Comments Add Comment

लालन-पालन

List Grid
बच्चालाई नभनौं, ‘तिमी नै सर्वोपरी हौ’

एक अंग्रेजी पुस्तकमा लेखिएको छ, ‘जब आमाबुबाले बच्चाको आत्मसम्मान बढाउने चक्करमा हरेक कुरा उनकै मर्जी अनुसार गर्ने छुट दिन्छन्, त्यसले बच्चालाई खुसी दिने होइन । बरु, हरेक कुरा आफु अनुसार हुनुपर्छ भन्ने मान्यता विकास हुनपुग्छ । उनीहरु आफुलाई सर्वोपरी ठान्न थाल्छन् ।’ जुन बच्चालाई अनावश्यक तारिफ गरेर हुर्काइन्छ, उनीहरुले ठूलो भएर समस्याको सामाना गर्न सक्दैनन् […]

के सोच्दैछन् बालबालिका ?

लकडाउन नहुँदो हो त बालबच्चाले अभिभावकसँग यति लामो अवधि खेल्न, रमाउन पाउने थिएनन् । आमाबुबा आ-आफ्नै काममा व्यस्त, छोराछोरी विद्यालय र पढाइ-लेखाइमा व्यस्त । दुवैले आपसमा भलाकुसारी गर्ने, खेल्ने, रमाउने पर्याप्त अनुकूलता पाएका थिएनन् । जसै लकडाउन भयो अभिभावक र बालबच्चाले एकअर्काको सामिप्यमा रमाउने मौका पाए । तर यस अवधिमा अभिभावकले बालबच्चासँग कति समयभन्दा पनि […]

बालबालिका र योग स्वास्थ्य

योग शब्दको व्यावहारिक अर्थ धेरै व्यापक रहेको हुनाले यसका विभिन्न अर्थहरू रहेका पाइन्छन । योग सांख्यको क्रियात्मक रुप हो । यो विश्वभरिका सबै धर्म एवम् सम्प्रदायबाट पक्षपातरहित वा तर्क वितर्क रहित सार्वभौम धर्म हो ।  शरीर तथा मनलाई एकाग्र गरेर आफ्नो आत्मालाई परमात्मामा लिन हुनका लागि हामी जुन प्रक्रिया अपनाउछौ त्यो नै योग हो । […]

बालबच्चालाई सिकाउनैपर्ने यी आनीबानी, जसले निरोगी र खुसी बनाउँछ

हामी कामना गर्छौं, आफ्ना बालबच्चा सधैं निरोगी होस्, तन्दुरुस्त होस् । बलियो र फूर्तिलो होस् । जब कोही रोगमुक्त हुन्छन्, खुसी स्वतः प्राप्त हुन्छ। आफ्नो बालबच्चा कसरी निरोगी हुन्छन् ? कसरी जीवनभर खुसी हुन्छन् ? यसका लागि अनुशासित जीवनशैली र खानपान नै मुख्य कुरा हो । जब बच्चाले अनुशासित जीवनशैली पालना गर्छन्, सोही अनुरुप खानपान […]

सुकिला–मुकिला बच्चामा रोगको खतरा ?

हामीलाई लाग्छ बालबच्चालाई हिलो-मैलोबाट अलग राखेमा उनीहरू स्वस्थ एवं निरोगी हुन्छन् । त्यही कारण उनीहरूलाई माटोमा खेल्न, पानीमा भिज्न, हिलोमा लडीबुडी गर्न छुट दिदैनौं । फोहोर–मैलाको सम्पर्कमा जान दिदैनौं । सफासुग्घर वा सुकिलो मुकिलो राखेपछि उनीहरू निरोगी हुन्छन् भन्ने लाग्छ । तर उदेग लाग्दो कुरा के छ भने यसरी घरभित्र सुकिला मुकिला बनाएर राखिएका बालबच्चामा […]

बालबच्चालाई जंकफुड, ‘अब त हुन्न भनौं’

