विपद्को पीडाले भिजेका घाउहरूलाई मलम चाहिएको छ

भदौ १० को भोटेकोशी बाढी पीडितका पीडा, छट्पटी र वेदना असह्य छन् । भावना अव्यक्त छन् । सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरिएका वीभत्स दृष्यहरूले पीडितको मन झन अशान्त बनाउँछ । यी सबै कुराहरूले जुनसुकै पेशा र व्यवसायको भएता पनि मान्छेलाई एकाकार पार्दोरहेछ ।

म पेशाले मनोविद् भएकाले यी सबै दृश्य र परिस्थितिलाई नजिकबाट नियालिरहेको छु । यसै बीचमा एउटा गैरसरकारी संस्थाको आह्वानमा बाढी प्रभावित नुवाकोट र रसुवाका विस्थापित परिवारहरूलाई राखिएको होल्डिङ सेन्टरमा सामाजिक मनोपरामर्श दिन खटिएँ ।

आज जति पनि पीडितहरू हुनुहुन्छ सबैलाई एक किसिमको जीवनवादी, आशावादी र हृदयको झंकारलाई सुन्ने परामर्श चाहिएको छ ।

पीडितका वेदना र अभावलाई नजिकबाट नियालिरहेको थिएँ । केही दिनपछि प्रत्यक्ष त्यही ठाउँमा पुगियो । यो बेला त्यो ठाउँमा जाने किन नजाने भन्ने दोधारलाई चिरेर मन दरो बनाई घरबाट निस्केको म त्यहाँ पुग्दा झन् भक्कानिएँ ।

मानिसहरू आफन्त र सर्वस्व गुमाएको पीडामा अर्थचेत अवस्थामा देखिन्थे । सबको मनमा एक किसिमको त्रास र सन्नाटा मात्र देखिन्थ्यो । कसैलाई कसैको मतलब थिएन । महाप्रलयको आँधीबेहरी जसरी चारैतिर सन्नाटा सिवाय केही थिएन । सुरुमा कसैसित बोल्ने आँट आएन । नजिकै गएर उभिएँ । कहाँबाट कुरा सुरु गरूँ अन्योलग्रस्त भएँ । कसैको पीडा कसैको भन्दा कम थिएन । केवल कसले कसरी मन बुझाइरहेको छ भन्ने मात्र फरक थियो । कोही कसैसित बोलिरहेका थिएनन् ।

मनलाई भारी बनाएर एकजना अर्धबैंसे नारीको अगाडि पुगेँ । सामान्य आदरपूर्वक केही सोध्ने चेष्टा गरेँ । उनमा मसँग बोल्ने कुनै इच्छा थिएन । बेचैन र अव्यक्त कुण्ठाले जलिरहेकी छिन् भन्ने आभास हुन्थ्यो । तैपनि कुराकानीको झिनो प्रयास गरेँ ।

उहाँको श्रीमान् बेपत्ता हुनुहुन्थ्यो । पेशाले सुरक्षाकर्मी हुनुहुँदो रहेछ । घरमा वृद्ध सासुससुरा र साना छोराछोरी रहेछन् । परिवारको आर्थिक दायित्व बहन गर्ने श्रीमान् बेपत्ता भएको कुरा सुरुका दिनमा पत्यारै लागेन। बर्दीका सुरक्षाकर्मी यताउता गरेको देख्दा आफ्नो श्रीमानको झझल्को आउँदोरहेछ । तर क्रमशः समय बित्दै गयो घण्टा बित्यो, दिन बित्यो, हप्ता बित्यो । हामीले उनलाई भेट्दा घटना भएको एक महिना बितिसकको थियो ।

उहाँ बेलाबेला बरबराउनुहुन्थ्यो । भक्कानिनुहुन्थ्यो । चिच्याउनुहुन्थ्यो । आफूलाई सम्हाल्न सकिरहनु भएको थिएन । मैले उहाँलाई नजिकबाट नियाल्न खोजेँ मनोपरामर्श दिन थालेँ । सुरुका दिनमा त्यसमा अनिच्छुक हुनुहुन्थ्यो तर क्रमश आफूले आफैँलाई सम्हाल्दै जानुभयो । चारैतिर अन्धकार मात्र देख्ने उहाँ क्रमश उज्यालोको सानो किरण देख्न थालेको अनुभुति गर्न थालेँ ।

