Comments Add Comment

लालन-पालन

List Grid
आमा बनेपछि घरमै रोजगारी

मानौ तपाईं बच्चाकी आमा हुनुभयो । बच्चाकै खातिर घर बाहिरको पेशा-व्यवसाय छाड्नुपर्ने अवस्था आयो । किनभने बच्चालाई आमाको सामिप्य चाहिन्छ । न्यानो स्पर्श चाहिन्छ । तर, दिनभर घरमा बसेर मात्र पनि के गर्ने ? कुनै न कुनै काम त गर्नैपर्छ । यसले तपाईंलाई अतिरिक्त आम्दानी मात्र मिल्दैन, रचनात्मक, क्रियाशिल पनि बनाउँछ । तपाईंलाई लाग्न सक्छ, […]

जुम्ल्याहा बच्चाले सामना गर्ने समस्या

विवाहपछि बच्चा हुनु एउटा सामान्य र महत्वपूर्ण कुरा हो । बच्चा जन्मिएपछि नै एउटा परिवारमा खुशीयाली छाउँछ । उक्त परिवार पूर्ण भएको महसुस हुन्छ । धेरै दम्पतिहरुमा बच्चाको जन्म नहुँदा अर्थात बच्चाविहिन हुँदा विभिन्न मानसिक समस्याहरुको सामना गर्नु परिरहेको हुन्छ । कतिपय दम्पतिहरु बच्चाको सुखभोगबाट बञ्चित पनि भएका छन् । त्यसैले बच्चा जन्मनु भनेको परिवार […]

पहिलो सन्तानको आमाबुवा बन्दै हुनुहुन्छ ?

घरमा नयाँ सन्तान भित्रिदैछन् । यो कुराले दम्पतीमा पक्कैपनि उत्साह जगाउँछ । उनीहरुको यो पहिलो सन्तान हो । यसले पनि उनीहरुमा थप रोमाञ्चकता पैदा गरेको छ । यद्यपि पहिलो सन्तान भएकाले दम्पतीहरु कतिपय कुरामा अभ्यस्त भइसकेका हुँदैनन् । पहिलो शिशुलाई घरमा कसरी स्वागत गर्ने भन्ने कुरामा दम्पतीले खास तयारी नगरेका पनि हुनसक्छ । पहिलो शिशुलाई […]

कसरी पढाउँदा बालबच्चाले सजिलै बुझ्छन् ?

अहिले पढ्नका लागि पाठ्युपस्तक एकमात्र स्रोत होइन । न विद्यालयबाट मात्र बालबच्चाले ज्ञान आर्जन गर्छन् । पढ्न, बुझ्न, जान्न र सिक्नका लागि अनेक स्रोत छन् । उनीहरु आफैपनि नयाँ नयाँ कुरा खोजिरहेका हुन्छन् । बच्चाहरु स्वभावैले जिज्ञासु हुन्छन्, जो नयाँ कुराबारे चासो राख्छन् । त्यसैले अभिभावकले जबरजस्ती बच्चालाई पढाउने, घोकाउने कामले राम्रो नतिजा दिदैन । […]

बालबच्चाको मोटोपन, अभिभावकको टाउको दुखाई

विगतमा आफ्ना बालबच्चा ‘मोटाघाटो’ भएको निको मानिन्थ्यो । तर, अहिलेका अभिभावकका निम्ति टाउको दुखाईको विषय बनेको छ, बालबच्चाको मोटोपन । धेरै बालबच्चामा मोटोपनको समस्या छ । मोटोपनले भद्दा देखिने मात्र होइन, स्वास्थ्य समस्या पनि निम्त्याउँछ । यसैले अभिभावक चाहन्छन्, बालबच्चाको ज्यान छरितो भए हुन्थ्यो । बेलायतको शोधकर्ताहरुको एक निष्कर्ष यस्तो छ, ‘बच्चा मोटो हुनुमा आमाबुवा […]

बालबालिकालाई सफल बनाउने कि सक्षम ?