अहिले धेरै अभिभावकले झेल्नु नपरेको एउटा कुरा हो, बालबच्चाले गर्ने जंकफुडको माग । लकडाउनको कारण घरभित्रै बस्नु परेपछि बालबच्चालाई जंकफुडको लतबाट मुक्त गर्ने राम्रो बाहाना पनि मिलेको छ । जब जब उनीहरु जंकफुड खाने इच्छा गर्छन्, बजारको समस्या देखाएर अभिभावकले उनीहरुको माग टार्न सक्छन् । त्यसो त आफ्नै भान्सामा मीठो मसिनो पकाएर पनि ख्वाउने गरेका […]

बालबच्चालाई पनि ‘टेन्सन ?’

वैशालु जीवनको उतारचढाव झेलिरहेका युवाहरु भन्छन्, टेन्सन छ । व्यवहारिक जीवन चलाइरहेका वयस्कहरु भन्छन्, टेन्सन छ । रोग र शोकले थलिएका प्रौडहरु भन्छन्, टेन्सन छ । तर, अब बालबच्चाको मुखबाट पनि यही वाक्य निस्कन थालेको छ, ‘टेन्सन छ ।’ तपाईं हामीलाई लाग्छ, बच्चालाई के को टेन्सन ? न प्रेम–विछोडको चक्करमा परेका छन्, न घर–धन्दा चलाउनुपरेको […]

 बालबच्चालाई किन भन्ने, ‘तिमीले सक्दैनौ’

एउटा गाउँमा दुई बच्चा थिए खुब मिल्ने । एकसाथ खाने, खेल्ने, रमाउने । एक जनाको उमेर ८ बर्ष र अर्कोको ६ बर्ष । एकदिन उनीहरु खेल्दा खेल्दै घरबाट निकै टाढा पुगे । खेल्ने क्रममा घरबाट यति टाढा पुगेको उनीहरुले भेउ नै पाएनन् । त्यहाँ उनीहरु मस्त खेलिरहेका थिए । यस्तैमा एक बालक हठात खाल्डोमा लडे, […]

बच्चालाई जित्न मात्र होइन, हार्न पनि तयार राखौं

एक बच्चा थिए, आज्ञाकारी र मेधावी । पढाईमा सधै अब्बल । विज्ञानमा उनले सतप्रतिशत अंक हासिल गरे । जिन्दगीभर उनी दोस्रो भएनन् । हरेक परीक्षामा प्रथमका प्रथम हुँदै गए । उनी इन्जिनियर बन्न चाहन्थे । इन्जिनियरिङको पढाई पनि उसैगरी पुरा गरे । पढाई सक्दा नसक्दै उनलाई जागिरको अफर आउन थाल्यो । उनले लोभलाग्दो जागिर सुरु […]

आमाबुवाको बोली–व्यवहारबाट के सिक्छन् बालबच्चाले ?

अहिले अधिकांश बालबच्चा आफ्ना आमाबुवासँग रमाइरहेका छन् । आमाबुवाले पनि बालबच्चाका लागि पर्याप्त समय दिन पाएका छन् । अहिलेको अवस्थामा यसलाई राम्रो मौका यसकारण मान्नुपर्ने हुन्छ कि, धेरैजसो अभिभावकले बालबच्चाका लागि समय दिन सकिरहेका थिएनन् । दम्पती नै कामकाजी भएको अवस्थामा उनीहरुसँग बालबच्चाका लागि समय दिनै मुस्किल थियो । तर, लकडाउनयता बालबच्चा र अभिभावक एकसाथ […]

बच्चालाई पोषक तत्वको कमी पो छ कि ? यसरी थाहा पाउन सकिन्छ

बालबच्चाले एकैथरीका खानेकुरा सेवन गर्दा वा अस्वस्थकर खानेकुरा मात्र खाइरहँदा उनीहरूमा पोषक तत्वको कमी हुन सक्छ । जबकि यही उमेरमा उनीहरूको शरीरलाई सम्पूर्ण पोषक तत्वको बढी खाँचो हुन्छ । शारीरिक र मानसिक विकासको यो चरणमा बालबालिकालाई पोषणयुक्त भोजन आवश्यक हुन्छ। तर, उनीहरूको खराब खानपान शैलीका कारण पोषक तत्वको कमी भएको हुन सक्छ । पोषक तत्वको […]

