Comments Add Comment

नेपाली साहित्य

List Grid
कृष्ण आचार्यले ल्याए ‘ब्लु डायरी’

काठमाडौं । लेखक कृष्ण आचार्यको दोस्रो उपन्यास ‘ब्लु डायरी’ बजारमा आएको छ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको सभा हलमा शनिबार अभिनेत्री गौरी मल्ल, लेखक तथा पत्रकार अश्विनी कोइराला, लेखक आचार्य र पाठक कुशल घिमिरेले संयुक्त रुपमा पुस्तक विमोचन गरे । यसअघि आचार्यको ‘अप्रिल फुल’ नामक उपन्यास प्रकाशित छ । ‘ब्लु डायरी’ विमोचन कार्यक्रममा अभिनेत्री मल्लले आफूले […]

बहस : खुम्चिएको नेपाली यौन साहित्य

काठमाडौं । यौनको चर्चा हुँदा नेपाली समाजमा महर्षि वात्स्यायनले दुई हजार वर्षअघि लेखेको ‘कामसुत्र’ नै दोहोरिरहन्छ । मन्दिरका टुँडालदेखि प्राचीन कलामा यौन पाइए पनि नेपाली समाजले ‘यौन’लाई अझैसम्म खुलेर स्वीकार गरेको पाइँदैन । समाजमा जस्तै आधुनिक नेपाली साहित्यमा पनि यौनले दर्बिलो स्थान लिन सकेको देखिँदैन । अंग्रेजी र हिन्दीको तुलनामा नेपाली साहित्यमा निकै कममात्र यौन […]

नेपाली साहित्यमा रोयल्टी : कतिले मृत्युपछि पनि पाइरहे, कति जीवित छँदै ठगिए

२० साउन, काठमाडौं । नेपालमा पुस्तक प्रकाशन शुरू भएको १०० वर्षको अवधिमा केही यस्ता लेखक छन् जसको निधन भएको ५० वर्ष पछिसम्म पुस्तकबाट आर्जन भइरहेको छ । प्रतिलिपि अधिकार ऐन २०५९ अनुसार लेखकको जीवनभर र मृत्यु भएपछि ५० वर्षसम्म उसको प्रतिलिपि अधिकार सुरक्षित रहन्छ । त्यसपछि जुनसुकै व्यक्तिले उक्त पुस्तक प्रकाशन गरी बिक्री-वितरण गर्न पाउँछ । […]

‘छोरा, मानवीय मूल्य जोगाऊ है !’ 

छोरा ! शिक्षालाई अहिले बिक्रीको सामान बनाइएको छ । विश्वभरि यसको व्यापार हुन्छ, मानव यन्त्र निर्माण गर्ने कारखाना बनाउने प्रयास भइरहेको छ । अबको युद्ध मानवीय मूल्य, अस्तित्व रक्षा र मानव यन्त्र निर्माण पक्षधरहरूको बीचमा हुनेछ । त्यस युद्धमा तिमी मानव मूल्यको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिनु ।

काल्पनिक प्रेमिका

किन किन आज पटक्कै निद्रा परेको छैन । छट्पटिन्छु घरी यता, घरी उता । कोल्टे फेर्छु । निद्रा आँखाको आकाशबाट दूर क्षितिजमा कतै हराएजस्तो छ । बेलाबेलामा यस्तो त भई नै रहन्छ मलाई । शायद आज कफीको डोज धेरै भएको छ । चिनी विनाको तीतो कफी खाने आदत जो छ । त्यो पनि डबल डोजमा […]

