+
+
विचार :

‘अभिभावक बन्नुस् मेयर बालेन, अराजक होइन’

आज बालेन असफल हुनु एउटा व्यक्ति असफल हुनु होइन, ती तमाम काठमाडौंको मतदाता असफल हुनु हो जसले पुस्तौंदेखि मतदान गर्दै आएको आफ्नो पार्टीमा मतदान नगरी स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई मतदान गरे । बालेन असफल हुँदा देशभरिकै तमाम युवा पुस्ता नै असफल हुन्छ । त्यसैले मेयर साहेब, अभिभावक बन्नुस्, अराजक होइन !

सुशन वैद्य सुशन वैद्य
२०८० वैशाख २६ गते १७:४९

३० वैशाख २०७९ मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा काठमाडौं महानगरवासीले एक ऐतिहासिक निर्णय गरे । उनीहरूले काठमाडौंको मुहार फेर्ने अभिभावकको रूपमा स्वतस्फूर्त एक स्वतन्त्र युवा बालेन शाहलाई मतदान गरे । उक्त निर्वाचनमार्फत काठमाडौंवासीले स्थापित राजनीतिक पार्टीका अनुभवी रैथानेभन्दा स्वतन्त्र युवा उम्मेदवारलाई लायक र सक्षम देखे । उनीहरूले जात, धर्म, वर्ग, लिंग र भूगोल भन्दा माथि उठेर काठमाडौंको बृहत्तर विकासको लागि मतदान गरे ।

दशौं हजार संगठित कार्यकर्ता भएका ठूला–ठूला दलभन्दा मतदान केन्द्रमा प्रतिनिधि समेत नभएका एउटा स्वतन्त्र व्यक्ति अत्यधिक मतान्तरसहित विजय हासिल गरेर इतिहास रच्न सफल भए । यस क्रममा स्वतन्त्र उम्मेदवारले न ठूला ठूला वाचा गरे, न सभा र जुलुस । अधिकांश मतदातले प्रत्यक्ष भेट्न पाएनन्, टेलिभिजन र सामाजिक सञ्जालमा बोलेकै भरमा काठमाडौंवासीले एक स्वतन्त्र युवा इन्जिनियरलाई अदम्य माया र विश्वास गरे ।

आज स्थानीय निर्वाचन भएको एक वर्ष पूरा हुँदै गर्दा काठमाडौंवासीले गरेको विश्वासको कसौटीमा मेयर बालेन कहाँ उभिएका छन्, समीक्षा सान्दर्भिक हुन्छ । विभिन्न दलबाट निर्वाचित वडाध्यक्ष, सदस्य तथा कार्यपालिका सदस्य, अझ कार्यपालिका र नगर परिषद्भित्र नेपाली कांग्रेसको बहुमत भएको स्थितिमा कार्यपालिकाबाट आफ्नो नीति कार्यक्रम अनुमोदन गराउँदै अगाडि बढ्नु सानो चुनौती होइन । तर सबैको अपेक्षा विपरीत मेयरले प्रस्तुत गरेको पहिलो नीति तथा कार्यक्रम र बजेटमा सामान्य टिप्पणी पनि नगरी सर्वसम्मत पारित भयो ।

प्रमुखले पेश गरेका बजेटमा जम्मा दुई बुँदामा नेपाली कांग्रेसका जनप्रतिनिधिले सामान्य सचेत गराएका थिए । पहिलो, यमबुद्धको सालिक निर्माण र दोस्रो, काठमाडांैको घरबहाल एजेन्ट मार्फत कारोबार गराउनुपर्ने । यी दुवै कुरामा व्यापक विरोध भएपछि मेयर आफैंले सालिक आफ्नो खर्चमा निर्माण गर्ने र घरबहाल एजेन्ट मार्फत गर्ने बुँदा फिर्ता लिएका थिए । समग्रमा, बजेट सहज रूपमा पास भएको र राजनीतिक दलले सहयोग गरेको मान्नुपर्छ ।

