Comments Add Comment

नेपाली साहित्य

List Grid
खच्चड जिन्दगी !

सुइँय… सुइँय ! सिठी बज्यो, कडासँग । शे–फोक्सुण्डो ताल किनारबाट उकालिएको गोरेटो निकै अप्ठेरो छ । ढुङ्गा र बालुवासँगै भीर छ डरलाग्दो । तल छाँगाछुर भीर गएर हरियो दहमा जोडिएको छ । हामी असिनपसिन भएर माथि रोकिएका थियौं । त्यै बेला खच्चडको हुल आयो । कानै खाने गरी सिठी बजेपछि दक्षिणतिर हेरें । पिर्ती कराइरहेथे— […]

सन्निपात : लिम्बू जनजीवनका चोटिला कथा

लिम्बू जनजीवनलाई उपेन्द्र सुब्बाको ‘लाटो पहाड’ले न्यायसंगत ढंगले नेपाली साहित्यमा प्रवेश गराएको मानिन्छ । अहिले लाटो पहाडभन्दा दुईगुणा बाठा कथाहरू जन्मिसकेछन् नेपाली साहित्यमा । सञ्जीव लिम्बूको ‘सन्निपात’ कथा संग्रहले यही पुष्टि गर्छ । सञ्जीवका कथाहरू विशेषतः युवावस्थामा आउने उतारचढावमै केन्द्रित छन् । लिम्बू संस्कृति, विकृतिको साथै सौन्दर्यको विषय पनि उनका कथामा समेटिएका छन् । जम्मा […]

जीवन आचार्यको कविता : ‘आँधी’

आँधी आउन लागेको छ सबै स्तब्ध छन् कुनै आवाज छैन- ढुङ्गाजस्तै यतिबेला बाघ पनि खरायोसँग सतर्क छ   आँधी आउन लागेको छ र सबै थरथर कामिरहेका छन् – अग्ला घरका बैठक र बार्दलीहरू जस्तै धरहरा फेरि टुक्रिने डरले कामिरहेछ – मानिसहरूभन्दा अग्लो हुनुको घमण्ड यति बेला पीडामा अनुवाद भैरहेछ र पीडामाथि थप्पड हिर्काउन आँधी आउँदै […]

‘इतर कविता’माथि विमर्श

१२ वैशाख, काठमाडौं । संयुक्त कविता संग्रह ‘इतर कविता’माथि शनिबार राजधानीमा छलफल भएको छ । आदिवासी सौन्दर्यको मूल मुद्दामा केन्द्रित ‘इतर कविता’मा तीन सय ४१ जना कविका कविता समेटिएको छ । संग्रहमाथि प्रा. कृष्ण खनाल,  डा. तारालाल श्रेष्ठ, रिता साह र मधु मिजारले टिप्पणी गरे । कार्यक्रममा बोल्दै प्रा. खनालले पुस्तकमा समेटिएका कविताबाट नेपालको आदिवासी संस्कृति र जीवनलाई उनीहरूकै […]

ईश्वर बरालका कठोर आनीबानी

ईश्वर बरालको नाम लिनेबित्तिकै यौटा कठोर समालोचकको व्यक्तित्व आँखा अगाडि उदाउँछ । जसले सधैं भाषिक शुद्धताको प्रश्न उठाइरहे लेखन, भाषण, वक्तव्य, औपचारिक, अनौपचारिक; जहाँसुकै जहिलेसुकै र अधिकांश  सिर्जनात्मक लेखकको आँखामा सधैं बिझाइरहे । उनले त्यो रट छाडेनन्, आजीवन । उनलाई कुनै लेखक/साहित्यकार रिसाउलान् भन्ने कहिल्यै चिन्ता भएन । शुद्धै लेख्न नजान्ने के लेखक ? के […]

‘दलालको कब्जामा परेपछि व्यक्ति सेलिब्रेटी बन्छ, साहित्यकार बन्दैन !’

