गन्तव्यमा नपुर्‍याउने काठमाडौंका फुटपाथ (फोटो फिचर)

२४ असार, काठमाडौं । संघीय राजधानी काठमाडौं उपत्यकाकै व्यस्त सडकमा पैदल यात्रीका लागि फुटपाथ छैन । अधिकांश ठाउँमा पैदलयात्री सवारी साधन गुड्ने मुल सडकबाटै हिंड्न बाध्य छन् ।

कतै हिंड्दै जाँदा एकाएक फुटपाथ सकिन्छ । ती अधुरा फुटपाथ पैदल यात्रीका लागि पासो सरह बनेका छन् । सुरक्षित फुटपाथकै अभावमा पैदल यात्रुको ज्यान जाने जोखिम बढेको जानकारहरू बताउँछन् ।

पैदल यात्रा कति असुरक्षित छ भन्ने नेपाल प्रहरीको आंकडा हेर्दा थाहा हुन्छ । पछिल्लो ६ वर्षमा ३ हजार २१२ पैदल यात्रुको ज्यान गएको छ ।

फुटपाथ बनेका ठाउँमा पनि अधिकांश ठाउँमा ती प्रयोगयोग्य छैनन् । कतै घाँस उम्रिएर छोपिएका छन् भने कतै भत्किएको अवस्थामा भेटिन्छन् । यसले सबैभन्दा धेरै जोखिममा छन्, फरक क्षमताका पैदल यात्रीहरू ।

यस्तै फुटपाथबाट स्कुल–कलेज जाने साना विद्यार्थीदेखि सर्वसाधारणसम्म हरेक दिन खुल्ला सडकमै हिंड्न बाध्य छन् ।

जस्तो, तस्वीरमा देखिएको बल्खुमा हाल एउटा पुल निर्माणाधीन अवस्थामा छ । तर पुल बन्दै गर्दा यो बाटो हुँदै हिँड्नुपर्ने पैदल यात्रुका लागि वैकल्पिक व्यवस्था छैन । यो क्षेत्रमा विद्यार्थीको आवतजावत पनि बाक्लो हुने देखिन्छ । तर उनीहरूले पनि यही जोखिमपूर्ण बाटो नै प्रयोग गरिरहेका हुन्छन् ।

त्यस्तै, कलंकी हुँदै तीनथानातर्फको सडकमा गाडीहरू उच्च गतिमा गुड्छन् । तर, यस्तो व्यस्त र सवारीको चाप हुने सडकमा फुटपाथ छैन । अर्किड टोल जाने गल्ली छिर्ने गेटमा राखिएका पाइप र तारले फुटपाथ ढाकिएको छ । त्यहाँ बिजुलीको पोल पनि पैदल यात्रुको बाटो छेक्न आइपुग्छ ।

कलंकी मूल चोकमा पनि फुटपाथ अत्यन्त साँघुरो र पसलहरूले घेरिएको छ । फुटपाथबाटै हिड्नुपरे पसल र बिजुलीका पोलबाट चेपिएर छड्किँदै हिँड्नुपर्ने बाध्यतामा छन्, पैदल यात्रु । त्यो पनि सटरहरूबाट फालिएका पानी र अन्य असहजताका कारण सहजै हिँड्नसक्ने अवस्था छैन । यहाँ पनि उनीहरु सवारी छिचोल्दै मुल सडकमा झर्न बाध्य हुनुपर्छ ।

काठमाडौंकै मुख्य चहलपहल हुने भनिएको कोटेश्वर–सातदोबाटो सडकखण्डको अवस्था पनि उस्तै छ । त्यहाँ फुटपाथ छ, तर पुर्ण छैन । यदि पैदल यात्रु आकाशे पुलबाट मुख्य चोकतर्फ हिँड्दै फुटपाथबाट आउने हो भने बीचमै खस्ने जोखिम हुन्छ । किनकी, त्यहाँ फुटपाथमा ओछ्याइएका ‘ब्लक’ बीचबाटै टुंगिन्छन् । फुटपाथसँगै जोडिएको नालामाथि राखिएको ढकन पनि बीचमा पुगेपछि भेटिदैन । ‘सचेत’ नभएको अवस्थामा यात्रुहरु नालाभित्रै झर्ने जोखिम देखिन्छ । स्थानीयसँग बुझ्दा त्यहाँ बेलामौकामा पैदल यात्रु खस्ने गरेको घटना पनि छ ।

त्यस्तै, थापाथली नजिकैको (ललितपुरपट्टि) को फुटपाथ अझ चिन्ताजनक अवस्थामा छ । फुटपाथ छ, तर पूरै बेवारिसे अवस्थामा छ । बाढीले समेत क्षति पुर्याएको यस फुटपाथमा घाँस उम्रिएका छन् । झट्ट हेर्दा त्यहाँ फुटपाथ नै देखिँदैन । जबकी यो खण्ड यूएन पार्क हुँदै बल्खुतर्फ जाने खोलावारिको किनारमा पर्छ, जुन धेरै मानिसले दैनिक ओहोरदोहोर गर्ने बाटो हो ।

यसरी काठमाडौं उपत्यकाकै मुल सडकलाई हेर्दा कतै फुटपाथ बनेकै छैन, कतै बनेको फुटपाथ प्रयोगयोग्य छैनन् । बनाइएका फुटपाथ पनि बेवास्तामा परी जोखिमपूर्ण बनेको छ । पैदल यात्रीका लागि सुरक्षित फुटपाथ निर्माण नगरिँदा र भएका फुटपाथको पुनःनिर्माणमा ध्यान नदिएसम्म दैनिक हजारौं मानिस जोखिम झेल्न बाध्य देखिन्छन् ।

सडक सुरक्षाका जानकारहरू नेपालको सडक नै पैदल यात्रुमैत्री नभएको बताउँछन् । सडक सुरक्षाविद् भगवती सेढाईं भन्छिन्, ‘एकातिर हाम्रा सडकहरू हिंड्न होइन गाडी चलाउन सहज हुने गरी बनाइए । अर्कोतिर चालकहरू पैदल यात्रुलाई मान्छे नै होइन जस्तो गरी सवारी हाँक्छन् । जबकी पहिलो प्राथमिकता जीवन रक्षा हुनुपर्ने हो ।’

्