Comments Add Comment

लालन-पालन

List Grid
बालबालिकालाई कथा सुनाउनुहोस्

अहिलेका बालबालिकाले ‘एकादेशको कथा’ मा कति चाख लिन्छन् ? के उनीहरु बीरबल-अकबरको कथा सुन्न तयार छन् ? के उनीहरु मधु-मालतीको कथामा रुची राख्छन् ? के उनीहरु परीको कथामा रोमाञ्चक हुन्छन् ? किनभने उनीहरु अहिले साइबर दुनियामा मग्न छन् । स्मार्टफोन भएपछि उनीहरुलाई पुग्छ । भोक, तिर्खा सबै भुल्छन् । दिसा-पिसाब लागेको समेत भेउ पाउँदैनन् । […]

‘गुड टच’ र ‘ब्याड टच’ : बालबालिकालाई सिकाउनै पर्ने कुरा

एक सर्वेक्षण अनुसार बालिकाहरुमाथि यौन हिंसा गर्ने प्रायः ठुला उमेरका आफन्तहरु नै हुने गरेेको पाइन्छ । स-साना बालिकाहरु आफ्नै घरमा पनि आफ्नो सुरक्षा गर्न सकिरहेका छैनन् । त्यस्तो स्थितीको जिम्मेवार केही हद सम्म आमाबुबाहरु पनि हुन् । यदि आमा-बुबाले आफ्ना सन्तानसंग केही समय बिताएर यस बिषयमा खुलेर कुरा गरेमा मात्र बालिकाले सही र गलतको बारेमा […]

बच्चा हुर्काउने सरल तरिका

अहिलेका दम्पत्तिलाई बच्चा जन्माउन र हेरचाह गर्न निकै गाह्रो हुन्छ । व्यस्त जीवनशैली, आमा-बुवा दुवै कामकाजी हुनु र एकल परिवार भएको कारणले बच्चालाई हुर्काउन निकै कठिन हुने गरेेको छ । संयुक्त परिवारमा बच्चा कुन समयमा ठूलो भयो पत्तै पाइँदैन भने एकल परिवारमा दिनदिनै कठिन तरिकाले बितेको हुन्छ । त्यसैले आज हामी एकल परिवारमा बच्चाको लालन-पालन […]

तपाईंको पनि एकमात्र सन्तान छ ?

केही वर्ष अगाडिसम्म एक महिलाले ५-६ सन्तान जन्माउने गर्दथे । यसरी धेरै बच्चाहरु जन्माउँदा आमा र बच्चाको दुवैको स्वास्थमा नराम्रो असर पर्ने भएकाले धेरै सन्तान उत्पादनमा नियन्त्रण गर्न सल्लाह सुझाव दिन थालियो । जसका कारण आज एउटा परिवारमा एउटामात्र बच्चा जन्माउने चलन चलेको छ । यसले आमा-बुवा दुवैलाई बच्चाको लालन-पालन र आफूले गर्ने कर्तव्यमा सहज […]

के हुन्छ बच्चालाई जब बुवाआमा झगडा गर्न थाल्छन् ?

दम्पतीबीच सामान्य झै-झगडा हुनु स्वभाविक हो । तर, आमाबुवाको झगडा बच्चाका निम्ति स्वभाविक र स्विकार्य हुँदैन । व्यवहारिक जीवन चलाउने क्रममा दम्पतीबीच केही मतभेद रहन्छ । उनीहरु त्यही विषयमा भनाभन गर्छन् । त्यही भनाभनले मनमुटाव हुन्छ । दम्पतीबीच झगडा त हुन्छ नै । यद्यपि उनीहरुको झगडाको शैली कस्तो छ, त्यो चाहि दुबैको बौद्विक स्तर, समझदारी, […]

बच्चालाई लोभ देखाउनु पनि खतरनाक

बाल्यवस्था जीवनको सबैभन्दा खुशी र सुखद क्षण हो । यो अवस्थामा न कुनै तनाव हुन्छ, न त कुनै समस्या नै । केवल रमाइला क्षणहरु मात्र हुन्छन् । विगतमा बाल्यवस्थामा खेलिने लुकामारी, भेट्टाई, आसपास जस्ता खेलहरुले बच्चालाई मनोरञ्जन दिनेमात्र होइन, ती खेलमा गरिने क्रियाकलापले बच्चाहरुको शारीरिक व्यायाम पनि हुने गर्थ्यो । यीनै खेलहरुका कारण पहिलेका बच्चाहरु […]

बच्चाको नाम राख्दै हुनुहुन्छ ?