अभिभावक चाहन्छन्, आफ्ना बालबच्चा पढाईमा अब्बल होस् । परीक्षामा उत्कृष्ट अंक हासिल गरोस् । कुनैपनि प्रतियोगितामा अग्रस्थान हासिल गरोस् । धेरै अभिभावक यस्ता हुन्छन्, जो आफ्ना बालबच्चाकालाई सफलताको पछाडि दौडन लगाउँछन् । हरेक कुरामा बालबच्चा सफल भइदिएको हेर्ने रहर पाल्छन् । पक्कैपनि सफलता हासिल गर्नका लागि मेहनत, श्रम, लगावको आवश्यकता पर्छ । तर, सफल बनाउने […]

बालबच्चालाई कसरी सामाजिक व्यवहारमा अभ्यस्त गराउने ?

अहिलेका बालबच्चाहरु परिवार र समाजसँग त्यती घुलमिल छैनन् । धेरैजसो समय त उनीहरु विद्यालयमा विताउँछन् । बिहान र साँझ घरमा हुन्छन् । घरमा भएका बेला पनि स्मार्टफोन वा टेलिभिजनमा झुम्मिन्छन् । आमाबुवासँग घुलमिल हुने, कुराकानी गर्ने प्रवृत्ति हराउँदै गएको छ । आफ्नो भान्सामा के पाक्दैछ, बार्दलीमा के फल्दैछ, बुवाआमा के गर्दैछन् भन्ने सामान्य हेक्का समेत […]

बच्चाका लागि साथी पनि बन्नुपर्छ

आफ्ना बालबच्चाका लागि तपाईंले अभिभावक मात्र बनेर पुग्दैन । बच्चाका लागि साथी पनि बन्नुपर्छ । उनीहरुसँग खेल्नुपर्छ, वातचित गर्नुपर्छ, रमाउनुपर्छ । बालबच्चाले यस्तो महसुष गरोस् कि, उनीहरुलाई साथीको अभाव छैन । किनभने बच्चाले आफ्ना आमाबुवाबाट अभिभावकत्व मात्र चाहँदैनन् । मित्रवत् व्यवहार पनि गर्छ । जबकी बच्चाहरुले प्रत्येक अभिभावकबाट चाहने भनेकै माया, प्रेमका साथै ‘क्वालिटी टाइम’ […]

शारीरिक हाउभाउवाट थाहा पाउन सकिन्छ, बच्चाले के चाहन्छन् ?

सानो बच्चा, जो बोल्न सक्दैनन्, उनीहरु आफ्नो कुरा हाउभाउ वा शारीरिक प्रतिक्रियाबाट व्यक्त गर्न खोज्छन् । उनीहरु खुसी भएको, दुखी भएको, पीडा भएको सबै कुरा अनुहार तथा शारीरिक हाउभाउबाट बुझ्नपर्ने हुन्छ । आफ्नो बच्चा कस्तो अवस्थामा छ ? के चाहन्छन् ? जस्ता कुरामा खासगरी आमाले ख्याल राख्नैपर्ने हुन्छ । बच्चाले बोलेर वा हात चलाएर व्यक्त […]

तपाईंको घर बालमैत्री कि धराप ?

तपाईंको घरमा बच्चा उन्मुक्त खेल्न, उफ्रिन, रमाउन सक्छन् ? घरको भर्‍याङ चढ्न, ढोका खोल्न उसलाई कति सहज छ ? अक्सर घर निर्माणको क्रममा होस् वा साजसज्जाको क्रममै, हामी आफ्नो सुविधामा बढी ध्यान दिन्छौं । हामीलाई सजिलो लाग्ने, राम्रो लाग्ने कुरामा ध्यान दिन्छौं । तर, बच्चाको सुविधा र अनुकुलतालाई प्राथमिकतामा राखिदैन । यहि कारण कहिलेकाहीँ हाम्रो […]

बालबालिकाको सिकाई : मोवाइल भर्सेस किताब

अहिले धेरैजसो बालबच्चा किताबमा भन्दा ल्यापटप, मोबाइल वा टिभीमा झुम्मिएका हुन्छन् । उनीहरुलाई लेख्न र पढ्न जाँगर चल्दैन । त्यसैले आमाबुवाहरु गुनासो गरिरहेका हुन्छन्, ‘कसरी बालबच्चालाई मोवाइलको लतबाट छुटाउने ? कसरी पुस्तक पढ्न प्रेरित गर्ने ?’ प्रविधिको जमनामा बालबच्चालाई त्यसबाट अलग गर्न सकिदैन । न यो संभव हुने कुरा हो, न वैज्ञानिक तरिका नै । […]

दोस्रो बच्चा जन्माउनुअघि कस्तो तयारी गर्ने ?

