पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ : उमेरअनुसार कति समयको फरकमा गर्ने ?

पाठेघरको मुखको क्यान्सरबाट बच्ने प्रभावकारी उपायमध्ये एक हो- स्क्रिनिङ । कतिलाई यो बारे जानकारी नै छैन भने कतिले थाहा पाएर पनि बेवास्ता गरिरहेका हुन्छन् ।

धेरै महिलाहरूले सोच्छन्– जाँच तब मात्रै आवश्यक हुन्छ, जब कुनै लक्षण देखिन्छ । तर जबकि पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रायः कुनै संकेतबिना नै बढ्छ । सही उमेरमा नियमित जाँच गर्दा कोशिकाहरूमा हुने प्रारम्भिक परिवर्तनहरू समयमै पत्ता लाग्छन्, जसले समयमै उपचार सम्भव बनाउँछ ।

स्क्रिनिङको मुख्य उद्देश्य पाठेघरको मुखमा हुने असामान्य परिवर्तनहरू समयमै पहिचान गर्नु हो, जुन अधिकांश ‘ह्युमन प्यापिलोमाभाइरस ‘एचपीभी’को उच्च जोखिम भएका स्ट्रेनहरूको निरन्तर संक्रमणका कारण हुन्छन् ।

किन आवश्यक छ पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ ?

पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ रोकथामसँग सम्बन्धित एक स्वास्थ्य जाँच हो । यो क्यान्सर पुष्टि गर्ने परीक्षण होइन । यसले प्रि–क्यान्सरसँग सम्बन्धित परिवर्तनहरूलाई प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ । प्रारम्भिक चरणमै जोखिम पत्ता लगाउँदा उपचार सजिलो र धेरै प्रभावकारी हुन्छ । नेपालमा पाठेघरको मुखको क्यान्सरका केसहरू अझै ठूलो संख्यामा देखिन्छन्, यस्तो अवस्थामा नियमित स्क्रिनिङले रोग र मृत्युको जोखिमलाई कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ ।

२१ देखि २९ वर्ष उमेरका लागि

महिलाहरूले २१ वर्षको उमेरबाट पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ सुरु गर्नुपर्छ । उनीहरू यौन क्रियाकलापमा संलग्न भए पनि नभए पनि स्क्रिनिङ गर्नुपर्छ । यो उमेरमा हरेक ३ वर्षमा एक पटक ‘प्याप स्मियर टेस्ट’ गर्न सिफारिस गरिन्छ ।  यो जाँचमा पाठेघरको मुखका कोशिकाहरू जाँचिन्छन्, ताकि कुनै गडबडी देखिएमा थप जाँच गर्न सकियोस् ।

कम उमेरका महिलामा एचपीभी संक्रमण हुनु सामान्य हुन्छ । धेरैजसो अवस्थामा आफैं ठीक हुन्छ, त्यसैले यो चरणमा सामान्यतया नियमित एचपीभी जाँच सिफारिस गरिँदैन ।

३० देखि ६५ वर्षको उमेरका लागि

३० वर्षको उमेरपछि पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ अझ बढी आवश्यक हुन्छ । यो उमेरका महिलाले डाक्टरको सल्लाह र उपलब्धताअनुसार हरेक ३ वर्षमा एक पटक ‘प्याप स्मियर टेस्ट’ वा हरेक ५ वर्षमा एचपीभी टेस्टको विकल्प छान्न सक्छन् ।  केही अवस्थामा प्याप स्मियर र एचपीभी दुवै जाँचका लागि पनि सिफारिस गरिन्छ । यो विधिले उच्च जोखिम भएका एचपीभी स्ट्रेनहरूलाई समयमै पत्ता लगाउन मद्दत गर्छ । नेपालको राष्ट्रिय गाइडलाइनअनुसार ३०–६० वर्षका महिलाहरूका लागि भीआईए जाँच हरेक ५ वर्षमा सिफारिस छ ।

६५ वर्षमाथि उमेरका लागि

मेनोपोजपछि पनि स्क्रिनिङ जारी राख्नुपर्छ । यो उमेरका महिलाहरूलाई हरेक ३ वर्षमा एक पटक ‘प्याप स्मियर टेस्ट’ वा हरेक ५ वर्षमा एचपीभी टेस्ट गर्न सिफारिस गरिन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा पाठेघरको मुखको क्यान्सरको जोखिम पूर्णरूपमा समाप्त हुँदैन, त्यसैले निरन्तर सतर्क रहनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

६५ वर्षपछि पनि महिलाहरूलाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ आवश्यक पर्छ ?

यदि पहिलेका सबै जाँच रिपोर्टहरू सामान्य नै छन् भने ६५ वर्षको उमेरपछि नियमित स्क्रिनिङ नगर्दा पनि हुन्छ । तर यसअघिका कुनै रिपोर्ट असामान्य देखिएको छ भने स्क्रिनिङ जारी राख्नुपर्छ । यदि स्त्री रोग विशेषज्ञले आवश्यकता देखेर सिफारिस गरेको छन् भने पनि फलो–अप स्क्रिनिङ जारी राख्नुपर्छ।

नियमित पाठेघरको मुखको क्यान्सर स्क्रिनिङ र समयमै प्राप्त हुने चिकित्सकीय सल्लाहले धेरैको जीवन बचाउन सक्छ । महिलाले आफ्ना समस्याबारे चिकित्सकसँग खुलेर कुराकानी गरुन्, स्क्रिनिङको आवश्यकताबारे बुझुन् भनेर प्रत्साहित गरिन्छ ।

नेपालमा स्वास्थ्य मन्त्रालयको गाइडलाइनअनुसार ३०देखि ६० वर्ष उमेर समूहका महिलाहरूका लागि मुख्य रूपमा भीआईए  स्क्रिनिङ ५ वर्षको अन्तरालमा सिफारिस गरिन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले ३० वर्षबाट सुरु गरी हरेक ५ देखि १० वर्षमा एचपीभी परीक्षा गर्नुपर्छ भनेको छ ।

व्यक्तिगत स्वास्थ्य अवस्था र जोखिम अनुसार गाइनोकोलोजिस्टसँग परामर्श लिनु उत्तम हुन्छ ।