सुरु हुँदै शुक्र अस्त, किन यो बेला शुभकार्य गर्न वर्जित मानिन्छ ?

दसैं सुरु भएको छ । आज घटस्थापना, घरघरमा जमरा राखेर नवरात्र आरम्भ गरिँदै छ । अबको केही दिन देवी दुर्गाको पूजा, आराधना र दसैंको उल्लासमा बित्नेछ । यहीबीच विवाहको तयारी गरिरहेका, नयाँ घरमा सर्ने योजना बनाएका वा व्रतबन्धको साइत खोजिरहेका मानिसका लागि एउटा ज्योतिषीय मान्यता चासोको विषय बनेको छ, शुक्र अस्त ।

२८ असोजबाट कार्तिक ११ गतेसम्म शुक्र ग्रह आकाशमा देखिँदैन । यस अवधिमा विवाह, व्रतबन्ध र गृहप्रवेशजस्ता शुभकार्य गर्न नहुने मान्यता छ । त्यसो भए शुक्र अस्त भएकै कारण दसैंका धार्मिक कर्म पनि रोकिन्छन् त ? घरमा पूजा गर्न, जमरा राख्न वा यात्रा गर्न हुन्छ कि हुँदैन ? धेरैमा यस्तो अलमल हुन सक्छ ।

शुक्र अस्त के हो ?

शुक्र अस्त बुझ्न सबैभन्दा पहिले शुक्र ग्रहको खगोलीय अवस्थाबारे जान्नुपर्छ । शुक्र सूर्यबाट दोस्रो नजिकैको ग्रह हो । शुक्र निकै चम्किलो देखिने भएकाले बिहान वा साँझ देख्न सकिन्छ ।

तर, शुक्र ग्रह सूर्यको अत्यन्त नजिक देखिने अवस्थामा सूर्यको तीव्र प्रकाशका कारण पृथ्वीबाट स्पष्ट रूपमा देख्न सकिँदैन । यही अवस्थालाई ज्योतिषशास्त्रमा ‘शुक्र अस्त’ भनिन्छ ।

यसको अर्थ शुक्र ग्रह वास्तवमै अस्ताएको होइन । वैदिक ज्योतिषमा शुक्रलाई प्रेम, दाम्पत्य जीवन, सौन्दर्य, सुखसुविधा र भौतिक समृद्धिसँग जोडेर हेरिन्छ । त्यसैले, शुक्र अस्त भएको समयमा यस ग्रहको शुभ प्रभाव कमजोर हुने विश्वासका आधारमा केही माङ्गलिक कार्य नगर्ने परम्परा बसेको हो ।

किन विवाह र गृहप्रवेश गर्न हुँदैन ?

हिन्दू धार्मिक परम्परामा विवाह, व्रतबन्ध, गृहप्रवेश र देवताको मूर्ति स्थापना जस्ता कामका लागि शुभमुहूर्त हेरिन्छ । तिथि, नक्षत्र, लग्न र ग्रहस्थितिलाई विचार गर्ने चलन छ ।

ज्योतिषशास्त्रमा शुक्रलाई प्रेम र दाम्पत्य सुखसँग जोडिन्छ । त्यसैले, शुक्र अस्त भएको समयमा विवाह नगर्नु उचित मानिन्छ । नयाँ घरमा पहिलोपटक प्रवेश गर्ने, व्रतबन्ध गर्ने वा ठूलो धार्मिक अनुष्ठान सुरु गर्ने काम पनि विशेष साइतमा गर्नुपर्ने मान्यता छ ।

तर, शुक्र अस्तका बेला विवाह वा गृहप्रवेश गर्दा अनिवार्य रूपमा अनिष्ट हुन्छ भन्ने वैज्ञानिक प्रमाण छैन । यो धार्मिक तथा ज्योतिषीय विश्वासमा आधारित परम्परा हो ।

शुक्र अस्तमा के–के गर्न हुँदैन ?