कुनैबेला भनिन्थ्यो, दुई सन्तान ईश्वरको बरदान । जति सानो परिवार, उत्तिनै सुखी । थोरै भए पुगिसरी । यही मान्यतालाई आत्मसात गर्दै धेरै दम्पतीले धेरै सन्तान हुर्काउने झन्झट गरेनन्, एउटै सन्तानमा चित्त बुझाउन थाले । पछिल्लो अवस्था के छ भने, अधिकांश दम्पतीले एउटै सन्तान हुर्काइरहेका छन् । तर, अहिले एकल सन्तान पनि टाउको दुखाईको विषय बनेको […]

स्मार्टफोन एवं ग्याजेटको प्रयोगले बच्चाको मनोविज्ञानमा असर

अहिलेका बालबालिकाले मोवाइल एवं ग्याजेट्स भनेपछि हुरुक्कै हुन्छन् । आमाबुवाले चाहेर वा नचाहेर उनीहरुलाई रोकटोक गरिरहेका हुँदैनन् । कतिपय आमाबुवाले त छोराछोरी भुलाउन, फकाउन पनि स्मार्टफोन दिने गर्छन् । जबकी यसको असर भने निकै भयानक छ । त्यसो त एक अध्ययन अनुसार पहिलेको तुलनामा अहिलेका बच्चामा डिजिटल कुराहरु बुझ्ने क्षमता धेरै छिटो र तिव्र रुपमा […]

बालबालिकामा कार्टुनको लत

अहिले धेरै आमाबुवाको टाउको दुखाईको बिषय बनेको छ, छोराछोरीमा कार्टुनको लत । हरखबत कार्टुनमा झुम्मिने बानीले बच्चाको शारीरिक गतिबिधी निस्क्रिय छ । यसले स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउँदैछ । अर्कोतिर पठनपाठनमा ध्यान केन्दि्रत हुन सकेको छैन । त्यसैगरी मानसिक रुपले उनीहरुलाई आक्रमक बनाउँदै लगेको छ । के हुन्छ ? कार्टुनले बच्चालाई काल्पनिक दुनियाँमा डोहोर्‍याउँछ । बच्चाले ठान्छन्, […]

बालबच्चाका लागि यसरी मिलाउन सकिन्छ समय-तालिका

हामीले देखेका/भोगेका छौं, बच्चालाई बिहान उठाउनु, स्कुलको ड्रेस लगाइदिनु, साँझ होमवर्क गराउनु, सुताउनु कति सास्ती भइरहेको छ । वास्तवमा हामीले बच्चाका लागि सही समय-तालिका निर्धारण गर्न सकिरहेका छैनौं । नतिजा, बच्चाको दैनिकी अस्तव्यस्त हुँदैछ । जब बच्चाको दैनिकी डामाडोल हुन्छ, त्यसको असर उनीहरुको भविष्यमा पनि पर्छ । अहिले उनीहरु अस्तव्यस्त भए, भोलिको दिनमा व्यवस्थित हुन्छ […]

बालबालिकाको रिस, अभिभावकको द्विविधा

हिजोआजका बालबालिकाहरुलाई कुनै कुरा सम्झाउँदा अथवा उनीहरुले कुनै कुरा बिगारे भनेर हल्का कराउँदा उनीहरु धेरै दिनसम्म आफ्नो अभिभावकहरुसँग नबोल्ने, खाना नखाने, आफ्नो कोठामा ढोका लगाएर बस्ने र यहाँसम्म कि कसैले गाली सहन नसकेर आत्महत्या नै गर्ने गरेको समेत पाइएको छ । केही समय अगाडि एक १० वर्षीय बालकले आफ्नो स्कूलमा शिक्षिकाले आफूलाई आफ्ना साथीहरुलाई जस्तै […]

बालबालिकाको अपराधिक मानसिकतालाई कसरी बुझ्ने ?

