ब्रह्माण्डको सुरुवातमा देखिएका पुराना क्वाजारले वैज्ञानिकहरू चकित

२५ असार, काठमाडौं । वैज्ञानिकहरूले अहिलेसम्मकै सबैभन्दा पुराना क्वाजारहरू फेला पारेका छन्। यी क्वाजारहरूले ब्रह्माण्डको उमेर ६७ करोड वर्ष मात्र हुँदा चम्किरहेका विशाल ब्ल्याक होलहरूलाई देखाएका छन्। खगोलविद्हरूले ३१ वटा पुराना क्वाजारहरू पत्ता लगाएका हुन्।

यसमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा पहिले बनेका दुईवटा क्वाजारहरू पनि सामेल छन्। यी क्वाजारहरू सूर्यको द्रव्यमान ( मास ) भन्दा अरबौं गुणा ठूला सुपरम्यासिभ ब्ल्याक होलहरूबाट सञ्चालित छन्। यति चम्किला वस्तुहरू बिग ब्याङपछि यति चाँडो कसरी बने भन्ने कुराले वैज्ञानिकहरूको बुझाइलाई चुनौती दिएको छ। क्वाजारहरू ब्रह्माण्डकै सबैभन्दा चम्किला र शक्तिशाली वस्तुहरू हुन्।

यस विषयको अनुसन्धान एस्ट्रोनोमी एन्ड एस्ट्रोफिजिक्स जर्नलमा प्रकाशित भएको छ। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय र लेइडन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक जोसेफ हेनावीले यो खोजले सुपरम्यासिभ ब्ल्याक होलहरू कसरी बन्छन् भन्ने कुरा बुझ्न मद्दत गर्ने बताए।

वैज्ञानिकहरूले दशकौंदेखि ब्रह्माण्डका पुराना क्वाजारहरू खोजिरहेका थिए। बिग ब्याङको ७७ करोड वर्षभन्दा कम समयमा बनेका क्वाजारहरू पाउन एकदमै गाह्रो हुन्छ। ब्रह्माण्ड फैलिने क्रममा यस्ता टाढाका क्वाजारहरूको प्रकाश पराबैजनीबाट इन्फ्रारेडमा परिणत हुन्छ। पृथ्वीको वायुमण्डलका कारण यस्तो मधुरो प्रकाश जमिनमा रहेका टेलिस्कोपबाट देख्न गाह्रो हुन्छ।

खगोलविद्हरूले यस्तो दुरी र उमेर अनुमान गर्न रेडसिफ्ट पद्धतिको प्रयोग गर्छन्। लेइडन विश्वविद्यालयका प्राविधिक विद्यार्थी डामिङ याङले जमिनबाट यस्ता क्वाजार खोज्न असम्भव जस्तै भएको बताए।

युरोपेली स्पेस एजेन्सीले सन् २०२३ मा युकलिड स्पेस टेलिस्कोप प्रक्षेपण गरेको थियो। यो टेलिस्कोपले पृथ्वीको वायुमण्डल भन्दा माथि बसेर काम गर्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले युकलिड वाइड सर्भेको डाटा प्रयोग गरेर ३१ वटा नयाँ क्वाजारहरू पहिचान गरे।

युकलिड टेलिस्कोपले क्वाजारको खोजी प्रक्रियालाई धेरै सजिलो बनाइदिएको छ। वैज्ञानिकहरूले संकलन गरेका क्वाजारहरू मध्ये १४ वटाको रेडसिफ्ट ७ वा सोभन्दा बढी छ। सबैभन्दा पुराना दुईवटा क्वाजारको रेडसिफ्ट ७.६९ र ७.७७ रहेको छ। यी क्वाजारहरू १३ अर्ब प्रकाश वर्षभन्दा बढी दुरीमा रहेका छन्। यो खोजले सन् २०२१ मा हेनावीको टोलीले राखेको पुरानो रेकर्डलाई पनि तोडेको छ।

खगोलविद्हरूले क्वाजार खोज्न मेसिन लर्निङ प्रविधिको पनि प्रयोग गरे। अत्याधुनिक एल्गोरिदमले करोडौं खगोलीय स्रोतहरू जाँच गरेर क्वाजारहरूलाई छुट्याउन सक्छ। हेनावीको टोलीले यी खोजहरूमा प्रयोग हुने धेरै एल्गोरिदमहरू विकास गरेको थियो।

केक टेलिस्कोपले यी मध्ये दुई तिहाइ क्वाजारहरू पुराना भएको कुरा प्रमाणित गर्‍यो। अनुसन्धानकर्ताहरूले अब रेडसिफ्ट ८ भन्दा पारिको पहिलो क्वाजार खोज्ने लक्ष्य राखेका छन्। टोलीले यी क्वाजारहरूको विस्तृत अध्ययन गर्न जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपमा समय सुरक्षित गरिसकेको छ।

भविष्यको अवलोकनले ब्ल्याक होलको द्रव्यमान नाप्नेछ। यसैगरी अटाकामा लार्ज मिलिमिटर एरेले ती ग्यालेक्सीहरू भित्रको धुलो र ग्यासको अध्ययन गर्नेछ।