आफ्नो सफ्टवेयर आफैँ बनाउँदै नेपाल टेलिकम, ‘भाइब कोडिङ’ लाई प्रोत्साहन

११ असार, काठमाडौं । नेपाल सरकारको ९० प्रतिशत स्वामित्व भएको नेपाल टेलिकमले कम्पनीलाई आधुनिक, डिजिटल र ग्राहक केन्द्रित बनाउन आवश्यक सफ्टवेयरहरू आफैँ बनाउन थालेको छ ।

यसअघि कम्पनीले त्यस्ता सफ्टवेयरहरू अन्य कम्पनीबाट आपूर्ति लिने गरेकोमा अब आफ्नै प्राविधिक जनशक्तिको क्षमता उपयोग गर्दै विभिन्न आन्तरिक (इन–हाउस) सफ्टवेयर प्रणालीहरूको विकास र कार्यान्वयनलाई प्राथमिकता दिएको  टेलिकमका प्रवक्ता कमल लामिछानेले बताए ।

आन्तरिक कार्यप्रणालीलाई स्वचालित, पारदर्शी र जवाफदेही बनाउन चालिएका यी कामले कम्पनीको सुशासन र सेवा प्रवाहमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने भन्दै टेलिकमले आन्तरिक रूपमै सफ्टवेयर निर्माणको काम थालेको हो ।

जस्तो– टेलिकमले केन्द्रीय कार्यालयदेखि क्षेत्रीय निर्देशनालय र मातहतका सबै कार्यालयहरूलाई समेट्ने गरी ‘प्रोक्योरमेन्ट म्यानेजमेन्ट सिस्टम’ अर्थात् खरिद व्यवस्थापन प्रणाली लागू गरेको छ ।

नेपालको सार्वजनिक खरिद ऐनका व्यवस्था र व्यावहारिक पक्षहरूलाई ध्यानमा राखेर निर्माण गरिएको यो सफ्टवेयरले कम्पनीको खरिद प्रक्रिया सुधार्न भूमिका खेल्ने  टेलिकमका प्रवक्ता लामिछानेले बताए ।

सामान वा सेवा खरिदको योजना तय गर्नेदेखि लिएर बोलपत्र आह्वान, सम्झौता र त्यसपछिको अनुगमनका सबै चरणहरू अब यही डिजिटल प्रणालीबाट व्यवस्थापन हुने भएका छन् । आफ्नै इन्जिनियरहरूले बनाएको यो प्रणालीले खरिद प्रक्रियामा एकरूपता ल्याउने र फाइल घुमिरहने पुरानो प्रशासनिक ढिलासुस्तीलाई कम गर्ने लामिछानेको दाबी छ ।

यसरी प्रशासनिक सुधारसँगै टेलिकमले देशभर फैलिएका आफ्ना कार्यालयहरूको मर्मत–सम्भार कार्यलाई चुस्त बनाउन अर्को सफ्टवेयर बनाएको छ, ड्युटी चार्ट म्यानेजमेन्ट सिस्टम । कुन कार्यालयमा कुन प्राविधिक कुन सिफ्टमा कार्यरत छन् र उनीहरूले के जिम्मेवारी सम्हालिरहेका छन् भन्ने कुरा अब यो प्रणालीमार्फत तत्काल थाहा पाउन सकिन्छ ।

कतै दूरसञ्चार सेवामा अवरोध आएमा ड्युटीमा रहेका कर्मचारीलाई सिधै सम्पर्क गर्नका लागि फोन नम्बर र आवश्यक विवरणसमेत यसैमा उपलब्ध हुने भएकाले समस्याको समाधान पहिलेभन्दा छिटो हुन थालेको प्रवक्ता लामिछानेले बताए ।

त्यस्तै, कार्यालयभित्र हुने बैठक र छलफलहरूलाई प्रविधिमैत्री बनाउन ‘मिटिङ म्यानेजमेन्ट सिस्टम’ प्रयोगमा ल्याइएको छ । यस प्रणालीले बैठकका एजेन्डा तय गर्ने, सहभागी र आमन्त्रित सदस्यहरूको व्यवस्थापन गर्ने तथा बैठकका निर्णयहरू (माइन्युट) डिजिटल ढाँचामा रेकर्ड गर्ने कामलाई सहज बनाएको टेलिकमको भनाइ छ ।