सुशन वैद्य

बजेटभन्दा अलि अगाडि फर्केर हेर्ने हो भने मेयरले केही अभूतपूर्व काम गरेका थिए । निजी संस्थाहरूसँग शौचालय प्रयोगको लागि गरेको सहकार्य पहिलो सराहनीय काम थियो । काठमाडौंवासी र आगन्तुकले वर्षौंदेखि शौचालयको समस्या गम्भीर रूपमा भोग्दै आएका छन् । यो सामान्य समस्या होइन । महानगरले तदारुकताका साथ सुरु गरेको यो अभियान अहिले प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन भएको देखिंदैन ।

त्यस्तै, काठमाडौं महानगरकै मातहतमा रहेको ३५ र अन्य २२ वटा सार्वजनिक शौचालयको स्तरोन्नति तथा सञ्चालनतर्फ कामपाको ध्यान गएन । यसले सार्वजनिक शौचालय कार्यक्रम जनताको सुविधाको लागि भन्दा पनि सार्वजनिक खपतको लागि हो कि भन्ने प्रश्न उठेको छ ।

यस्तै, मेयरको अर्को सराहनीय कार्यक्रम पूर्वाधार एम्बुलेन्स पनि कर्मचारीको सहयोगका बावजुद सस्तो लोकप्रियता र सामाजिक सञ्जालमा नै सीमित भएको छ ।

सम्भवतः इतिहासमै पहिलो पटक होला, काठमाडौंका मेयर नक्सा बोकेर सडकमा उत्रेको । अल्फा बिटामा बालेनको उपस्थितिको उद्देश्य पवित्र थियो । जनता र राजनीतिक दलले पनि समर्थन गरे । पार्किङको लागि स्वीकृत गरिएको स्थानमा व्यवसाय गर्नु गलत थियो र त्यसले काठमाडौंको पार्किङ व्यवस्थापनको समस्यालाई अझ जटिल बनाइरहेको थियो । त्यसैले होला अस्पताल जस्तो संवेदनशील व्यवसाय भए पनि जनभावना जित्न सकेन ।

व्यापक जनसमर्थन पाएको उक्त कार्यको सीमित स्थानमा पनि प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सकेन । यसले प्रश्न उठाएको छ– के अव्यवस्थित पार्किङ हटाउने कुरा व्यक्तिगत प्रतिशोध मात्रै हो ? कुनै पनि जानकारी विना छापामार शैलीमा नर्भिक अस्पतालमा पुगेर सार्वजनिक जग्गा खाली गराउँछु भन्नु सस्तो लोकप्रियताको लागि गरिएको ‘स्टन्ट’ भन्दा बढी सावित भएन ।

सार्वजनिक सम्पत्ति व्यक्ति होस् या संस्था, कसैले पनि कब्जा गरी प्रयोग गर्न पाइँदैन । यसमा दुईमत छैन, तर महानगरप्रमुख जस्तो व्यक्ति सामान्य नियम, कानुन पनि नपर्खी, एउटा युट्युबर अभियन्ता जस्तै सार्वजनिक जग्गालाई कब्जाबाट मुक्त गराउँछु भनेर हिंडे ।

यसरी ‘मैले प्रयास त गरेको हो, देशको कानुनले काम नै गर्न दिएन’ भन्ने स्थापित गराउन खोजेको देखिन्छ । यस प्रकारको गतिविधिले देशको कानुन, विधि र नियमप्रति नै जनताको विश्वास कम हुन्छ र नैराश्यले प्रश्रय पाउँदै जान्छ ।

काठमाडौंको मेयरले गरेको अर्को राम्रो काम फोहोरको वर्गीकरण प्रयास पनि हो । महानगरको सबैभन्दा जटिल समस्यामध्ये एक फोहोर व्यवस्थापन हो । स्रोतमै वर्गीकरणले यसलाई धेरै हदसम्म न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ, तर अरू जस्तै यो कार्यक्रम पनि केही दिनको प्रचारबाजी पछि हराएको छ ।

