चाइना शक २.० विरुद्ध ईयू

१६ असार, काठमाडौं । बढ्दो व्यापारिक असन्तुलनलाई मत्थर पार्ने प्रयासस्वरूप युरोपेली सङ्घ (ईयू) र चीनले आफ्ना गुनासा तथा समस्या समाधान गर्न नयाँ उच्चस्तरीय मन्त्रीस्तरीय संयन्त्र सुरु गरेका छन्। ब्रसेल्समा भएको म्याराथन वार्तापछि दुवै पक्षले एउटा दुर्लभ संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेका छन्।

यो विज्ञप्ति सन् २०१९ यताकै पहिलो संयुक्त विज्ञप्ति हो। यस वार्तामा ईयूका व्यापार आयुक्त मारोस सेफचोविच र चिनियाँ वाणिज्य मन्त्री वाङ वेन्ताओबीच दिनभरि छलफल चलेको थियो।

दुवै पक्षले ‘व्यापार तथा लगानी परामर्श संयन्त्र’ सुरु गर्न सहमति जनाएका छन्। ब्रसेल्सले व्यापार असन्तुलन, निर्यात नियन्त्रण र बौद्धिक सम्पत्तिको विवादमा आगामी अक्टोबर महिनाभित्रै ‘ठोस परिणाम’ आउनुपर्ने सर्त राखेको छ।

ईयू र चीनबीचको व्यापार असन्तुलन अहिले अत्यन्तै चिन्ताजनक स्तरमा पुगेको छ। सन् २०२५ मा ईयूसँग चीनको व्यापार बचत ३६० अर्ब युरो पुगेको थियो। यो वर्ष पनि उक्त घाटा अघिल्लो वर्षको तुलनामा १० प्रतिशतभन्दा बढीको गतिमा बढिरहेको छ।

ईयूको तथ्याङ्क एजेन्सी ‘युरोस्ट्याट’ ले जुन १५ मा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार, ईयूबाट चीनतर्फ हुने निर्यातको तुलनामा चीनबाट ईयूमा हुने निर्यात दैनिक झन्डै १ अर्ब युरोले बढी छ। गत मे महिनामा मात्रै चीनसँगको ईयूको व्यापार घाटा अघिल्लो वर्षको तुलनामा १५ प्रतिशतले बढेको थियो।

जर्मनीको आफ्नै व्यापार घाटा ३१.६ प्रतिशतले विस्तार भएको थियो। यही गतिमा अघि बढेमा यो घाटा सन् २०२५ को दैनिक झन्डै १ अर्ब युरोको रेकर्डभन्दा पनि माथि पुग्ने देखिन्छ।

‘चाइना शक’ को चपेटामा युरोप

अधिकांश युरोपेली देश यतिबेला युरोप ‘चाइना शक’ को चपेटामा परेको कुरामा सहमत छन्। चिनियाँ कम्पनीहरूले निकै कम मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्दा युरोपको औद्योगिक मेरुदण्डमा ठूलो चुनौती थपिएको र यसको सामना गर्न कडा कदम चाल्नुपर्ने उनीहरूको निष्कर्ष छ। ईयूका नेताहरूले दुई हप्ताअघि मात्रै यो विषयलाई ‘चाइना शक २.०’ भनी चित्रण गर्दै छलफल गरेका थिए। यो ‘शक्’ विद्युतीय सवारीसाधन र हरित ऊर्जामा मात्र सीमित नभई त्योभन्दा धेरै अगाडि बढिसकेको छ।

चीनको अत्यधिक निर्यातका कारण युरोपेली उत्पादन क्षेत्र, अटोमोबाइलदेखि केमिकल र मेसिन निर्माताहरूसम्म ठूलो दबाबमा परेका छन्। हालैको तथ्याङ्कअनुसार गत अप्रिलमा युरोपमा खरिद गरिएका प्रत्येक १० वटा कारमध्ये एउटा चिनियाँ ब्रान्डको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा दोब्बर बढी हो।

युरोपकै सबैभन्दा ठूलो कार निर्माता कम्पनी ‘फक्सवागन’ ले चिनियाँ प्रतिस्पर्धा र विद्युतीय सवारीसाधनको खर्चिलो रूपान्तरणका कारण आफ्नो नाफा घट्दा जर्मनीमा चारवटा प्लान्ट बन्द गर्ने र १ लाखसम्म रोजगारी कटौती गर्ने योजना बनाएको चर्चा छ।

चीनस्थित युरोपेली चेम्बर अफ कमर्सलगायतका उद्योग समूहका अनुसार, युरोपतर्फ भइरहेको चिनियाँ निर्यातको यो स्तरले चीनबाट आउने पाटपुर्जामा अत्यधिक निर्भर रहेका ईयूका कलकारखानाहरूलाई नै विस्थापित गर्ने खतरा बढाएको छ। अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार चीनमा उद्योगहरूलाई दिइने ठूलो सरकारी अनुदानका कारण त्यहाँ अत्यधिक उत्पादन भई युरोपमा चिनियाँ सामानको ओभरफ्लो भएको हो।