अघिल्लो साता राजन मुकारुङ (४६) ‘आदिवासी जनजाति साहित्यकार/लेखक महासङ्घ’को अध्यक्ष भए । दुई दशकदेखि पहिचानको मुद्दा उठाउँदै आएका मुकारुङ आफूलाई ‘सृजनशील अराजक’ मान्छन् । ‘सृजनशील अराजकता’मा राजनसहित कवि हाङयुग अज्ञात र उपेन्द्र सुब्बा जोडिएका छन् । भर्खरैमात्र किराँत संस्कृति जोडिएको तमोर, अरुण र तमोरको त्रिवेणी नजिकैको ‘खुवालुङ’ (ढुंगो) जोगाउन पनि राजन लागिपरे । चर्को जनदबाबपछि […]

साइको

शिशिरको सिरेटोले बाहिरी काठमाडौंलाई चिस्याइरहेको थियो । तर, रंगमञ्चभित्रको बन्द प्रेक्ष्यालयमा निरन्तर ‘वार्म-अप’ र स्टेजको लाइटले ज्यान बाफिलो थियो । नाटकको रिहर्सल सकाएर सरासर रुम फर्किएँ । दिनभरिको अभ्यास, को-आर्टिस्टको ढिपी र निर्देशकको अनेक निर्देशनले मन त्यसै भारी थियो । खाना पकाउन जाँगर चलेन । तातोपानी उमाल्न बसालें । फेसबुक ‘लग इन’ गरें । स्टाटस […]

कालु पाँडे हराएको खबर

कालिका माईको नाकैमुनि भेटियो खोप्लाङ ! इतिहास र वीरतासँग गाँसिएको खोप्लाङ पुग्ने मनसुवा हो निकै पुरानो । एकीकरण र युद्धका नायकको आँगन टेक्ने रहर हो निकै अघिको । अझ काठमाडौँ उपत्यकालाई विशाल नेपालको संरचनामा गाभ्न आफ्ना रणकौशल कला देखाउने जोधाहा ज्यान जन्मेको दैलो घच्घचाउने इच्छा हो एकदमै पुरानो । जुर्‍यो है यो पटक खोप्लाङ पुग्ने […]

देउराली माइज्यूका लाख–लाख यादहरु

एक बिहान उठेर आकासतिर हेरें, त्यसले त मलाई जिस्क्यायो पो ! भर्खर उठेको हुँदा निद्राको धङधङी थियो तापनि त्यसो किन भनेर वरिपरि र सुदूर टाढा सबै क्षितिजसम्मै हेरें– आकासले भर्खर मुख धोएको रहेछ । जता हेरे पनि नीलिमा मात्र, कहीं कतै बादलको टुक्राटाक्री केही देखिँदैन । अनि पो आकासले शेखी झारेको रहेछ, मानौं ऊ भन्दै […]

नेपाललाई रुसी साहित्य चिनाउने कृष्णप्रकाशको निधन

रुसमा बसेर नेपाली भाषा-साहित्यको सेवा गर्दै आएका कृष्णप्रकाश श्रेष्ठको निधन भएको छ । जगदम्बा पुरस्कार विजेता श्रेष्ठको सोमबार रुसको राजधानी मस्कोमा निधन भएको हो । ८३ वर्षीय श्रेष्ठले रुसमा नेपाल विद्या केन्द्र सञ्चालन गर्दै आएका थिए । उनले केन्द्रमार्फत रुसी-नेपाली भाषामा अनुवाद आदानप्रदान गराएर भाषा–साहित्यमा योगदान पुर्याएका थिए । नेपाली भाषाको सिर्जना, अनुसन्धान तथा प्रचारप्रसारमा […]