फोहोरमैला व्यवस्थापन ऐनमै फोहोरको वर्गीकरण नगरेपिच्छे नै ५०० जरिवाना गर्छ भन्ने व्यवस्था पनि महानगरवासीप्रति निर्मम भएको देखिन्छ । फोहोर छुट्याउने कुरा प्राविधिक मात्रै नभई नगरवासीको आनीबानी नै परिवर्तन गर्नुपर्ने विषय हो । महानगरले त्यसको लागि केही समय जनचेतना फैलाउनुपर्ने भए पनि कानुन र दण्ड देखाएर तर्साएर मात्रै छोडेको छ ।

यी सबै कुराहरूले स्थानीय सरकार जनताको सेवकभन्दा पनि शासक बन्न खोजेको देखिन्छ । स्थानीय सरकारको प्रमुखलाई नगरको अभिभावकको रूपमा लिइन्छ । घर-घरमा हुने हरेक विषयलाई संवेदनशील हुन नसक्नु जनअपेक्षा विपरीत छ । फोहोरमैलाको कुरा गर्दा आफ्नो शपथ ग्रहण अगाडि नै बञ्चरेडाँडा पुगेका मेयर धुनिबेंसी र त्यहाँका जनतासँग गरेको सम्झौता अनुसार काम नगर्दा समस्या आएको देखिन्छ ।

आज बालेन असफल हुनु एउटा व्यक्ति असफल हुनु होइन, ती तमाम काठमाडौंको मतदाता असफल हुनु हो जसले पुस्तौंदेखि मतदान गर्दै आएको आफ्नो पार्टीमा मतदान नगरी स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई मतदान गरे । बालेन असफल हुँदा देशभरिकै तमाम युवा पुस्ता नै असफल हुन्छ । त्यसैले मेयर साहेब, अभिभावक बन्नुस्, अराजक होइन !

काठमाडौंकाले बञ्चरेडाँडामा फोहोर फाल्न पाउनुपर्छ, तर त्यहाँको जनताले गरेको आन्दोलनलाई समन्वय गर्ने र सद्भाव राख्ने भन्दा पनि प्रहरी प्रशासन देखाएर तर्साउनु गलत हो । मेयरले केन्द्र सरकारसँग मिलेर गरेको दमन पछि नगर प्रवक्ता नवीन मानन्धरसहित वडाध्यक्षहरू मिलेर धुनिबेंसीसँग गरेको छलफलले केही हदसम्म समस्या समाधान भएको छ । तर पनि महानगरले बञ्चरेडाँडावासीसँग गरेको सम्झौताको कार्यान्वयन प्रभावकारी रूपमा देखिएको छैन । परिणामतः निकट भविष्यमा नै फोहोर ढुवानी रोक्ने सम्भावना देखिन्छ ।

बहुचर्चित टुकुचा खोला प्रकरणमा महानगरको रवैया अराजकताको पराकाष्ठा हो । विना कुनै औपचारिक निर्णय वा जानकारी महानगर प्रहरी एकाबिहानै काठमाडौंमा पुस्तौंदेखि बसोबास गर्दै आएका रैथानेको घरमा पुगी आफ्नो कुरासम्म राख्न नदिई जबरजस्ती निजी सम्पत्तिमा छापामार शैलीमा तोडफोड गर्नु राज्य आतंक र सामन्ती सोच भन्दा बढी केही हुन सक्दैन ।

करिब १५० वर्ष अगाडि तत्कालीन सरकारको निर्णय अनुरूप उच्च प्रविधिसहित छोपिएको टुकुचा खोलालाई खोज्ने नाममा जथाभावी डोजरले खन्नु र जग्गाधनीलाई भू-माफिया जस्तो व्यवहार गरेर मानसिक तनाव दिनु अन्यायपूर्ण थियो, यो कुरा अदालतले पुष्टि गरिसकेको छ ।

‘गरिबको चमेली…’ गाउँदै काठमाडौंका मेयर बन्न सफल भएका बालेन निर्वाचित भएलगत्तै गरिबप्रति एकाएक असहिष्णु भएका छन् । आफ्नो घोषणापत्रमा उल्लेख गरे जस्तो फुटपाथ व्यवसायीलाई समय तालिका निर्धारण गरिने प्रतिबद्धता विपरीत फुटपाथ व्यवसायीप्रति न्यूनतम मानवीय संवेदना पनि नदेखाई आक्रामक देखिनु सही होइन ।