बालबालिकाहरु मन साँचो हुन्छ भन्ने कुरा सबैलाई थाहा भएको कुरा हो । आफ्नो निश्चल मुस्कान र निर्दोषपनाले सबैको मनलाई मोहित बनाउने भएकाले बालबालिलाई सबैले मन पराउँछन् । यद्यपि, कहिलेकाहीँ तिनै बालबालिकाहरुले त्यस्ता कि्रयाकलाप देखाउँछन् । जुन बालमनमा आपराधिक मानसिकता कसरी उत्पन्न भयो भन्ने थाहा नै हुँदैन । तर, त्यसका बारेमा  हामी सोच्न बाध्य हुन्छौं । […]

बालबच्चा किन पढ्न-लेख्न मन गर्दैनन् ?

आफुले गरिरहेको मेहनत, श्रमको खास अर्थ बुझिरहेका हुँदैनन् बच्चाहरुले । यो केवल कक्षा कोठामा समय कटाउने, शिक्षकको आज्ञा पालना गर्ने, अभिभावकलाई खुसी बनाउने भन्ने मात्र बुझिरहेका हुन्छन् । अर्थात उनीहरु स्वतस्फूर्त पढाइमा लाग्दैनन् । किन पढ्ने भन्ने प्रश्नको रेडिमेड जवाफ त उनीहरुलाई रटाइएको हुन्छ, तर त्यो कुरालाई बुझ्ने उनीहरुसँग सामथ्र्य हुँदैन । पढाइको महत्व र […]

बालबच्चाको रिस कसरी नियन्त्रण गर्ने ?

कतिपय बच्चाकी आमाहरुले बच्चाको नियन्त्रित रिसको सामना गर्नुपरिरहेको हुनसक्छ । कतिपय अवस्थामा उनीहरुले केही अनावश्यक मागहरु राख्छन् । ती मागहरुलाई पूरा गरिएन भने अचानक रिसाउन थाल्छन् । त्यसैगरी भोकै हुँदा अथवा निन्द्रा पूरा नभएको अवस्थामा समेत उनीहरुमा अनियन्त्रित रिस देखिन्छ । बच्चाहरुको रिस बढी हुँदा प्रँयः अभिभावकहरुको तनाव, चिन्ता अथवा निराशाको कारण बन्न पुग्छ । […]

बालबालिकासँग घर-व्यवहारको कुरा

हुन त अचेल अधिकांश बालबालिकाहरु विद्यालयबाट घर फर्किने बित्तिकै कि त मोबाइलमा कि त टेलिभिजनको अघिल्तिर बस्न रुचाउँछन् ।  त्यसको साटो हामीले उनीहरुलाई घरका स-साना काममा व्यस्त बनायौं भने उनीहरुको समग्र व्यक्तित्वमै परिवर्तन आउँछ । यसबाहेक घरका ती साना कामहरुले उनीहरुमा आत्म विश्वास समेत बढ्छ । बालबालिकाहरुलाई घरको काम गराउँदा उनीहरुको रुची अनुसारकै काम दिनु […]

के तपाईंको बच्चा पनि राम्रोसँग सुत्न सक्दैन ?

जुन शिशुहरु कम सुत्छन्, उनीहरुलाई विभिन्न स्वास्थ समस्याहरु हुनसक्छ भन्ने कुरा अभिभावकले बुझ्नुपर्छ । यसका साथै कम सुत्ने अधिकांश बच्चाहरु आफ्नो व्यवहारंसँग सम्बन्धीत समस्याहरुबाट पनि ग्रस्त हुने गर्दछन् । निन्द्रा सबैको लागि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । निन्द्राको कमी अथवा निन्द्रासँग सम्बन्धीत समस्याहरुले एउटा व्यक्तिलाई झर्को लाग्ने र त्यसले शारीरिक रोगहरुको सामना पनि गर्नु पर्ने हुनसक्छ […]