टुरेन्ट सिन्ड्रम : बालबच्चामा हुनसक्छ यस्तो समस्या।

कतिपय बच्चाहरु खासगरी २ देखि १४ बर्ष उमेर समूहका बच्चाले असामान्य गतिविधि देखाउन सक्छन् । उनीहरुको शारीरिक हाउभाउ सामान्य नहुन सक्छ । जस्तो कि, आँखा घुमाइरहने । एकातिर टाउको बाटार्ने । मुख बङ्याउने । काँध उचाल्ने । यस्तो समस्या देखिएमा टुरेन्ट सिन्ड्रोम हुनसक्छ । यो मानसिक विकार हो । यस्तो ५ देखि ९ बर्ष उमेरका […]

लकडाउनमा बालबच्चालाई गेमिङको लत !

अहिले अधिकांश बालबालिका फुर्सदिला छन् । शैक्षिक क्यालेन्डर नै अस्तव्यस्त भएको यो क्षणमा उनीहरूले लेखपढ गर्ने मेलोमेसो पनि हराएको छ । के पढ्ने, के गर्ने ? अन्यौलमा छन् धेरैजना । हुन त पढ्नका लागि साइत हेरिरहनुपर्ने होइन। पुराना पुस्तकहरू पढ्ने, लेख्ने गरे हुन्छ । तर, अहिलेको माहोलमा बालबच्चाहरुमा पढ्ने मुड सहजै बन्ने छाँट देखिँदैन । […]

आमाबुबाको रुखो व्यवहारले बालबच्चामा हीनताबोध र भय

बालबच्चालाई सधैं पुल्पुल्याएर राख्न सकिँदैन, मिल्दैन पनि । उनीहरूले गर्ने कतिपय गल्तीमा क्षमा दिन सकिने अवस्था पनि हुँदैन । त्यसैले जानीबुझी कुनै गल्ती गरेमा उनीहरूलाई हप्काउने, पिट्ने गरिन्छ । तर, अज्ञानतावश कुनै काम बिगारेमा वा गल्ती गरेमा उनीहरू सामु कडा रुपले प्रस्तुत हुन उचित हुन्न । जब बच्चाले त्यस्ता गल्ती गर्छन्, हामी गाली गर्छौं, कुट्छौं […]

बालबालिकाको अनलाइन कक्षालाई कसरी व्यवस्थित गर्ने ?

नेपालमा दिनप्रतिदिन कोरोना संक्रमित बिरामी बढ्दै गएको कारण लकडाउन (बन्दाबन्दी) अवधि बढिरहेको छ। जसका कारण बालबालिका घरमै बस्न बाध्य भएका छन् । गाउँघरतिर गएका बालबालिकाहरू पनि रमाइरहेका छन् । सामान्य अवस्था हुँदो हो त यतिबेला बालबालिकाहरुको नयाँ शैक्षिक सत्र सुरुवात भइरहेको हुने थियो । तर, यहि परिस्थिति कहिलेसम्म कायम रहने हो यकिन छैन । बिस्तारै […]

आमाबुबाको झगडाले बच्चामा हृदयरोगको खतरा-शोध

यतिबेला अधिकांश बालबालिका घरभित्र छन् । आमाबुबासँग छन् । उनीहरूले आफ्ना परिवारलाई अरू नजिकबाट नियाल्न पाएका छन् । विद्यालय वा पढाइबाट अहिले उनीहरुको ध्यान हटेको छ । त्यसैले उनीहरू आफ्ना परिवार, आमाबुबा, भाइबहिनीसँग बढी एकाकार भएका छन् । बालबालिका स्वभावैले चञ्चल र जिज्ञासु हुन्छन् । हरेक कुरा जान्न खोज्ने हुन्छन् । त्यसो त उनीहरूको मस्तिष्कको […]