सन्देश सुब्बाको गजलसंग्रह ‘सम्झनाको आँधी’ सार्वजनिक

१० चैत, काठमाडौं । कवि तथा गजलकार सन्देश सुब्बाको गजलसंग्रह ‘सम्झनाको आँधी’ मंगलबार सार्वजनिक भएको छ । ललितपुरस्थित किरात याक्थुङ चुम्लुङको केन्द्रीय कार्यालयमा गजलकार ललिजन रावल तथा उपस्थित अतिथि कविहरूले गजलसंग्रह सार्वजनिक गरेका हुन् । पेशाले सञ्चारकर्मी रहेका सुब्बाको यो दोस्रो कृति हो । यसअघि उनको ‘आगोको सौन्दर्य’ कवितासंग्रह प्रकाशित भइसकेको छ । गजलसंग्रह ‘सम्झनाको […]

साहित्यमा पनि केन्द्र नै हाबी छ : गणेश लाठ

२६ फागुन, वीरगञ्ज । गणेश लाठ, वीरगञ्जको मारवाडी घरानामा जन्मेर नेपाली साहित्य लेखनमा लागेका व्यक्ति हुन् । उनी पेशागत रुपमा व्यापारी हुन् । तीन दशकअघि कराँतेका राम्रा खेलाडी पनि थिए । लेखन उनको रुचिको विषय हो । समाजका विसंगतिलाई साहित्यमार्फत दर्शाउँछन् । छिटपुट कविता लेख्छन् । बेलाबेलामा आर्थिक मुद्दामा लेखहरु पनि लेख्छन् । आठ वर्षदेखि […]

व्यंग्य-निबन्ध : बाङ्देलजी !

  ‘मलाई तपाईंलाई दिक्क लगाउने कुनै रहर हैन, तर नेपाल बस्ने देश चाहिं हैन देवव्रतजी !’ बाङ्देलजीको म्यासेज थियो यो । पृष्ठभूमिमा छोटकरीमा उहाँको बारेमा बताइदिउँ । मुलुकबाहिर कर्णालीतिर उहाँ र मसँगै हुर्कियौँ । सँगै पढ्यौं अनि सँगै यो मुलुक आयौं । सँगै संघर्ष गर्यौं, सँगै व्यवसाय सुरु गर्यौं र अन्ततः सँगै डुब्यौं, बर्बाद भयौं, सक्कियौं पनि । अनि उहाँ […]

सुशासनका लागि बाटो बदल्ने आँट गर्नुपर्छ

नेपालमा सबैभन्दा धेरै बहस र चर्चा भएको विषय सुशासन हो । अनि कहिल्यै हासिल गर्न नसकिएको पनि सुशासन नै हो । नेपालमा अनियमितताले यसरी जरा गाड्न पुग्यो, जसलाई फाल्न २४० वर्ष लामो हिन्दु सामन्ती राजतन्त्र फाल्नभन्दा कठिन हुने देखिन्छ । किनकी, सुशासनको कोणबाट हेर्दा मुलुकको हावापानी नै दूषित भइसकेको छ । हावापानी नै दूषित हुनुको […]

‘फुर्सदमा लेख्छु भन्नु वाहियात रहेछ’

जागिरबाट फुर्सद पाएपछि पुरुषोत्तम सुवेदीले १९९० सालपछिका गद्य कविताको समालोचना गर्ने विचार गरे । तर घरमा रूचीले संग्रहण गरेका समालोचनाका पुस्तक र पत्रपत्रिकाहरु मात्र थिए । बृहत समालोचना लेख्ने सन्दर्भ–सामग्रीको आवश्यकता महसुस भयो, तर कोरोना भाइरस नियन्त्रणका लागि पूरा देश लकडाउनमा थियो । समालोचना विधाका मित्रहरुसँग फोनवार्ता र केही महिनाको पर्खाइपछि लकडाउन खुकुलो भएपछि सुवेदी […]

कहाँ उभिएको छ नेपाली उपन्यास ?