युरोप घुमाउने पुस्तक

दृश्य दक्षिण–पश्चिम लण्डनको एभोन किनारमा अवस्थित पर्यटन केन्द्रको हो, जहाँ मानव निर्मित एउटा विशाल चौकुने तलाउ छ । तलाउको चारैतर्फ घरहरूको बरण्डामा प्रख्यात व्यक्तिहरूका प्रस्तर मूर्ति छन् । शताब्दीऔं पुरानो त्यो आस्थाको केन्द्रमा अहिले १८औं शताब्दीपछिका संरचना ज्यादा छन् । मदन राई लामाखुलेले आप्mनो नियात्रा संग्रह ‘युरोप यात्राका सम्झनाहरू’ को थालनी यही रोमन बाथबाट गरेका […]

सानेको उत्तर

‘बिहे त छिट्टै गर्नुपर्ने रहेछ हाउ दाजु !’, अलि भावुक भएर निन्याउरो अनुहार पारेर सानेले मतिर फर्केर भन्यो । ‘किन र कान्छा ?, के बुझिस् हाउ त्यस्तो गम्भीर पहलु जीवनको । बडो सिरियस भएर पो भन्दैछस् त फेरि’, मैले उत्तर दिएँ । ‘बुझें नि दाजु, मलाई यस्ता कुराहरू बोल्न अलिक सजिलो लाग्दैन । लाज लाग्छ, […]

बेजान बैरागी !

आफैंसँग वैरभाव, आफैंसँग विप्लव, आफैंसँग प्रतिस्पर्धा, आफैंसँग औंलो ठड्याइ आफैंसँग प्रश्नका तिखा भालाले हर क्षण दुर्दुहाइ— सामान्य कुरो हुँदै होइन । जन्मक्रमको तहमा काइँला र परिचयमा वैरागी–यी दुवैलाई एकाकार बनाएर वैरागी काइँलाले आफैंतिर खुल्दुली गराइरहे । वैरागी काइँलाको कविता संसारसँग एक पटक जोडिएर तर्क गर्दा– नाम परै रहने, परिचय वरै नआउने, पहिचानले खुट्टा कमाउने भन्ने […]

बेलाबेला म आफैं इतर भएको महसुस हुन्छ

पराजित पोमु ‘इतर आवाज साहित्य समाज’ का अध्यक्ष हुन् । वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा उनी दक्षिण कोरियामा छन् । श्रमसँगै उनी त्यहाँ पनि साहित्यमा सक्रिय छन् । उनी साहित्य लेखन, विमर्श, पुस्तक प्रकाशन गरिरहेका छन् । नेपाली समाजमा पिछडिएका जाति–समुदायको प्रतिनिधित्व गर्दै उनले सन् २०१६ देखि ‘इतर साहित्य’ अभियान चलाएका छन् । यही आन्दोलनको प्रमुख दस्तावेज […]

हिटलरकी प्रेमिका !

नेपाल टेलिभिजनको भव्य र अत्याधुनिक स्टुडियो । चारैतिर झलमल्ल बत्ती बलिरहेका । भित्तामा ‘मिथेन लिड’ सेट । छेउमा केही क्यामेरा, ती पनि ताररहित, गुच्चाजत्रा । वाटरकलर लाइटहरू । कुनै अदृश्य ठाउँबाट स्वतः उज्यालो आए जस्तो । सबै कुरा अडियो रिमोटबाट चल्ने । अन्तर्वार्ताको प्रत्यक्ष प्रसारण गर्ने तयारी । शुरुमा काठमाडौंका केही सेटमा सीमित नेपाल टेलिभिजन […]

खच्चड जिन्दगी !

सुइँय… सुइँय ! सिठी बज्यो, कडासँग । शे–फोक्सुण्डो ताल किनारबाट उकालिएको गोरेटो निकै अप्ठेरो छ । ढुङ्गा र बालुवासँगै भीर छ डरलाग्दो । तल छाँगाछुर भीर गएर हरियो दहमा जोडिएको छ । हामी असिनपसिन भएर माथि रोकिएका थियौं । त्यै बेला खच्चडको हुल आयो । कानै खाने गरी सिठी बजेपछि दक्षिणतिर हेरें । पिर्ती कराइरहेथे— […]