अनुगमन संयन्त्र र कार्यसमूह

ब्रसेल्समा भएको वार्तापछि दुवै पक्षले व्यापार तथा लगानी सन्तुलन, निर्यात नियन्त्रण, बौद्धिक सम्पत्ति अधिकार र विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्लूटीओ) को सुधारमा केन्द्रित रहेर चारवटा प्रारम्भिक कार्यसमूह घोषणा गरेका छन्। पहिलो विधाका लागि तत्कालै एउटा कार्यसमूह बन्नेछ, जसले व्यापार प्रवाहको अनुगमन गर्न संयुक्त संयन्त्र तयार पार्नेछ।

यस संयन्त्रअन्तर्गत दुवै पक्षले ‘युरोस्ट्याट’ र चिनियाँ भन्सार डाटाबेसले राख्ने तथ्याङ्कभन्दा माथि उठेर एउटै व्यापारिक तथ्याङ्कलाई आधार मानी आयातमा हुने अत्यधिक वृद्धिको अनुगमन गर्नेछन्। यदि आयातको मात्रा ‘पहेँलो वा रातो’ क्षेत्रमा प्रवेश गरेमा तुरुन्तै राजनीतिक तहमा छलफल अगाडि बढाइनेछ।

आयुक्त सेफचोविचका अनुसार दुवै पक्ष सहमत हुन सक्ने साझा तथ्याङ्क तयार गर्नु यस संयन्त्रको मुख्य उद्देश्य हो। आगामी केही दिनभित्रै अपेक्षित परिणामहरूको खाकासहितको कार्ययोजना तयार हुनेछ। यस दिशामा प्रगति भइरहेको छ वा छैन भन्ने पहिलो मूल्याङ्कन आगामी सेप्टेम्बरमा गरिनेछ।

अक्टोबरको समयसीमा र चेतावनी

सेफचोविचले वार्तालाई ‘गहन, केन्द्रित र रचनात्मक’ भनी वर्णन गरेका छन्। उनले अक्टोबरअगावै अर्थपूर्ण प्रगति नभएमा ईयू कदम चाल्न बाध्य हुने चेतावनी पनि दिएका छन्। उनले पत्रकारहरूसँग भने, ‘युरोपेली परिस्थितिका साझा चुनौतीहरूलाई चिनियाँ पक्षले पहिलेभन्दा अहिले धेरै राम्रोसँग बुझेको पाइएको छ। हाम्रो औद्योगिक आधारको रक्षा गर्दै हामीले प्रतिस्पर्धाका लागि समान अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ।’

दुर्लभ खनिज र पर्मानेन्ट म्याग्नेट ईयू आपूर्ति शृङ्खलामा चीनको वर्तमान निर्यात नियन्त्रण नीतिले असर नगर्ने मन्त्री वाङको आश्वासनलाई पनि सेफचोविचले स्वागत गरेका छन्। यद्यपि, केही चिनियाँ वृत्तले भने ‘चाइना शक’ विरुद्ध कदम चाल्ने ईयूको तयारीलाई बारम्बार चेतावनी दिँदै आएका छन्।

चिनियाँ सरकारी च्यानल सीसीटीभीसँग आबद्ध माइक्रो-साइट ‘युयुआनतान्तियान’ ले युरोपसँगको व्यापार पूर्ण रूपमा ठप्प भए पनि बेइजिङले त्यसलाई सहजै झेल्न सक्ने दाबी गरेको छ।

भविष्यको रणनीति

‘पोलिटिको’ का अनुसार युरोपेली आयोगले चीनका लागि दुईतर्फी रणनीति अपनाइरहेको छ। पहिलो, ईयूको व्यापारिक रक्षा प्रणालीलाई मजबुत बनाउनु। यस दिशामा कदम चाल्दै टेन्डरमा ‘लोकल विडर’ हरूलाई प्राथमिकता दिने र हुवावेजस्ता चिनियाँ टेक कम्पनीहरूलाई रणनीतिक दूरसञ्चार नेटवर्कबाट बाहिर राख्ने प्रस्तावहरू अघि सारिएका छन्।

यसका साथै ‘विविधीकरण उपकरण’ मार्फत युरोपेली कम्पनीहरूलाई चीनमाथिको निर्भरता कम गर्नका लागि महत्त्वपूर्ण सामग्रीका कम्तीमा तीनवटा आपूर्तिकर्ता राख्न अनिवार्य गर्ने र ‘एन्टि-कोअर्सन इन्स्ट्रुमेन्ट’ (आर्थिक दबाब विरोधी उपकरण) सक्रिय गर्ने सम्भावना पनि छ।यद्यपि, सदस्य राष्ट्रहरूबीचको मतभेद र कानुनी जटिलताका कारण यी कदमहरू कत्तिको प्रभावकारी हुन्छन् भन्ने कुरा अक्टोबरको नतिजामा निर्भर गर्नेछ।