घरमा बच्चाको जन्मले जुन खुशी आमा-बुबालाई हुन्छ, त्यो अरुलाई हुँदैन । तर, बच्चाको खुशीसँगै अनेक जिम्मेवारीहरु पनि बढ्न थाल्छ । तीमध्ये सबैभन्दा पहिलो जिम्मेवारी बच्चाको नामाकरण नै हो, जुन पछि गएर उसको पहिचान हुन्छ । प्रायः आमा-बुबा आफ्नो बच्चाको नाम के राख्ने भन्ने द्विविधामा परेको पाइन्छ । यद्यपि, शेक्सपियरको भनाइअनुसार नाममा के राखेको छ र […]

तपाईंका बच्चा कति सुरक्षित ?

बालबालिकालाई आमाबुवाले आफ्नो सधैं निगरानीमा राख्न सक्दैनन् । धेरैजसो आमाबुवा कामकाजी छन् । दिनभर व्यस्त हुन्छन् । छोराछोरीसँग भेट्ने समय पनि त्यती रहँदैन । बालबच्चा कहाँ छन्, के गर्दैछन्, कोसँग छन्, कस्तो अवस्थामा छन् ? आमाबुवालाई थाहा हुँदैन । उनीहरुले राती घर फर्केपछि मात्र आफ्ना बालबच्चासँग भेट्न पाउँछन् । अर्कोतिर जमाना खराब छ । आपराधिक […]

जब बच्चा पढाईमा मन गर्दैन

अहिलेका बालबालिकाले धेरै सेवा सुविधा पाएका छन् । उनीहरुलाई पढ्नका लागि कुनै दुःख छैन । न टाढा धाउनुपर्छ, न पाठ्य सामग्रीको अभाव नै झेल्नुपर्छ । सबैकुरा आमाबुवाले व्यवस्थित गरिदिएका छन् । विद्यालय आउन, जान, पढ्नका लागि उनीहरुलाई कुनै समस्या छैन । यति हुँदाहुँदै पनि उनीहरु पढाईमा भन्दा अन्यत्र ध्यान दिइरहेका हुन्छन् । अक्सर बालबालिका मनोरञ्जनमा […]

तपाईं पनि दबाव दिने अभिभावक पो पर्नुभयो कि ?

बालबालिकालाई आफ्ना आमा-बुबाले जस्तो मायाप्रेम अरु कसैले गर्न सक्दैन । तर यही माया-पे्रम गर्ने क्रममा कुनै पनि कुराको लागि दवाव दिनु भनेको गलत कुरा हो । के तपाईं पनि त्यस्ता अभिभावकहरुमा पर्नु हुन्छ, जसले आफ्ना बच्चालाई अनावश्यक दवाव दिने गर्छन् । त्यस्ता अभिभावक, जसले आफ्ना बच्चालाई अनावश्यक दवाव दिएर उनीहरुको बाल्यपन बिगार्ने मात्र होइन, उनीहरुको […]

शिशुलाई ठोस आहार कहिले ?