टेलिकमका एक इन्जिनियरले बताएअनुसार, यसमा बैठक बस्ने तय भएपछि सम्बन्धित व्यक्तिहरूलाई एसएमएस र इमेलमार्फत स्वचालित रूपमा ‘रिमाइन्डर’ पठाइने व्यवस्था छ । आगामी दिनमा यसै प्रणालीभित्रैबाट अनलाइन बैठक र भिडियो कन्फ्रेन्सिङसमेत गर्न मिल्ने गरी सफ्टवेयरलाई थप परिष्कृत गर्ने काम पनि आन्तरिक रूपमा जारी छ ।

यसरी ग्राहक र नेटवर्कको सहजताका लागि पहिलेदेखि नै अन्य आन्तरिक सफ्टवेयर र ओपन सोर्स प्रविधिहरूको सफल प्रयोग गर्दै आएको दाबी टेलिकमको छ । उदाहरणका लागि, फाइबर इन्टरनेटको सीपीए (सर्टिफाइड पब्लिक एकाउन्टेन्ट) कन्फिगरेसन गर्ने, ग्राहकको माग र गुनासो संकलन गर्ने काम आन्तरिक सफ्टवेयरबाटै भइरहेका छन् ।

ट्रान्समिसन नेटवर्कको निगरानीका लागि क्याक्टी, नागियोस र स्मोकपिङ जस्ता टुल्सहरू तथा समस्या दर्ता (टिकेटिङ) का लागि जीएमसीसी र ओटीआरएस जस्ता प्रणाली सञ्चालनमा छन् ।

टेलिकमको इन्टरनेसनल नेटवर्क अपरेसन सेन्टरले जाबिक्स र नेटबक्सको सहायताले २४ घण्टा नै नेटवर्कको निगरानी गरिरहेको हुन्छ ।

यता, उपभोक्ताले मोबाइलबाटै एसईई वा प्लस टुको परीक्षाफल हेर्ने, सीयूजी (कर्पोरेट युजर ग्रुप) को जानकारी लिने, अनलाइन रिचार्ज गर्ने र पिन मेटिएको रिचार्ज कार्डको पैसा खातामा हाल्ने जस्ता दैनिक सुविधाहरू पनि टेलिकमकै आन्तरिक प्रविधिमार्फत सहज बनाइएको टेलिकमको दाबी छ ।

त्यस्तै, विभिन्न मोबाइल टावरहरूको अवस्था (अन–एयर स्टाटस) र नयाँ मागबारे बुझ्न ‘साइट म्यानेजमेन्ट’ पोर्टलहरू छन् भने नेपाल सरकारको ‘हेलो सरकार’ सँग जोडिएर आएका गुनासाहरूको व्यवस्थापनलाई पनि डिजिटल प्रणालीमा आबद्ध गरिएको छ ।

‘नेपाल सरकारको हेलो सरकारसँग सम्बन्धित गुणस्तर व्यवस्थापन कार्य हेर्नसमेत अहिले परिस्किृत व्यवस्था गरिएको छ । आन्तरिक रूपमा यसलाई थप व्यवस्थित बनाएका छौँ,’ लामिछानेले अनलाइनखबरसँग भने ।

कागजमुक्त टेलिकम बनाउने सपना

टेलिकमले सिंगो कार्यालयलाई कागजमुक्त बनाउने उद्देश्यका साथ ‘वर्कफ्लो म्यानेजमेन्ट सिस्टम’ विकास गरिरहेको छ । यसले प्रशासनिक र प्राविधिक फाइलहरूको निर्णय प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा अनलाइन र स्वचालित बनाउने छ, जसबाट कामको रियल टाइम अनुगमन गर्न सजिलो हुनेछ ।

यसका साथै सम्पूर्ण नेटवर्क र सूचना प्रविधि उपकरणहरूको एकीकृत व्यवस्थापनका लागि ‘युनिफाइड टिकटिङ सिस्टम’ बनाउने काम तीव्र गतिमा अघि बढेको छ ।

यो प्रणाली लागु भएपछि उपकरणमा आउने प्राविधिक समस्या र ग्राहकका गुनासाहरूलाई एउटै संयन्त्रबाट दर्ता, ट्र्याकिङ र समाधान गरिने छ ।

आगामी दिनमा मानव संसाधन, वित्त र व्यापारिक प्रगतिको विवरण सजिलै हेर्न मिल्ने डिजिटल ड्यासबोर्डहरू समेत यसमा थपिने छन् । आफ्नै जनशक्तिबाट उत्पादित यी डिजिटल प्रणालीहरूले टेलिकमको कार्यकुशलता र सेवाको गुणस्तर बढाउँदै संस्थालाई एक आधुनिक डिजिटल सेवा प्रदायकका रूपमा उभ्याउन बलियो जग तयार पारेका छन् ।