सन्निपात : लिम्बू जनजीवनका चोटिला कथा

लिम्बू जनजीवनलाई उपेन्द्र सुब्बाको ‘लाटो पहाड’ले न्यायसंगत ढंगले नेपाली साहित्यमा प्रवेश गराएको मानिन्छ । अहिले लाटो पहाडभन्दा दुईगुणा बाठा कथाहरू जन्मिसकेछन् नेपाली साहित्यमा । सञ्जीव लिम्बूको ‘सन्निपात’ कथा संग्रहले यही पुष्टि गर्छ । सञ्जीवका कथाहरू विशेषतः युवावस्थामा आउने उतारचढावमै केन्द्रित छन् । लिम्बू संस्कृति, विकृतिको साथै सौन्दर्यको विषय पनि उनका कथामा समेटिएका छन् । जम्मा […]

जीवन आचार्यको कविता : ‘आँधी’

आँधी आउन लागेको छ सबै स्तब्ध छन् कुनै आवाज छैन- ढुङ्गाजस्तै यतिबेला बाघ पनि खरायोसँग सतर्क छ   आँधी आउन लागेको छ र सबै थरथर कामिरहेका छन् – अग्ला घरका बैठक र बार्दलीहरू जस्तै धरहरा फेरि टुक्रिने डरले कामिरहेछ – मानिसहरूभन्दा अग्लो हुनुको घमण्ड यति बेला पीडामा अनुवाद भैरहेछ र पीडामाथि थप्पड हिर्काउन आँधी आउँदै […]

‘इतर कविता’माथि विमर्श

१२ वैशाख, काठमाडौं । संयुक्त कविता संग्रह ‘इतर कविता’माथि शनिबार राजधानीमा छलफल भएको छ । आदिवासी सौन्दर्यको मूल मुद्दामा केन्द्रित ‘इतर कविता’मा तीन सय ४१ जना कविका कविता समेटिएको छ । संग्रहमाथि प्रा. कृष्ण खनाल,  डा. तारालाल श्रेष्ठ, रिता साह र मधु मिजारले टिप्पणी गरे । कार्यक्रममा बोल्दै प्रा. खनालले पुस्तकमा समेटिएका कविताबाट नेपालको आदिवासी संस्कृति र जीवनलाई उनीहरूकै […]

ईश्वर बरालका कठोर आनीबानी

ईश्वर बरालको नाम लिनेबित्तिकै यौटा कठोर समालोचकको व्यक्तित्व आँखा अगाडि उदाउँछ । जसले सधैं भाषिक शुद्धताको प्रश्न उठाइरहे लेखन, भाषण, वक्तव्य, औपचारिक, अनौपचारिक; जहाँसुकै जहिलेसुकै र अधिकांश  सिर्जनात्मक लेखकको आँखामा सधैं बिझाइरहे । उनले त्यो रट छाडेनन्, आजीवन । उनलाई कुनै लेखक/साहित्यकार रिसाउलान् भन्ने कहिल्यै चिन्ता भएन । शुद्धै लेख्न नजान्ने के लेखक ? के […]

‘दलालको कब्जामा परेपछि व्यक्ति सेलिब्रेटी बन्छ, साहित्यकार बन्दैन !’

अघिल्लो साता राजन मुकारुङ (४६) ‘आदिवासी जनजाति साहित्यकार/लेखक महासङ्घ’को अध्यक्ष भए । दुई दशकदेखि पहिचानको मुद्दा उठाउँदै आएका मुकारुङ आफूलाई ‘सृजनशील अराजक’ मान्छन् । ‘सृजनशील अराजकता’मा राजनसहित कवि हाङयुग अज्ञात र उपेन्द्र सुब्बा जोडिएका छन् । भर्खरैमात्र किराँत संस्कृति जोडिएको तमोर, अरुण र तमोरको त्रिवेणी नजिकैको ‘खुवालुङ’ (ढुंगो) जोगाउन पनि राजन लागिपरे । चर्को जनदबाबपछि […]