बच्चाका लागि उपयोगी हुन सक्छ यी सरसामान

कतिपय दम्पतीको घरमा यतिबेला खुसी भित्रिएका होलान् । हुन सक्छ, उनीहरूले पहिलो सन्तानलाई घरमा स्वागत गरे । बच्चाको आमाबुबा बन्नु नित्तान्त फरक अनुभूति हुन् । धेरै खुसी, केही द्विविधा । कताकता डर पनि । एक किसिमको रोमाञ्चकताले भरिन्छ दम्पतीको हृदय । पहिलो सन्तान हुर्काउन त्यति सहज भने नहुन सक्छ। अझ एकल परिवारमा बसेका दम्पतीका लागि […]

एकल सन्तानका अभिभावक : बच्चाका लागि बच्चा बनौं  

जन्मान्तर वा जन्मदरबारे एउटा गजबको भनाई छ, ‘थोरै भए पुगिसरी ।’ अर्थात जति थोरै सन्तान हुन्छन्, उत्तिनै पालन–पोषण गर्न सहज हुन्छ । धेरै सन्तान हुर्काउँदा जति अभाव र समस्याहरु झेल्नुपर्छ, थोरै सन्तानका हुर्काउँदो त्यस्तो हुँदैन । यहि मान्यतालाई शिरोधर गर्दै थुप्रै दम्पतीले एउटा सन्तानमा चित्त बुझाईरहेका छन् । एउटा मात्र सन्तना भए उनलाई आमाबुवाले पर्याप्त […]

बालबच्चाले सामान्य जीवनयापनका कुरा कति जानेका छन् ?

अहिले धेरैजसो घरमा एकल सन्तान हुर्किरहेका छन् । उनीहरूको खेल्ने साथी हुँदैनन् । आफू समानका साथी नभएपछि उनीहरू एक्लिन्छन् । जब बच्चा एक्लिन्छन्, उनीहरूलाई आफ्नो मन बहलाउनका लागि मोबाइल चाहिन्छ । टेलिभिजन चाहिन्छ । खेल्ने साथी नभएपछि उनीहरू मोबाइलमा गेम खेलेर समय कटाउँछन् । टिभीमा कार्टुन हेरेर आफूलाई भुलाउँछन् । अहिलेको अवस्था के छ भने, […]

नवजात शिशुको स्यहार सुसार : केही कुरा ख्याल गरौं

नवजात शिशु । त्यसमाथि पहिलो सन्तान । हरेक दम्पतीका लागि रोमञ्चकता र खुसी मात्र होइन, केही अन्यौल र द्विविधा पनि हुन्छ । खासगरी उनीहरुलाई हुर्काउने क्रममा कुनै त्रुटी पो होला कि भनेर दम्पतीहरु डराउने गर्छन् । त्यसो त बच्चालाई स्तनपान गराउनेदेखि सुताउनेसम्मको कुरा अलि गाह्रो नै हुन्छ । यस्तो अवस्थामा कसरी बच्चाको उचित रेखदेख गर्ने […]

जब बालबच्चा स्क्रिनमा एकोहोरिन्छन्

अहिले अधिकांश बालबालिका टिभीमा झुन्डिरहेका हुन्छन् । मोबाइलमा झुन्डिरहेका हुन्छन् । ल्यापटपमा झुन्डिरहेका हुन्छन् । कार्टुन, भिडियो गेम, भिडियोमा लिप्त भइरहेका हुन्छन् । भिडियो गेम, भिडियो र फेसबुकले त बालबालिकालाई अरू एकोहोरो बनाएको छ । ती माध्यममा भुलिएपछि उनीहरू दिसापिसाब आएको थाहा पाउँदैनन्, भोक लागेको मेसो पाउँदैनन् । एकै ठाउँमा बसिरहँदा शरीर कक्रिएको पनि भेउ […]