शिशुको लागि सर्वोत्तम आहार भनेको आमाको दुध नै हो । दुध नै शिशुको लागि सम्पूर्ण आहार मानिन्छ । यद्यपि उमेर बढ्दै गएपछि आमाको दुध मात्र पर्याप्त हुँदैन । कतिपय आमाको दुध पुग्दो हुँदैन भने बच्चा हुर्कने क्रमसँगै उनलाई अतिरिक्त पोषकतत्वको आवश्यक हुन्छ । तर, कहिले अर्थात कुन उमेरदेखि उनीहरुलाई ठोस आहार दिने त ? सुरुवाती […]

बालबच्चालाई धेरै सुकिलो मुकिलो राख्न पनि हुनसक्छ हानिकारक 

एक सानी बच्चा छिन्, जसलाई आमाबुवाले अति नै स्यहारसुसार गरेर हुर्काएका छन् । उनलाई जथाभावी खेल्न दिइदैन, छुन दिइदैन । धुलो, पानी, फोहोरको सम्पर्कमा आउन दिइदैन । अलिकति पनि फोहोर-मैला हुन दिइदैन । उनलाई हरक्षण सुकिलो मुकिलो राखिन्छ । उनको खानपानमा पनि आमाबुवा अति नै सर्तक छन् । ताजा र सफा खानेकुरा मात्र ख्वाइन्छ । […]

बालबच्चासँग कति निकट हुनुहुन्छ ?

बच्चामा भावनात्मक र मनोवैज्ञानिक स्थिरता धेरै हदसम्म अभिभावक र बच्चावीचको सम्बन्धमा निर्भर गरेको पाइन्छ । विभिन्न समयमा गरिएको अध्ययनबाट यही कुरा पुष्टि भएको छ । बच्चा आमाबुवासँग जति धेरै निकट हुन्छन् उत्तिनै उनको व्यक्तित्व सन्तुलित हुन्छ । बच्चा आफुसँग निकट भएको वा आफु बच्चासँग निकट भएको कसरी थाहा पाउने त ? जब तपाईं कुनै दिन […]

सामाजिक सञ्जालमा बालबच्चाः गोपनियताबारे पनि सोच्ने कि ?

बच्चालाई कसरी हुर्काउने ? अहिले धेरै अभिभावकले मन्थन गर्ने कुरा हो । आफ्नो बच्चा स्वस्थ्य, सुखी, सफल, सबल, सक्षम, सभ्य, सुशिक्षित होस् भन्ने हेतुले अभिभावकहरु आफ्नो बच्चाको हुर्काइ-बढाईमा निकै ध्यान दिन थालेका छन् । विगतमा यस्तो थिएन । छोराछोरी आफै हुर्कन्थे । एकै बुवाआमाका थेरै छोराछोरी हुन्थे । उनीहरु आपसमा खेल्दै, मिल्दै, झगडा गर्दै, रमाउँदै […]

आमाबुवाको अपेक्षा जब बालबालिकाको बोझ बन्छ

८ वर्षिय अनिसा जब विद्यालय जान्छिन्, कक्षाको सबैभन्दा पछिल्लो सिटमा बस्छिन् । उनी अक्सर उदास रहन्छिन् । कसैसँग बोल्ने, खेल्ने, चल्ने गर्दिनन् । उनलाई साथीसंगीसँग कुराकानी गर्न रुची छैन । हरक्षण दिक्क लागे झै, झर्को लागे झै लाग्छ । उनी आफ्नो पुस्तकलाई सिरानी बनाएर सुतिरहन्छिन् । खासमा उनको साथीसंगी पनि धेरै छै्रनन् । शिक्षक/शिक्षिकासँग झ्याम्मिने […]

कार्टुनले बालिबालिकाको स्मरण क्षमता बढाउँछ ?

जब बालबच्चा टेलिभिजनमा झ्याम्मिन थाल्छन् तपाईं गाली गर्नुहुन्छ, ‘किन यसरी टिभीमा लिप्त भएको ? लेखपढ गर ।’ बालबालिका भने टेलिभिजन छाड्न चाहँदैनन् । अझ टेलिभिजनमा कार्टुन हेर्न पाए उनीहरु संसार भुल्छन् । बालबालिकालाई किन कार्टुन मन पर्छ होला ? किनभने कार्टुन खासमा बालबालिकाको मनोविज्ञानलाई बुझेर सोही अनुसार प्रस्तुत गरिहएको हुन्छ । उनीहरुले त्यहाँ नितान्त भिन्न […]