साइको

शिशिरको सिरेटोले बाहिरी काठमाडौंलाई चिस्याइरहेको थियो । तर, रंगमञ्चभित्रको बन्द प्रेक्ष्यालयमा निरन्तर ‘वार्म-अप’ र स्टेजको लाइटले ज्यान बाफिलो थियो । नाटकको रिहर्सल सकाएर सरासर रुम फर्किएँ । दिनभरिको अभ्यास, को-आर्टिस्टको ढिपी र निर्देशकको अनेक निर्देशनले मन त्यसै भारी थियो । खाना पकाउन जाँगर चलेन । तातोपानी उमाल्न बसालें । फेसबुक ‘लग इन’ गरें । स्टाटस […]

कालु पाँडे हराएको खबर

कालिका माईको नाकैमुनि भेटियो खोप्लाङ ! इतिहास र वीरतासँग गाँसिएको खोप्लाङ पुग्ने मनसुवा हो निकै पुरानो । एकीकरण र युद्धका नायकको आँगन टेक्ने रहर हो निकै अघिको । अझ काठमाडौँ उपत्यकालाई विशाल नेपालको संरचनामा गाभ्न आफ्ना रणकौशल कला देखाउने जोधाहा ज्यान जन्मेको दैलो घच्घचाउने इच्छा हो एकदमै पुरानो । जुर्‍यो है यो पटक खोप्लाङ पुग्ने […]

देउराली माइज्यूका लाख–लाख यादहरु

एक बिहान उठेर आकासतिर हेरें, त्यसले त मलाई जिस्क्यायो पो ! भर्खर उठेको हुँदा निद्राको धङधङी थियो तापनि त्यसो किन भनेर वरिपरि र सुदूर टाढा सबै क्षितिजसम्मै हेरें– आकासले भर्खर मुख धोएको रहेछ । जता हेरे पनि नीलिमा मात्र, कहीं कतै बादलको टुक्राटाक्री केही देखिँदैन । अनि पो आकासले शेखी झारेको रहेछ, मानौं ऊ भन्दै […]

नेपाललाई रुसी साहित्य चिनाउने कृष्णप्रकाशको निधन

रुसमा बसेर नेपाली भाषा-साहित्यको सेवा गर्दै आएका कृष्णप्रकाश श्रेष्ठको निधन भएको छ । जगदम्बा पुरस्कार विजेता श्रेष्ठको सोमबार रुसको राजधानी मस्कोमा निधन भएको हो । ८३ वर्षीय श्रेष्ठले रुसमा नेपाल विद्या केन्द्र सञ्चालन गर्दै आएका थिए । उनले केन्द्रमार्फत रुसी-नेपाली भाषामा अनुवाद आदानप्रदान गराएर भाषा–साहित्यमा योगदान पुर्याएका थिए । नेपाली भाषाको सिर्जना, अनुसन्धान तथा प्रचारप्रसारमा […]

सन्देश सुब्बाको गजलसंग्रह ‘सम्झनाको आँधी’ सार्वजनिक

१० चैत, काठमाडौं । कवि तथा गजलकार सन्देश सुब्बाको गजलसंग्रह ‘सम्झनाको आँधी’ मंगलबार सार्वजनिक भएको छ । ललितपुरस्थित किरात याक्थुङ चुम्लुङको केन्द्रीय कार्यालयमा गजलकार ललिजन रावल तथा उपस्थित अतिथि कविहरूले गजलसंग्रह सार्वजनिक गरेका हुन् । पेशाले सञ्चारकर्मी रहेका सुब्बाको यो दोस्रो कृति हो । यसअघि उनको ‘आगोको सौन्दर्य’ कवितासंग्रह प्रकाशित भइसकेको छ । गजलसंग्रह ‘सम्झनाको […]