन नेपालभित्र मात्रै सीमित छैनन्, द्वन्द्वग्रस्त मुलुकमा शान्ति मिसनको रूपमा विभिन्न देशमा खटिँदै आएका छन् । नेपाली सेनाले आफ्ना तालिमप्राप्त केनाइनलाई यूएन मिसनमा समेत लगेर काम गरेको छ ।

नेपाली सेनाले २०५५ सालदेखि दरबन्दी नै छुट्याएर केनाइन पाल्दै आएको छ । तालिमप्राप्त यस्ता केनाइन रेस्क्युदेखि विस्फोटक पदार्थसम्म पहिचानमा खटिँदै आएका छन् ।

सशस्त्र प्रहरीले २०६२ सालदेखि केनाइन पाल्दै आएको छ । सशस्त्रमा ३० वटा केनाइनको दरबन्दी छ । सीमा नाकामा पनि केनाइन परिचालन गरेर सशस्त्रले गस्ती पेट्रोलिङ गर्दै आएको छ ।

नेपाल प्रहरीले भने २०२६ सालदेखि केनाइन पाल्दै आएको छ । प्रहरीले मलेसियाबाट तालिमप्राप्त २ वटा केनाइन ल्याएर पाल्न थालेको थियो । त्यसयता अनुसन्धान, खोज उद्धार, विस्फोटक पदार्थ पहिचान, लागुऔषध पहिचानको काममा प्रहरीले केनाइन प्रयोग गर्दै आएको छ ।