प्रवक्ता लामिछानेका अनुसार, कागजमुक्त टेलिकम बनाउनको लागि कुनै समय एउटा सानो प्राविधिक शाखामा सीमित आईटी टिमलाई परिमार्जन गरी झन्डै एक वर्षअघि डेडिकेटेड ‘सफ्टवेयर युनिट’ स्थापना गरिएको थियो । सोही टिममा जनशक्ति थप्दै टेलिकमले आफ्नै इन्जिनियरको टिम बनाएको छ । त्यही युनिटले आन्तरिक रूपमा आफ्ना लागि आवश्यक सफ्टवेयर बनाउन सक्रिय छ ।

‘बाहिरका महँगा विदेशी सफ्टवेयर वा भेन्डरमा भर पर्नुको साटो आफ्नै इन्जिनियरहरूको सहयोग लिएर डिजिटलाइजेसनको काम गरिरहेका हौँ,’ लामिछानेले भने, ‘यसअघि बनेका र अब बन्दै गरेका सबै कामले टेलिकमका आन्तरिक काममा डिजिटलाइजेसन हुने विश्वास छ ।’

यसबाट टेलिकमको लक्ष्य सिंगो प्रशासनिक र प्राविधिक फाइलहरूको निर्णय प्रक्रियालाई नै पूर्ण स्वचालित र डिजिटल रहेको बुझ्न सकिन्छ । ‘हामीले नेपाल टेलिकमलाई आधुनिक, डिजिटल तथा ग्राहक केन्द्रित सेवा प्रदायक संस्थाको रूपमा विकास गर्ने सपना देखेका छौँ,’ उनले थपे, ‘यस क्रममा आन्तरिक कार्यप्रणालीलाई थप प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउन विभिन्न इनहाउस सफ्टवेयर प्रणालीहरूको विकासलाई प्राथमिकता दिएका हौँ ।’

भाइब कोडिङलाई प्रोत्साहन

टेलिकमले आफूलाई कागजमुक्त बनाउन एउटा सफ्टवेयर बनाउने युनिट नै बनाएर काम थालेको छ । प्रवक्ता लामिछानेका अनुसार करिब वर्ष दिनअघि नै खडा गरिएको यो युनिटमा जनशक्ति थप्ने र आन्तरिक रूपमा आवश्यक सफ्टवेयर निर्माण गर्ने क्रम चलिरहेको हो ।

यसरी सफ्टवेयर बनाउँदा टेलिकमका इन्जिनियरले भने भाइब कोडिङलाई प्राथमिकता दिएका छन् । टेलिकममा कार्यरत एक इन्जिनियरका अनुसार, पछिल्लो समय सफ्टवेयर निर्माणमा प्रयोग भइरहेको ‘भाइब कोडिङ’को लहरलाई उनीहरूले पनि पछ्याएका हुन् ।

यही तरिकाबाट परम्परागत रूपमा महँगा विदेशी सफ्टवेयर किन्ने वा एउटा सानो प्रविधिको लागि पनि लामो टेन्डर प्रक्रियामा जानुपर्ने झन्झटलाई चिर्दै टेलिकमको सफ्टवेयर युनिटले अचेल आफैँले साना–साना इनहाउस सफ्टवेयरहरू विकास गरिरहेको हो ।

पछिल्लो समयमा चर्चामा रहेको ‘भाइब कोडिङ’ भनेको परम्परागत रूपमा इन्जिनियर आफैँले हप्तौँ लगाएर कोडका लामा–लामा कोडहरू लेख्ने शैली होइन । बरु यसमा इन्जिनियरले आफूलाई चाहिएको सफ्टवेयरको आइडिया, बनोट र आवश्यकताबारे सोच्छन् र आधुनिक एआई टुल्सलाई निर्देशन दिन्छन् ।

एआईले इन्जिनियरको ‘भाइब’ अर्थात् भावना बुझेर कोड तयार पारिदिन्छ । इन्जिनियरले उक्त कोडलाई जाँच्ने, परिमार्जन गर्ने र कार्यान्वयन गर्ने काम गर्छन् । यसले गर्दा सफ्टवेयर निर्माणको काम गति पनि बढ्ने छ ।

‘हामीले भाइब कोडिङ नै फलो गरिरहेका छौँ । त्यसपछिका हाम्रा आफ्ना काम त छँदै छन् । तर यसले धेरै सहज बनाएको छ । अब सफ्टवेयर निर्माणमा चल्ने शैली पनि यही हो,’ टेलिकममा कार्यरत एक सफ्टवेयर इन्जिनियरले भने ।