मैले पनि उहाँलाई नजिकबाट नियाल्दै गएँ । बुझ्दै गएँ र उहाँमा एक किसिमको आत्मविश्वासको सानो त्यान्द्रो विकास गर्दै लगेँ। छोराछोरी र परिवारको जिम्मेवारी बोध गर्दै आशाका किरणहरू अनुभूत गर्न सिकाउँदै गएँ । सानासाना नानी बाबुको भविष्यलाई लिएर बेलाबेला चिन्तित हुनुहुन्थ्यो, मूर्छित बन्नुहुन्थ्यो तर त्यसलाई क्रमश पार गर्दै जानुभयो उहाँ अहिले सत्यलाई स्वीकार गर्न थाल्नुभएको छ ।

सुरुका दिनहरूमा सत्यलाई स्वीकार गर्न निकै गाह्रो भएको थियो उहाँलाई । उज्यालो बाटोतर्फ लम्कने प्रयास गर्दैगर्दा धेरै पटक उहाँ लड्नुभयो । फेरि उठ्नुभयो । आफूले आफैँलाई सम्हाल्दै अगाडि बढ्नुभयो यसैगरी हाम्रो बीचमा भावनात्मक र मानसिक कुराहरू हुँदै गइरहेका थिए ।

नुवाकोटपछि रसुवातर्फ लागेँ । त्यहाँको पीडा झन् दर्दनाक थियो ।

केही समय बितिसकेको हुनाले होला यहाँका पीडितहरूमा अलि छिट्टै कुरा सुन्न खोज्ने, अनुभूति गर्न खोज्ने बानीको विकास भइसकेको जस्तो लाग्यो । परामर्शका विभिन्न चरणहरू क्रमशः अगाडि बढाउँदै लगेँ र उहाँहरूमा पनि सकारात्मक नतिजाहरू देखिन थाल्यो । पीडितका घाउमा मल्हम लगाउन पाउँदा खुसी र आनन्दको अनुभूति पनि बढ्दै गइरहेको थियो ।

मैले आफ्नो घर, परिवारको माया ममताका कुराहरूलाई सामान्यीकरण गर्दै गएँ। आफैँभित्र हराउँदै यही परिस्थितिमा मिसिँदै साक्षात्कार हुँदै अगाडि बढेँ । आज जति पनि पीडितहरू हुनुहुन्छ सबैलाई एक किसिमको जीवनवादी आशावादी र हृदयको झंकारलाई सुन्ने परामर्श चाहिएको छ।

पीडाले भिजेका घाउहरूलाई मलम चाहिएको छ । यस्तो जीवनवादी अभियान सबैभन्दा छिटो पीडितकहाँ पुर्याउनुपर्ने दायित्व सरकारको हो । समाजको हो र हरेक जिम्मेवार नागरिक हामी सबैको हो ।

यसै बीचमा फेरि म पुरानै ठाउँमा पुगेँ । जहाँ मैले ती महिलालाई निकै नजिकबाट परामर्श दिइरहेको थिएँ । पछि उहाँलाई भेट्दा अत्यन्तै सकारात्मक र दरिलो भएको भेट्टाएँ ।

आफ्ना सन्तानको भविष्य प्रति गहिरो गरी सोचमग्न देखिनुहुन्थ्यो । उहाँ पीडाका बीचबाट उठ्दै हुनुहुन्थ्यो । सम्हालिँदै हुनुहुन्थ्यो । यसरी असह्य पीडाका बीचबाट पनि आफूलाई सम्हालेर आफ्नो परिवार र भविष्यप्रति सकारात्मक भएको देखेपछि मलाई एक किसिमको ऊर्जा प्राप्त भयो । अर्कै किसिमको सफलताको अनुभूति भयो । र लाग्यो मैले ती पीडितका केवल मनस्थिति र परिस्थिति लाई बुझ्न खोजेको थिएँ र बुझाउन खोजेको थिएँ त्यो कुरा मैले आंशिक भएपनि गर्न सकेँ । त्यसमा म खुसी छुँ ।

मानसिक स्वास्थ्य बाहिरबाट हेर्दा सामान्य जस्तो लागे पनि यो अत्यन्तै महत्वपूर्ण र जीवनसँग जोडिएको विषय हो । यसलाई इन्कार गर्न ठूला दुर्घटना हुन सक्छन् त्यसैले यस्ता महाविपद्का बेला मानसिक स्वास्थ्य सबैभन्दा महत्वपूर्ण र आवश्यक हुन्छ । आज जति पनि पीडितहरू हुनुहुन्छ सबैलाई एक किसिमको जीवनवादी आशावादी र हृदयको झंकारलाई सुन्ने परामर्श चाहिएको छ ।