ज्योतिषीय मान्यताअनुसार शुक्र अस्तको समयमा विशेष मुहूर्त जुराएर गरिने केही संस्कार टार्ने चलन छ ।

विवाह र व्रतबन्ध : यी महत्त्वपूर्ण धार्मिक संस्कार भएकाले शुभमुहूर्त हेरेर गर्ने परम्परा छ । शुक्र अस्तको अवधिमा यस्ता काम नगर्नु उचित मानिन्छ ।

गृहप्रवेश र मूर्ति स्थापना : नयाँ घरमा विधिपूर्वक प्रवेश गर्ने, मन्दिरमा मूर्ति स्थापना गर्ने वा प्राणप्रतिष्ठा गर्ने काम पनि विशेष साइतमा गरिने भएकाले यो अवधि टार्ने मान्यता छ ।

गर्भाधान संस्कार : परम्परागत हिन्दू संस्कारमा गर्भाधानलाई पनि शुभमुहूर्तसँग जोडेर हेर्ने चलन छ ।

त्यसैले, केही ज्योतिषीय मान्यतामा शुक्र अस्तको समयमा गर्भाधान संस्कार नगर्न सुझाइन्छ । तर, यसलाई गर्भधारण गर्नै नहुने वा गर्भधारण गर्दा बच्चामा नराम्रो असर पर्छ भन्ने वैज्ञानिक तथ्यका रूपमा बुझ्नु हुँदैन ।

सन्तानको योजना बनाइरहेका दम्पतीले शुक्र अस्तकै कारण गर्भधारण रोक्नुपर्ने चिकित्सकीय आधार छैन ।

शुक्र अस्तमा यात्रा गर्न हुन्छ कि हुँदैन ?

शुक्र अस्तका बेला यात्रा गर्न नहुने भन्ने कुरा पनि कतिपयले भनेको सुनिन्छ । तर, सामान्य यात्रा गर्नै नहुने भन्ने सर्वमान्य नियम छैन ।

धार्मिक विधिअनुसार नयाँ तीर्थयात्रा सुरु गर्ने वा विशेष अनुष्ठानसँग जोडिएको यात्रा गर्ने विषयमा भने आफ्नो परम्परा र पञ्चाङ्गअनुसार मुहूर्त हेराउने चलन हुन सक्छ । तर, काम, अध्ययन, उपचार, परिवार भेटघाट वा घुमफिरका लागि यात्रा गर्न शुक्र अस्तकै कारण रोक्नुपर्ने हुँदैन ।

शुक्र अस्तमा के–के गर्न हुन्छ ?

शुक्र अस्त भयो भन्दैमा सबै धार्मिक गतिविधि रोक्नुपर्छ भन्ने होइन ।

पूजापाठ र दसैंका कर्म : घरमा नियमित पूजा, आरती, मन्त्रजप र ध्यान गर्न सकिन्छ । घटस्थापनामा जमरा राख्ने, दुर्गा पूजा गर्ने र दसैंमा टीका लगाउनेजस्ता पर्वका निर्धारित कर्म शुक्र अस्तकै कारण रोक्नुपर्ने हुँदैन ।

व्रत, दान र सेवा : आफ्नो परम्पराअनुसार नियमित व्रत, धार्मिक साधना र दान गर्न सकिन्छ । असहायलाई सहयोग गर्ने तथा सामाजिक सेवाका काम गर्न पनि कुनै रोक छैन ।

दैनिक काम र यात्रा : पढाइ सुरु गर्ने, कार्यालय जाने, व्यापार सञ्चालन गर्ने तथा आवश्यक यात्रा गर्ने कामलाई शुक्र अस्तका कारण रोक्नुपर्ने हुँदैन ।

नयाँ व्यवसायको औपचारिक उद्घाटन वा विशेष पूजा गरेर काम सुरु गर्ने योजना छ भने चाहिँ आफ्नो परम्पराअनुसार मुहूर्त हेराउन सकिन्छ ।

गर्नैपर्ने काम परे के गर्ने ?

कहिलेकाहीँ विवाहको मिति बदल्न कठिन हुन सक्छ, घर सर्नुपर्ने बाध्यता पर्न सक्छ वा कुनै काम रोक्न नसकिने अवस्था आउन सक्छ । यस्तो बेला कामको प्रकृति र आफ्नो धार्मिक परम्परा हेरेर निर्णय लिन सकिन्छ ।

विशेष संस्कारका लागि पण्डित वा ज्योतिषीसँग परामर्श गरेर वैकल्पिक मुहूर्तबारे बुझ्न सकिन्छ ।

धार्मिक आस्थालाई बुझेर पालना गर्नु एउटा कुरा हो, त्यसकै कारण अनावश्यक डर पाल्नु अर्को ।