सुकुम्बासीप्रति त मुलुकको नियम कानुनभन्दा माथि धावा बोलेर भए पनि हटाउन बालेन तत्पर देखिएका छन् । सुकुम्बासीको विषयमा काठमाडौंवासी स्पष्ट दुईधारमा विभाजित देखिन्छन् । कोही सुकुम्बासी रहित काठमाडौं बनाउने कठोर निर्णयको पक्षमा त कोही विरोधमा उभिएका छन् । तर महानगर प्रमुखको हैसियतमा गरेको कामलाई कानुनी रूपमा ठिक भन्ने अवस्था रहेन ।

राज्यले सुकुम्बासी समस्या समाधान गर्न आयोग नै गठन गरेर काम गरिरहेको छ । यस्तो बेला स्थानीय सरकारको जिम्मेवारीमा परेको सुकुम्बासी प्रमाणीकरणको कामलाई सार्थकता दिनुको सट्टा सक्कलीभन्दा नक्कली सुकुम्बासी धेरै छन् भन्दै दलबलसहित डोजर लिएर सुकुम्बासी बस्ती खाली गराउन पुग्नु विधिको शासनको उपहास हो ।

निजी व्यापारिक भवनहरू भाडामा लिएर बहुतले पार्किङ स्थल निर्माण गर्ने घोषणा गरेका बालेनले घोषणापत्र विपरीत खुलामञ्चको जग्गामा पार्किङ निर्माण गर्न जोडबल नै गरे । घोषणापत्रको बेवास्ता गर्दै २० वर्ष अगाडि आफ्ना कार्यकर्ता पोस्न तत्कालीन मेयरले अगाडि सारेको असफल योजनालाई आधुनिकीकरण गर्ने नाममा मास्न हुँदैन ।

इन्जिनियर जस्तो मान्छेले रिचार्ज पोखरी बनाउने भन्दै सार्वजनिक जग्गामा अर्बौं खर्च गरेर किन संरचना बनाउन लागेको, कुरा बुझ्नै गाह्रो छ । सिंहदरबारमा फोहोर रोकेर विभिन्न कारणले निराश र असन्तुष्ट भएका जनताको भावनामाथि नै खेलबाड गर्न खोजेको देखिन्छ । जिम्मेवारीमा बसेका व्यक्तिले विना कुनै निर्णय र विना कानुनी आधार सनकको भरमा गरेको काम स्टन्ट बाहेक केही हुनसक्दैन ।

देश बनाउने हो, परिवर्तन ल्याउने नै हो, तर व्यवस्थाको कमी–कमजोरी देखाएर लोकप्रियतामा रमाएर बस्ने छुट हाम्रो पुस्तालाई छैन । मैले यसो भनिरहँदा पूर्वाग्रही छ, मेयरको आलोचना मात्रै गरेको छ, अरू उम्मेदवारले जितेको भए यति पनि गर्दैनथ्यो भन्ने पनि लाग्छ सक्छ । त्यो सत्य हुनसक्ला, तर एउटा निर्मम समीक्षा आजको अपरिहार्यता पनि हो ।

आज बालेन असफल हुनु एउटा व्यक्ति असफल हुनु होइन, ती तमाम काठमाडौंको मतदाता असफल हुनु हो जसले पुस्तौंदेखि मतदान गर्दै आएको आफ्नो पार्टीमा मतदान नगरी स्वतन्त्र उम्मेदवारलाई मतदान गरे । बालेन असफल हुँदा देशभरिकै तमाम युवा पुस्ता नै असफल हुन्छ । त्यसैले मेयर साहेब, अभिभावक बन्नुस्, अराजक होइन !

(लेखक नेपाली कांग्रेस काठमाडौं महानगर समितिका सचिव हुन् ।)

यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
Khusi chhu

खुसी

Dukhi chhu

दुःखी

Achammit chhu

अचम्मित

Utsahit Chhu

उत्साहित

Akroshit Chhu

आक्रोशित

प्रतिक्रिया

भर्खरै पुराना लोकप्रिय
Advertisment

धेरै कमेन्ट गरिएका

छुटाउनुभयो कि ?