नेपाल र नेपालीमाथि केन्द्रित भएर उपन्यास कति लेखिए ? देशभरिका जनताको मनमा बस्न सफल महान् चेतनाले उच्चस्तरका उपन्यास लेखिए या लेखिएनन् ? राजनीतिक–आर्थिक या आर्थिक–सामाजिक मुद्दामा कति उपन्यास लेखिए ? भारतीय नेपाली साहित्यलाई भारतीय साहित्यको रूपमा हेर्ने कि नेपाली साहित्यको रूपमा हेर्ने ? उपन्यास भन्दै खालि उपन्यासिका मात्रै पो लेखियो कि ! किनकि उपन्यास युरोपको संस्कृति हो र उनीहरूकै परिभाषा अनुरूप यसलाई हामीले अपनाउनुपर्ने […]

नियात्रा : भुल्का भुल्कामा तालामाराङ !

धौलेको लेकमा चरक्क चर्कियो घाम ! काभ्रेका बाहुन र सिन्धुका भोटेले मीत लाएपछि धौलेश्वर महादेव पुगाइको महत्त्वमाथि साथीहरू गफ जोत्न थाले । मलाई लेकाली सम्बन्ध र साइनोमा गुजुल्टिरहन मनले दिएन । वरपरका थुम्कामा परेली फाल्दै छातीमा कुइरो, बादल, वनजङ्गल र सेताम्मे छहराका गीत पनि पढ्न आतुर छु । मध्य दिउँसो छ । धौले लेकपछि अब […]

कविता : बाकस

बाकस आयो, बाकस आयो छ फुटे बाकस आयो ! पल्लाघरे काकाले भने हिड़ जाउँ काठमाडौँ, तिम्रो बाबाको बाकस आयो   आमा त हिजै गैसकिछन् काका- आमालाई भन्दिनू म पुग्नुभन्दा पहिला नखोल्नु रे बाकस ! जादाखेरि बाले भनेर गा’थे कोशेली पठाउँछु तिम्रा लागि बाकसभरि आमाका लागि झोलाभरि   आमा त रुँदै गइन् अरे !!! आफ्ना लागि कम भो भनेर […]

लघुकथा : नोटिफिकेशन

केटो कोठामा बसेर मोबाइल चलाइरहेको छ। बेलाबेला फेसबुकमा के नयाँ समाचार आयो भनेर हेर्छ । बेलाबेला इन्टाग्राममा कतिवटा लाइक पाएँ भनेर हेर्छ। यीबाहेक कि त युट्युबमा भिडियो हेर्दै, कि त पब्जी खेल्दै समय काटिरहेको छ। छोरो बिहानदेखि बेलुकासम्म मोबाइलमा तल्लीन भएको देखेर आमा चिन्तित छिन्। केटाकी आमा – हैन, कति चैँ चलाएको मोबाइल ? त्यो मोबाइभित्रै छिरुँलाजस्तो गरी […]

शार्दूल भट्टराई : बैंक भर्सेस साहित्य

१७ माघ, काठमाडौं । २०४६ सालको जनआन्दोलन उत्कर्षमा थियो । वर्गीय र पेशागत क्षेत्रका कर्मचारी पनि जोडतोडले बहुदलीय प्रजातन्त्रका निम्ति संघर्षमा उत्रिएका थिए । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा कार्यरत युवा शार्दूल भट्टराई पनि साहित्यकारको मोर्चाबाट आन्दोलनमा सक्रिय भए । साहित्यकारको टोली त्रिचन्द्र क्याम्पसमा चैत्र-३ गते कालोपट्टी बाँधेर विरोध गर्न बस्यो । केहीबेरमै प्रहरीले पारिजात, आनन्ददेव भट्ट, […]

कथा : कफीको अन्तिम घुट्को

बिदाको दिन । साँझको समय । हप्ताभरको कामको थकान र तनाव कम गर्न म सियोल पुगेकी थिएँ । प्रायः बिदाका दिन म यसरी नै निस्कन्छु । कहिले समुद्रको जवानी हेरेर फर्किन्छु । कहिले उत्तर कोरियाबाट बहेर आएको चिसो बतास समात्न पुग्छु । यसरी नै मेरो विकेन्ड बित्छ । त्यसदिनको पनि घुमघाम, भेटघाट सकेर बासस्थान फर्किने क्रममा ट्रेन स्टेसनमा […]