हर्मुज जलमार्ग खुलाउने सर्तमा अमेरिका–इरान नयाँ समझदारीको तयारीमा

संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच समझदारी पत्रको फ्रेमवर्क तयार भएको छ । यसले दुई देशबीच जारी युद्धलाई स्थायी रूपमा अन्त्य गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ ।

एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीका अनुसार यो नयाँ सहमतिले हाल जारी युद्धविरामलाई थप ६० दिन विस्तार गर्नेछ । यसै अवधिमा हर्मुज जलमार्गमा बिछ्याइएका बारुदी सुरुङहरू हटाइनेछन् । त्यसपछि यो महत्त्वपूर्ण जलमार्ग व्यापारका लागि पुनः खुला गरिनेछ।

अमेरिकी अधिकारीले आइतबारसम्म इरानसँग कुनै सम्झौतामा हस्ताक्षर भने भइनसकेको स्पष्ट पारेका छन् । यो प्रारम्भिक मस्यौदा कानुनी रूपमा कति बाध्यकारी छ भन्ने कुरा अझै प्रष्ट भइसकेको छैन।

यस वार्तामा संलग्‍न एक कूटनीतिज्ञका अनुसार यो पछिल्लो प्रस्ताव अहिले इरानको स्वीकृतिको पर्खाइमा छ। सम्झौतामा हस्ताक्षर हुनासाथ इरानले हर्मुज जलमार्ग तुरुन्तै खुला गर्नेछ ।

आगामी ३० दिनभित्र त्यहाँको यातायात युद्धपूर्वको अवस्थामा फर्काउन इरानले कदम चाल्नेछ। यो प्रस्तावमा अमेरिका, इरान र तिनका सहयोगीहरूले लेबनानसहित सबै मोर्चामा सैन्य कारबाही तुरुन्तै अन्त्य गर्ने घोषणा गर्ने विषय पनि समावेश छ।

ती कूटनीतिज्ञका अनुसार इरानले आफूले कहिल्यै पनि आणविक हतियार विकास नगर्ने प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्‍याउनुपर्नेछ। इरानले आफ्नो युरेनियमको भण्डारलाई सहमति अनुसार नष्ट गर्नुपर्नेछ।

अमेरिकी अधिकारीले आगामी दुई महिनामा यसको प्रक्रियाबारे दुवै पक्षबीच छलफल हुने बताएका छन् । तर यो नयाँ मस्यौदाका सर्तहरू कति चाँडो कार्यान्वयन हुनेछन् भन्नेमा अझै केही प्रश्नहरू बाँकी नै छन्।

यसैबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले ‘ट्रुथ सोसल’ मा लेख्दै यो सम्झौताको अझै पूर्ण रूपमा वार्ता भइनसकेको बताएका छन् । उनले यसको बारेमा कसैलाई विस्तृत जानकारी नभएको समेत दाबी गरेका छन्।

उनले वार्ता व्यवस्थित र रचनात्मक रूपमा अघि बढिरहेको उल्लेख गरेका छन्। ट्रम्पले आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई सम्झौताका लागि हतार नगर्न निर्देशन दिएका छन्। इरानले आणविक बम बनाउन वा प्राप्त गर्न नसक्ने कुरा बुझ्नुपर्ने ट्रम्पको भनाइ छ।

अर्कोतर्फ एक इरानी अधिकारीले जलमार्ग खुला गर्ने कार्य चरणबद्ध रूपमा हुने बताएका छन्। पहिलो चरणमा अमेरिकाले इरानको रोक्का रहेको १२ अर्ब डलर रकम फुकुवा गर्नुपर्नेछ। त्यसपछि मात्र जलमार्गबाट बारुदी सुरुङ हटाउने काम सुरु हुनेछ र अमेरिकी नाकाबन्दी हट्नेछ। ती इरानी अधिकारीले यो सम्झौता आणविक सम्झौता नभएर पछि छलफल गर्ने एउटा प्रतिज्ञा मात्र भएको दाबी गरेका छन्।

तर अमेरिकी अधिकारीले भने इरानले आफ्नो संवर्धित युरेनियम नष्ट गर्न सुरु नगरेसम्म रोक्का रकम नपाउने स्पष्ट पारेका छन्। इरानको व्यवहार र पालनाका आधारमा मात्र प्रतिबन्धहरू हट्ने अमेरिकी पक्षको अडान छ। यो नयाँ फ्रेमवर्कले अमेरिका, इरान र तिनका सहयोगी समूहहरूबीच क्षेत्रीय लडाइँ रोक्ने ग्यारेन्टी गर्नेछ। यसले इजरायललाई सम्भावित खतराहरू विरुद्ध कदम चाल्ने अधिकारको समेत सुनिश्चितता गर्नेछ।