यी दस गीत, जसले दशैं बोलाउँछन्

दशैं आएको छनक कसरी मिल्छ ? के गर्दा तपाईंले दशैं आएको महसुस गर्नुहुन्छ ? मालश्री धुन सुन्दा ? वा आकाशमा चङ्गाहरू उडेको देख्दा ?

यी त पक्कै हुन् । त्यसबाहेक कतिपय गीत छन्, जसले तपाईंको घरमा दशैंको रौनक ल्याइदिन्छन् । कुन–कुन हुन् त यी गीत ?

धेरै सुनिने गीतमध्ये एउटा हो, ‘दशैं आयो’।

नेपाली चलचित्र ‘मुग्लान’मा रहेको ‘दशैं आयो’ गीत पनि दशैंमा अत्यधिक बज्ने गीतमा पर्छ। पछिल्लो पुस्ताका युवामाझ यो गीत झनै चर्चित छ ।

यस्तै अर्को गीत हो, ‘फूलपाती भाकेर ’।

चलचित्र ‘भरोसा’को यो गीत उदित नारायण झाको स्वरमा छ । यस गीतमा दशैंका रीतिरिवाजको वर्णन गरिएको छ। यो कहिल्यै पुरानो नहुने दशैंका गीतमध्ये एक हो ।

यी दुवै चलचित्रका गीत हुन् । त्यसबाहेक अर्को एल्बमको गीत पनि छ । यो गीतचाहिँ सुगम पोखरेलले गाएका हुन्। गीतको बोल छ, ‘वर्ष र दिनमा लै लै ’।

सुगम पोखरेलको स्वरमा रहेको यो गीत पनि युवा पुस्ताले औधी रुचाएको दशैं गीत हो । रवि श्रेष्ठको शब्दमा तयार भएको यो गीतमा पनि स्रोताले दशैं गीतको फरक स्वाद लिने गरेका छन् ।

यस्तै अर्को गीत छ, ‘रातो टीका दशैंको जमरा’ । यो पनि चलचित्रकै गीत हो ।

‘मनमन्दिर’ चलचित्रमा रहेको यो गीतले पनि दशैंको झल्को ल्याउँछ। नायक राजेश हमाल र नायिका झरना थापाको नृत्य रहेको यो गीत अहिले पनि दशैंमा उत्तिकै बज्ने गर्छ ।

यी त भए दशैंको उमङ्ग ल्याउने गीत । तर, दशैं सबैका लागि उमङ्ग मात्र बोकेर आउँदैन । कतिलाई त यसले झन् मन रुवाएर जान्छ। दशैंका बेला मन रुनेहरूका लागि पनि गीत छन् ।

‘विछोडको पीडा नसकी खप्न दशैंको बेलामा’ । दशैंसम्बन्धी गीत भन्नेबित्तिकै हामी यो गीतलाई सम्झिन्छौँ । नारायण गोपाल र दिलमाया खातीको स्वरमा रेकर्ड गरिएको यो युगल गीत ऐतिहासिक गीतमध्ये एक हो ।

यस्तै अर्को गीत छ, ‘नमुछे आमा दहीमा टीका ’।

दशैंमा धेरै सुनिने गीतमध्ये यो पनि पर्छ । नारायण रायमाझीले एकसरो लोकभाकामा गाएको यो गीत २०५७ सालमा कृष्णभक्त राईले विभिन्न बाजा समेटेर गाएपछि दशैंको चर्चित गीत बन्यो ।

योगेश्वर अमात्यले दशैंलाई दशासँग तुलना गरेको गीत पनि निकै चर्चित छ ।

‘दशैं नै हो कि यो मेरो दशा’, यो पनि दशैंका चर्चित गीतमध्ये एक हो । योगेश्वर अमात्यको स्वरमा रहेको यो गीतमा दशैं गीतकै फरक स्वाद पाइन्छ। विसं २०५० ताका संवादसमेत समेटेर तयार पारिएको यो गीत दशैंको परिचयजस्तै बनेको छ ।

विदेशिएका कतिपय दशैंमा घर आउँदैनन् । उनीहरूलाई सम्झिएर गाइएको अर्को गीत हो, ‘यसपाली दशैंमा ठूलो दाजु आउने रे ’।

कुल पोखरेलको स्वरमा रहेको यो गीत दशैंसम्बन्धी चर्चित गीतमध्ये एक हो । कुल पोखरेलको सम्झनामा अन्य गायकले पनि यो गीतको कभर गाएर युट्युबमा राखेका छन् ।

दशैंमा कतिपय पेसाकर्मीले आफ्नो ड्युटीमा खटिनुपर्ने हुन्छ । उनीहरूको समर्पणमा पनि एउटा गीत छ, ‘फौजीलाई कुन हो दशैं’।

सशस्त्र प्रहरी बल (एपीएफ)ले निर्माण गरेको यो गीत पनि हरेक वर्ष दशैंमा अत्यधिक गुञ्जिने गीतको सूचीमा पर्छ । दीपक कोइरालाको शब्द, गैरे सुरेशको सङ्गीत तथा जगदीश समालको स्वर रहेको यो गीत राष्ट्रसेवक कर्मचारीप्रति पूर्ण रूपमा समर्पित छ ।

दशैंमा घर जान नपाएकाहरू पनि त कति होलान् । उनीहरूको भावना चाहिँ कसले बुझिदिने ? यो गीतले उनीहरूको भावना समेट्छ, ‘यो दशैंमा म घर आइनँ ’।

नेपाली लोकदोहोरी गीतमा दशैं गीत भन्नेबित्तिकै यो गीतको सम्झना आइहाल्छ । एसएसएस म्युजिकले बजारमा ल्याएको यो गीतमा रेशम थापा र उद्धव कार्कीलाई सीता थापा र गीता कोइरालाले स्वरमा साथ दिएका छन् ।