रुपैयाँ १०० को कर नीति : सही कि गलत?

नेपालमा हाल लागू गरिएको ‘१०० रुपैयाँभन्दा बढीको सामान ल्याउँदा कर लाग्ने’ नीति बारे धेरै चर्चा भइरहेको छ। कोही यसलाई आवश्यक भन्छन् भने कोही यसले जनतालाई गाह्रो बनाएको भन्छन्। यस्तो अवस्थामा यो नीति सही हो कि गलत भन्ने प्रश्न स्वाभाविक हो। तर यसको उत्तर सजिलो छैन, किनकि हरेक नीतिजस्तै यसको पनि दुवै पक्ष छन्।

सबैभन्दा पहिले, यो नीति किन ल्याइयो भन्ने कुरा बुझ्नुपर्छ। कुनै पनि देशले कर नीति बनाउँदा मुख्य उद्देश्य हुन्छ- राजस्व बढाउनु, देशको अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउनु र स्वदेशी उत्पादनलाई संरक्षण गर्नु।

नेपालजस्तो विकासशील देशका लागि कर संकलन निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ, किनकि यही पैसाबाट सडक, शिक्षा, स्वास्थ्यजस्ता सेवा सञ्चालन गरिन्छ। त्यसैले, यो दृष्टिले हेर्दा १०० रुपैयाँको सीमा राखेर कर लगाउने निर्णयको पक्षमा पनि बलिया तर्क गर्न सकिन्छ ।

तर, अब यसको प्रभाव सामान्य नागरिकको जीवनमा कस्तो पर्छ भन्ने कुरा हेर्नु अझ आवश्यक छ। नेपालको धेरै जनता अझै पनि सीमित आम्दानीमा जीवन बिताइरहेका छन्। धेरै ठाउँमा मानिसहरू दैनिक आवश्यक सामान सस्तो पाइने ठाउँबाट किन्ने गर्छन्। यस्तो अवस्थामा, सानो मूल्यको सामानमा पनि कर लाग्न थालेपछि उनीहरूको खर्च बढ्न सक्छ। विशेष गरी सीमावर्ती क्षेत्रका बासिन्दाहरू, जो दैनिक रूपमा सस्तो सामान किन्ने गर्छन्, उनीहरूलाई यो नियमले प्रत्यक्ष असर गर्न सक्छ।

यो पनि पढ्नुहोस

सय रुपैयाँमाथिको सामानमा भन्सार : संकटमा पर्न सक्छ रोटी-बेटी सम्बन्ध

यसको अर्को पक्ष देशको उत्पादनसँग जोडिएको छ। यदि देशभित्र नै पर्याप्त मात्रामा खाद्यान्न र अन्य आवश्यक वस्तु उत्पादन भइरहेको भए, बाहिरबाट ल्याइने सामानमा कर लगाउनु स्वाभाविक र उपयोगी हुन्थ्यो। यसले स्वदेशी उत्पादनलाई बढावा दिन्थ्यो र देश आत्मनिर्भर बन्ने दिशामा अघि बढ्थ्यो। तर अहिलेको अवस्थामा नेपाल धेरै कुरामा अझै पनि आयातमा निर्भर छ। त्यसैले, यस्तो करले बजारमा मूल्य वृद्धि हुन सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ।

यद्यपि, यो नीति दीर्घकालीन रूपमा सकारात्मक पनि हुन सक्छ। यदि यसले मानिसहरूलाई स्वदेशी उत्पादनतर्फ आकर्षित गर्यो भने, स्थानीय किसान र उद्योगलाई फाइदा पुग्न सक्छ। यसले क्रमशः देशभित्र उत्पादन बढाउन प्रेरणा दिन सक्छ। तर यसका लागि समान रूपमा कृषि, उद्योग र उत्पादन क्षेत्रमा पनि ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।

अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको नीतिको स्पष्टता हो। जब कुनै नयाँ नियम ल्याइन्छ, त्यसको कारण, उद्देश्य र फाइदाबारे जनतालाई राम्रोसँग जानकारी गराउनु जरुरी हुन्छ। यसले नागरिकमा बुझाइ बढाउँदा उक्त नीतिप्रति विश्वास पनि बढ्छ।

अन्त्यमा, १०० रुपैयाँको कर नीति न त पूर्ण रूपमा गलत हो, न त पूर्ण रूपमा सही। यसको प्रभाव समय, अवस्था र कार्यान्वयनमा भर पर्छ। यदि यसलाई देशको वर्तमान आवश्यकता र जनताको अवस्था ध्यानमा राखेर सुधार गर्दै लागू गरियो भने यसले सकारात्मक परिणाम दिन सक्छ।

हाम्रो देश विकासको यात्रामा छ। यस्तो यात्रामा हरेक नीति सिकाइ र सुधारको माध्यम पनि हो। त्यसैले, यस्ता विषयमा शान्त, तर्कपूर्ण र समाधानमुखी छलफल हुनु नै सबैभन्दा राम्रो बाटो हो।

धन्यवाद।