धेरै रूचाइएका १९ नेपाली पुस्तक, के तपाईंले पढ्नुभएको छ ?

पुस्तकहरू ज्ञानका भण्डार हुन् । यिनले फरक संसार, संस्कृति र भोगाइहरूसँग हामीलाई साक्षात्कार गराउँछन् । नेपाली साहित्यमा समाजको जीवन्त चित्रण गर्ने र मानव संवेदनालाई गहिराइमा स्पर्श गराउने थुप्रै पुस्तकहरू छन् ।

त्यसमाथि आज विश्व पुस्तक दिवस । सोही अवसरमा हामीले १९ वटा  नेपाली साहित्यिक कृतिबारे यहाँ चर्चा गर्दैछौँ ।

१. मुनामदन

महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको यो कालजयी खण्डकाव्य नेपाली साहित्यको सबैभन्दा बढी लोकप्रिय कृति हो । झ्याउरे छन्दमा रचिएको यो काव्यले गरिबीका कारण परदेशिन बाध्य मदन र घरमा छटपटिएकी मुनाको वियोगान्त कथा भन्छ । यसले ‘मानिस ठूलो दिलले हुन्छ जातले हुँदैन’ भन्ने मानवीय सन्देश दिँदै पैसाभन्दा प्रेम र मानवता माथि हुन्छ भन्ने वकालत गर्छ ।

२. सेतो धरती

अमर न्यौपानेले लेखेको यो उपन्यासले नेपालको पुरानो समाजमा विद्यमान बालविवाह र बालविधवाको समस्यालाई अत्यन्तै कारुणिक ढंगले प्रस्तुत गरेको छ । ९ वर्षकै उमेरमा विधवा भएकी पात्र ‘तारा’ को ८० वर्षसम्मको जीवनयात्रा र उनको मानसिक द्वन्द्वले पाठकको आँखा रसाउँछ । अहिले कान्तिपुर थिएटरमा यो उपन्यासमा आधारित नाटक पनि मञ्चन भइरहेको छ ।

३. बसाइँ

लील बहादुर क्षेत्रीले लेखेको ‘बसाइँ’ नेपाली यथार्थवादी उपन्यासको एक मानक कृति नै हो । यसले पूर्वी नेपालको ग्रामीण परिवेश, सामन्ती शोषण र गरिबीका कारण आफ्नो थातथलो छोड्न बाध्य एउटा किसान परिवारको कथा बोकेको छ।

४. शिरीषको फूल

पारिजातको यो उपन्यासले नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाएको छ । यसमा दोस्रो विश्वयुद्धबाट फर्केको एक अवकाशप्राप्त सैनिक सुयोगवीर र रित्तोपनमा बाँचेकी सकमबरीको जटिल सम्बन्धको कथा छ । अस्तित्ववाद र विसंगतिवादको प्रभाव रहेको यो कृतिले जीवनको निरर्थकता र शून्यतालाई चित्रण गर्छ ।

५. कर्नाली ब्लुज

कर्णाली परिवेशमा लेखिएको यो उपन्यास बाबु र छोराको सम्बन्धको एक अनुपम दस्तावेज हो । एक दुर्गम जिल्लाको सानो शहरमा संघर्ष गरिरहेको बुबाको दृष्टि र छोराको सम्झनाहरूका माध्यमबाट लेखक बुद्धिसागरले एउटा मध्यमवर्गीय परिवारको सपना र यथार्थलाई निकै सरल र मिठो भाषामा बुनेका छन् । यसको अङ्ग्रेजी अनुवाद पनि पढ्न सकिन्छ ।

६. राधा

पौराणिक पात्र राधालाई केन्द्रमा राखेर कृष्ण धरावासीले लेखेको यो उपन्यासले महाभारतको कथालाई नारीवादी दृष्टिकोणबाट पुनर्व्याख्या गर्छ । लीलालेखनको शैलीमा रचिएको यस कृतिमा राधालाई कृष्णको प्रतीक्षामा मात्र बस्ने नभई आफ्नै स्वतन्त्र अस्तित्व र विचार राख्ने क्रान्तिकारी नारीको रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

७. पल्पसा क्याफे

दश वर्षे सशस्त्र द्वन्द्वको समयमा लेखिएको यो उपन्यासले युद्धको छायामा प्रेम र कलाको खोजी गर्दछ । कलाकार ‘दृश्य’ र विदेशबाट फर्केकी ‘पल्पसा’ को माध्यमबाट लेखक नारायण वाग्लेले तत्कालीन समयको नेपालको राजनीतिक र सामाजिक अवस्थाको चित्रण गरेका छन् । यो किताब अङ्ग्रेजी सहित केही भाषामा अनुवाद भइसकेको छ ।

८. घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे

यो कविता संग्रह नेपाली साहित्यको एक आधुनिक क्लासिक हो । भूपि शेरचनका कविताहरूले समाजमा रहेका विसंगति, पाखण्ड र मानव स्वभावमाथि व्यङ्ग्य गर्दछन् । सरल भाषा र गहिरो अर्थ बोकेका उनका कविताहरू आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छन्।

९. एक चिहान

प्रगतिवादी धाराको यो उपन्यासले काठमाडौं उपत्यकाका किसानहरूको जीवन र उनीहरूको एकतालाई देखाउँछ । विभिन्न जात र पेशाका मानिसहरू एकै ठाउँमा मिलेर बाँच्नुपर्छ र अन्त्यमा सबै एउटै ‘चिहान’ मा जान्छन् भन्ने दार्शनिक र सामाजिक सन्देश यसले दिन्छ । यसमा त्यो चित्रण लेखक हृदयचन्द्रसिंह प्रधानले गज्जबले गरेका छन् ।