यसरी बढाउन सकिन्छ बालबालिकाको स्मरणशक्ति 

मोबाइल र ल्यापटपले हिजोआजका बालबालिकाहरुलाई पुर्णरुपमा आफ्नो नियन्त्रणमा राखेको छ । बालबालिकाहरु मोबाइल र ल्यापटप भएपछि खान-पिउन, साथीभाई, आमाबुबा कसैको पनि सम्झना आउँदैन, कुनै कुराको पनि होस हुँदैन । आफ्न्त कहाँ जाँदा होस् अथवा कुनै नौलो ठाउँमा पुग्दा होस्, उनीहरुलाई कुनै पनि कुराको मतलब हुँदैन । केवल मोबाइल तथा ल्यापटप भएमात्र उनीहरु खुशी हुन्छन् । […]

बालबालिकालाई किन सिकाउने पूजापाठ गर्न ?

साउनको महिना छ । भक्ति आरधानाको महिना हो । यतिबेला तपाईं मठमन्दिर धाउनुहुन्छ, पूजापाठ गर्नुहुन्छ । यावत् विधी सम्पन्न गरिरहँदा तपाईंले आफ्नो बालबच्चालाई सम्झनुहुन्छ ? सायदै तपाईं यी कुरामा आफ्ना बालबच्चालाई संलग्न गराउनुहुनेछ । आफुसँगै पूजापाठ गरेमा, प्रार्थना गरेमा उनीहरुको पढ्ने समय बर्बाद हुन्छ भन्ने तपाईंलाई लाग्न सक्छ । तपाईंसँगै बच्चा पनि मन्दिर जान चाहन्छन्, […]

बच्चाले व्यायाम नगर्दा के हुन्छ ?

हामी भन्छौं, तीस बर्ष पार गरेपछि अनिवार्य व्यायाम गर्नुपर्छ । खानपानमा सर्तक हुनुपर्छ । स्वास्थ्य जाँच गराउनुपर्छ । बालबालिका वा किशोरकिशोरीको हकमा भने हामी व्यायामको कुरा गर्दैनौं । उनीहरु यसैपनि स्वस्थ्य हुन्छन् । खेल्छन्, उफ्रन्छन्, दौडन्छन् । शरीर लचिलो हुन्छ । रोग लागेकै हुँदैन । त्यसैले अतिरिक्त व्यायामको जरुरत हुँदैन । के बालबालिकालाई व्यायाम आवश्यक […]

अभिभावकसँग यसकारण रुष्ट हुन्छन् बालबालिका

उमेर अनुसार बालबालिकाको व्यवहारमा पनि परिर्वतन आउन थाल्छ । बाल्यकालमा भएका धेरै स्वाभावहरु उमेर बढ्दै जाँदा स्वतः हराउँदै जान्छन् भने नयाँ स्व्ाभावहरु देखिन थाल्छन् । बाल्यवस्थामा खुशीसाथ रमाइ-रमाइ खेल्ने अनि रमाउने त्यही बच्चामा हुर्कदै जाँदा रिसाउने, र्झकने जस्ता स्वभावहरु देखिन सक्छ । यदि आफ्ना बच्चाले विद्रोही स्व्ाभाव देखाउन थाले भने समयमा नै सावधान हुन आवश्यक […]

बच्चालाई के उपहार दिने ?

बालबालिकालाई खुसी बनाउन हामी उपहार दिने गर्छौं । जब उनीहरुले परीक्षामा राम्रो अंक हासिल गर्छ, तब हामी उपहार दिन्छौं । जब उनीहरुको जन्मदिन आउँछ, तब हामी उपहार दिन्छौं । जब उनीहरुले कुनै राम्रो काम गर्छ, तब हामी उपहार दिन्छौं । खासमा उपहार भनेको हौसला हो । प्रेरणा हो । उपहार दिएपछि उनीहरु खुसी हुन्छन् । […]