पृथ्वीमा सौर्य आँधीको धक्का : दुई दशककै ठूलो सौर्य विकिरण

७ माघ, काठमाडौं । पृथ्वीले हाल विगत २० वर्षयताकै सबैभन्दा शक्तिशाली अन्तरिक्ष मौसमी घटनाको सामना गरिरहेको छ । एस-फोर श्रेणीको सौर्य विकिरण आँधीले वायुमण्डलमा निरन्तर प्रहार गरिरहेको छ।

अमेरिकी एजेन्सी नोआले मंगलबार पुष्टि गरेअनुसार यो आँधी सन् २००३ को ऐतिहासिक ‘हेलोविन स्टोर्म्स’ पछिकै सबैभन्दा उच्च स्तरको हो।

यो घटना आइतबार सूर्यको ‘रिजन ४३४१’ नामक सनस्पटबाट निस्किएको विशाल X1.9-class को सोलार फ्लेयरका कारण सुरु भएको हो।

यस विस्फोटले अर्बौं टन प्लाज्मासहितको ‘कोरोनल मास इजेक्सन’ (सीएमई) लाई मात्र २५ घण्टामा पृथ्वीसम्म पुर्‍यायो, जसलाई खगोलविद्हरूले अत्यन्तै तीव्र गतिको मानेका छन्।

यस आँधीले जमिनमा रहेका मानिसहरूलाई प्रत्यक्ष शारीरिक खतरा नभए पनि आधुनिक जीवनको आधार मानिने प्रविधिमा भने ठूलो असर पार्न सक्छ। नासा र एफएएले ध्रुवीय क्षेत्रमा उडान भर्ने जहाजहरूका लागि चेतावनी जारी गरेका छन्।

एस-फोर श्रेणीको आँधीका कारण उच्च उचाइमा उडान गर्ने यात्रु र चालक दलका सदस्यहरूमा विकिरणको जोखिम बढ्न सक्छ। अन्तरिक्ष स्टेशन (आईएसएस) मा रहेका अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई सुरक्षित मोड्युलमा सर्न सल्लाह दिइएको छ।

रेडियो ब्ल्याकआउटका कारण अमेरिका लगायतका क्षेत्रमा समुद्री र आपत्कालीन सेवामा प्रयोग हुने ‘हाई-फ्रिक्वेन्सी’ रेडियो सेवामा अवरोध पुगेको छ।

अमेरिका, क्यानडा र उत्तरी युरोपका विद्युत् ग्रिड सञ्चालकहरूलाई उच्च निगरानीमा राखिएको छ। जी-फोर स्तरको भू-चुम्बकीय आँधीका कारण भोल्टेजमा उतारचढाव आउन सक्ने खतरा छ।

यस सौर्य आँधीको एउटा सकारात्मक पक्ष भनेको आकाशमा देखिने अद्भुत ‘अरोरा’ प्रकाश हो। अन्तरिक्ष मौसम पूर्वानुमान केन्द्रका अनुसार, यो आँधीका कारण नर्दन लाइट्स अमेरिकाको अलाबामा र उत्तरी क्यालिफोर्नियाका साथै मध्य युरोपसम्म देखिने सम्भावना छ। त्यस्तै, दक्षिणी गोलार्धमा अस्ट्रेलियाको भिक्टोरिया र न्युजिल्यान्डको आकाशमा पनि यो प्रकाश देखिनेछ।

‘यो एक दुर्लभ घटना हो,’ नोआका प्रवक्ताले भने, ‘यस विकिरण आँधीको तीव्रता आधुनिक भू-उपग्रह युगमा देखिएका घटनाहरूमध्ये सबैभन्दा बढी छ। हामी क्षति न्यूनीकरणका लागि विद्युत् र भू-उपग्रह कम्पनीहरूसँग मिलेर काम गरिरहेका छौँ।’

एजेन्सीहरूको सहयोगमा