सबैका लागि स्वस्थकर हुँदैन मखाना, यी ६ अवस्थामा लिनुपर्छ विज्ञको सल्लाह

मखानालाई पछिल्ला वर्षहरूमा ‘सुपरफुड’ भनेर चिनिन थालिएको छ । हल्का भुटेर खाइने यो परिकार कम क्यालोरी, कम बोसो र पोषक तत्वले भरिपूर्ण भएकाले धेरैको रोजाइमा पर्न थालेको हो । प्रोटिन, फाइबर, क्याल्सियम, म्याग्नेसियम र एन्टिअक्सिडेन्टको राम्रो स्रोत मानिने मखानाले तौल नियन्त्रण, मुटुको स्वास्थ्य र रगतमा चिनीको मात्रा सन्तुलित राख्न सहयोग गर्न सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् ।

तर एउटा कुरा भने धेरैले बिर्सिन्छन्, स्वस्थकर खाद्य पदार्थ पनि सबैका लागि समान रूपमा उपयुक्त हुँदैन । शरीरको अवस्था, रोग र पाचन प्रणालीअनुसार एउटै खानेकुराले फरक असर गर्न सक्छ । त्यसैले मखाना खानुअघि पनि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था बुझ्नु आवश्यक हुन्छ ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार सामान्य स्वस्थ व्यक्तिले सीमित मात्रामा मखाना खान सक्छन् । तर केही स्वास्थ्य समस्या भएका व्यक्तिले भने सावधानी अपनाउनु आवश्यक हुन्छ ।

१. कब्जियत हुने व्यक्तिले सावधानी अपनाउनुपर्छ

मखानामा फाइबर भए पनि धेरै मात्रामा खाँदा र पर्याप्त पानी नपिउँदा उल्टै कब्जियत बढ्न सक्छ । विशेषगरी पहिलेदेखि नै दिसा कडा हुने, नियमित कब्जियत रहने वा कम पानी पिउने व्यक्तिमा यो समस्या देखिन सक्छ।

यदि तपाईंलाई कब्जियतको समस्या छ भने मखाना सीमित मात्रामा खानुहोस् र दिनभर पर्याप्त पानी पिउनु आवश्यक हुन्छ ।

२. पाचनसम्बन्धी समस्या भएकाले धेरै नखानु राम्रो

बारम्बार पेटमा ग्यास भरिने समस्या हुने, पेट फुल्ने, अपच, एसिडिटी वा पेट भारी हुने समस्या भएका व्यक्तिले धेरै मखाना खाँदा असहज महसुस गर्न सक्छन् ।

यस्ता व्यक्तिले मखाना हल्का भुटेर, थोरै मात्रामा र अन्य सन्तुलित खानासँगै खानु राम्रो मानिन्छ । यदि मखाना खाएपछि पेटको समस्या बढ्छ भने सेवन घटाउनु वा केही समय रोक्नु उपयुक्त हुन्छ ।

३. एलर्जी हुने व्यक्तिले विशेष ध्यान दिनुपर्छ

यद्यपि मखानाबाट एलर्जी हुने घटना धेरै सामान्य छैन, केही व्यक्तिमा भने एलर्जी देखिन सक्छ । यदि मखाना खाएपछि छालामा रातो दाग देखिने, चिलाउने, शरीर सुन्निने, ओठ वा अनुहार सुन्निने वा सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षण देखिएमा तुरुन्त यसको सेवन बन्द गरी चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ ।

४. मिर्गौलाको गम्भीर समस्या भएका बिरामी

मिर्गौलाको दीर्घरोग भएका धेरै बिरामीले केही खनिज तत्त्वको मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन्छ । मखानामा विभिन्न खनिज तत्त्व पाइने भएकाले मिर्गौलाको गम्भीर रोग भएका वा डाक्टरले विशेष आहार अपनाउन भनेका व्यक्तिले नियमित रूपमा मखाना खानुअघि चिकित्सक वा आहारविद्को सल्लाह लिनु उचित हुन्छ ।

५. कम रक्तचाप (लो ब्लड प्रेसर) हुने व्यक्तिले ध्यान दिनुपर्छ

केही अध्ययनले मखानाले रक्तचाप सन्तुलित राख्न सहयोग गर्न सक्ने संकेत गरेका छन् । त्यसैले पहिलेदेखि नै रक्तचाप कम रहने वा रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने औषधि सेवन गरिरहेका व्यक्तिले धेरै मात्रामा मखाना खानुअघि चिकित्सकसँग परामर्श गर्नु राम्रो हुन्छ ।

विशेषगरी चक्कर लाग्ने, कमजोरी महसुस हुने वा रक्तचाप बारम्बार कम हुने व्यक्तिले सावधानी अपनाउनुपर्छ ।

६. धेरै खाने बानी भएका व्यक्तिका लागि पनि जोखिम

‘धेरै खाए धेरै फाइदा’ भन्ने सोच मखानामा लागू हुँदैन । कुनै पनि खाद्य पदार्थको अत्यधिक सेवनले समस्या निम्त्याउन सक्छ ।

मखाना धेरै खाँदा पेट भारी हुने, ग्यास बन्ने, कब्जियत हुने, अपच हुने तथा अनावश्यक क्यालोरी सेवन हुने सम्भावना बढ्न सक्छ । त्यसैले यसको मात्रा नियन्त्रण गर्नु नै सबैभन्दा राम्रो उपाय हो ।

एक दिनमा कति मखाना खानु उचित ?

सामान्य स्वस्थ व्यक्तिका लागि दिनमा करिब २५–३० ग्राम (एक मुट्ठी जति) मखाना पर्याप्त मानिन्छ । यसलाई हल्का भुटेर खानु उपयुक्त हुन्छ ।

यदि स्वादका लागि धेरै नुन, घिउ, मक्खन वा तेल प्रयोग गरियो भने यसको स्वास्थ्य लाभ कम हुन सक्छ । त्यसैले कम नुन र कम तेलमा तयार गरेर खानु राम्रो हुन्छ ।

मखाना खाने सही तरिका

-हल्का भुटेर खाँदा स्वाद र पाचन दुवैका लागि राम्रो हुन्छ।

-धेरै नुन, मसला वा घिउ हालेर नियमित सेवन नगर्ने

-पर्याप्त पानी पिउने,

-सन्तुलित आहारको एक भागका रूपमा मात्र प्रयोग गर्ने ।

-मधुमेह, मिर्गौला, मुटु वा अन्य दीर्घरोगका बिरामीले नियमित सेवनअघि चिकित्सक वा आहारविद्को सल्लाह लिनु उचित हुन्छ ।