१०. पागल बस्ती

सरुभक्तकृत यो उपन्यासले दार्शनिक र प्रेमको नयाँ परिभाषा खोज्ने प्रयास गरेको छ । ‘प्रशान्त’ र ‘आदि’ जस्ता पात्रहरूका माध्यमबाट लेखकले मानव चेतना, अध्यात्म र प्रेमको गहिराइलाई नाप्ने प्रयास गरेका छन् । यो मदन पुरस्कार विजेता पुस्तक पनि हो ।

११. माधवी

यो एक ऐतिहासिक र पौराणिक उपन्यास हो । मदनमणि दीक्षितले लेखेको यो उपन्यासले हजारौँ वर्ष पुरानो आर्य सभ्यता, दास प्रथा र ऋषिकालीन समाजको सूक्ष्म चित्रण गर्छ । विशाल क्यानभासमा लेखिएको यो पुस्तक नेपाली भाषाको एक बौद्धिक कृतिको रूपमा परिचित छ ।

१२. अलिखित

ध्रुवचन्द्र गौतमको यो आख्यान उनको जीवनको श्रेष्ठ कृति ठहरिनछ । मधेसमा विद्यमान शोषण, अभावग्रस्त जनजीवन, राज्यको उपेक्षा, भयग्रस्तता, अशिक्षालगायत सीमान्त जिन्दगीको दूरावस्थालाई उपन्यासले प्रभावकारी शिल्प संरचनामा उनेको छ ।

उपन्यासमा एकातिर आञ्चलिक स्वर सम्प्रेष्य छ, अर्कोतिर विसङ्गति, मिथक, स्वैरकल्पना, हास्यचेत र व्यङ्ग्यात्मकतासहितको मौलिक प्रभावको योग छ । यो मदन पुरस्कार विजेता पुस्तक पनि हो ।

१३. सुम्निमा

बीपी कोइरालाको यो मनोवैज्ञानिक र दार्शनिक उपन्यासले भौतिकवाद र अध्यात्मवाद बीचको द्वन्द्वलाई देखाउँछ । आर्य र किरात संस्कृति बीचको टकराब र मानवको नैसर्गिक इच्छालाई यसमा कुशलतापूर्वक चित्रण गरिएको छ ।

१४. प्रेतकल्प

नारायण ढकालको यो उपन्यास नेपाली साहित्यको एक शक्तिशाली कृति हो । यसले झण्डै सय वर्षअघिको नेपाली समाज, तत्कालीन राणा शासनको क्रूरता र सामाजिक संरचनामा रहेको विभेदलाई निकै कलात्मक ढंगले चित्रण गर्छ । इतिहास र आख्यानको सुन्दर मिश्रण रहेको यो पुस्तक पाठकका लागि एक गहन अनुभव बन्न सक्छ ।

१५. खुसी

पत्रकार विजयकुमारको यो संस्मरणले जीवनका आरोह-अवरोह, सफलता-असफलता र अध्यात्मको यात्रालाई समेटेको छ । सरल र धाराप्रवाह शैलीमा लेखिएको यो पुस्तकले मानिसलाई ‘खुसी’ को वास्तविक अर्थ खोज्न प्रेरित गर्छ ।

१६. समर लभ

सुबिन भट्टराईको यो किताब युवा पाठकहरूमाझ निकै लोकप्रिय छ । यसमा आधुनिक प्रेम र विछोडको कथा पढ्न सकिन्छ । ‘साया’ र ‘अतीत’ को प्रेम कथाले नयाँ पुस्तालाई नेपाली साहित्य पढ्न निकै आकर्षित गरेको छ ।

१७. सल्लीपीर

कर्णालीको जनजीवन र त्यहाँका मानिसहरूको दुखलाई उधिन्ने नयनराज पाण्डेकृत यो उपन्यासले समाजको पिँधमा रहेका मानिसहरूको पीडालाई साहित्यमा उतारेको छ । उनको ‘उलार’ पनि उत्तिकै पढ्नै पर्ने पुस्तकमा पर्छ ।

१८. जीवन काँडा कि फूल

मदन पुरस्कार प्राप्त यो कृति झमक घिमिरेको आत्मजीवनी हो । शारीरिक अशक्तताका बावजुद उनले गरेको कडा संघर्ष, समाजको हेय दृष्टि र उनको साहित्यिक यात्राको यो गाथा निकै प्रेरणादायी छ । खुट्टाका औँलाले लेखेर नेपाली साहित्यको उचाइ छुने उनको यो कथाले मानिसलाई जीवनप्रति आशावादी र साहसी बनाउँछ ।

१९. चिना हराएको मान्छे

बहुचर्चित कलाकार हरिवंश आचार्यको यो आत्मजीवनीले उनको बाल्यकाल, संघर्ष, हाँसो र आँसुलाई समेटेको छ। आफ्नी पत्नी मीराको वियोग र त्यसपछिको जीवनलाई उनले यसमा निकै इमान्दारिताका साथ प्रस्तुत गरेका छन् ।

यी बाहेक अन्य धेरै पुस्तकहरू छन्, जो तपाईं हामीले पढ्नै पर्छ । नेपाली साहित्यको विविधता, इतिहास र हाम्रो मौलिकपनलाई बुझ्न भए पनि तपाईंले पढ्नै पर्ने हुन्छ ।