Comments Add Comment

नेपाली साहित्य

List Grid
साहित्य सन्ध्यामा समसामयिक कविता

काठमाडौं । साहित्य सन्ध्याको नियमित मासिक ४१०औँ शृङ्खलामा शनिबार समसायिक विषयका कविता र रचना वाचन गरिएका छन् । जुम प्रविधिबाट आयोजित कार्यक्रममा काठमाडौँबाट प्रा. डा. जीवेन्द्रदेव गिरी, कृष्ण सुवेदी, गोमा कटुवाल, रमेश पोखरेल, ज्ञानु विद्रोही, प्रा. डा. खेम दाहाल, अनिता लामा, महेशराज खरेल, जयन्ती स्पन्दन, सीताराम नेपाल तथा पुष्पमणि प्रधान नेपालगञ्ज, बालकृष्ण लामिछाने इलाम, हरि […]

‘७० वर्ष संघर्ष गरेका कम्युनिस्टहरू कमाउनिस्ट भए’

६ मंसिर, काठमाडौं । आदरणीय पाठकहरु ! आज हामी ७२ वर्षका यस्ता व्यक्तित्वसँग यहाँहरुलाई साक्षात्कार गराउँदैछौं, जो आफ्नो जीवनकालमा अलिकति कम्युनिष्ट कार्यकर्ता, आधाउधि पत्रकार अनि अलि बढी जनवादी कविका रुपमा परिचित छन् । कम्युनिस्ट दर्शनबाट प्रभावित भएको मान्छे कसरी लोभलालचमा नफसी सादा जीवन बाँच्छ भन्ने दृष्टान्तका उनी ‘भ्यु टावर’ हुन् । उनी हुन्– काभ्रे, बनेपाका […]

मेरो देह मर्ला, तर म मर्दिनँ

मैले तरक्क रसाएको आँखा चिम्लिएँ । र सोचेँ, यसरी अब मैले सदाका लागि चिम्लनुपर्छ । म भन्ने रहने छैन, मेरो भन्ने रहलान् तर मेरो भन्ने केही पनि थिएन, छैन । के रहनु ? मेरो मनोविज्ञानमा बुढ्यौलीले प्रवेश पाएकै थिएन, कसैले वा, बाजे भनी सम्बोधन गर्दा झनक्क रिस उठ्थ्यो । म मेरा समवयी, ज्येष्ठ र कतिपय […]

कथा : जलतरङ्ग

नेभालाई पानी मनपर्छ । पानीको रंग, चाल र आकार मनपर्छ । उसले आफ्नै भाषामा यो अनुभूतिलाई अभिव्यक्त गर्न पाउने हो भने कति मीठोसित गर्थी होली । अरूको भाषामा आफ्नो संवेग पोख्नु कति गाह्रो कुरा ! मलाई भने नेभा मनपर्छ । उसका समुद्रझैं नीला आँखा, सुलुत्त परेको नाक र निख्खर कालो कपाल मनपर्छ भनेँ भने म […]

कर्मका कारखाना : वासुदेव लुईंटेल

नेपाली साहित्यमा उपनामधारी साहित्यकारहरु प्रशस्त छन् । यो फेसनको रुपमा आयो । कतिपय अवस्थामा फरक चिनारीका लागि आयो । कतिपय सन्दर्भमा आफ्नो नाम गोप्य राख्नका लागि आयो । यसरी राखिएका उपनाम कतिपय पछि खुले, कति सदाको लागि रहस्यमय भए । यसरी रहस्यमा रहेको नाममध्ये शंकर लामिछानेलाई चोरीको आरोप लगाउने ‘कुमुदिनी’ नेपाली साहित्यमा सदा चासोको रुपमा […]

कुमार नगरकोटीको किताब किन्न अग्रिम पैसा तिर्नुपर्ने !

३ मंसिर, काठमाडौं । नेपाली साहित्यको बजारमा एउटा अनौठो प्रयोगको घोषणा भएको छ । बुकहिल प्रकाशनले पहिलोपटक प्रि–अर्डर (अग्रिम भुक्तानी) को आह्वान गर्दै लेखक कुमार नगरकोटीका किताब किन्न पहिल्यै पैसा बुझाउनुपर्ने घोषणा गरेको छ । पाठकले अहिले अर्डर गरेर पैसा तिरेपछि नगरकोटीको पुस्तक आगामी चैत १४ गते हातमा पाउनेछन् । ‘कल्प–ग्रन्थ’ नाम दिइएको पुस्तकमा नगरकोटीका […]

रामकुमार पाँडेको साहित्यिक भूगोल

२९ कात्तिक, काठमाडौं । जाउलाखेल सदर चिडियाखाना छेउबाट करिब सय मिटर हिँडेपछि आइपुग्छ, शान्ति–चोक । त्यहाँ झिँगटीको पाली हालेको, कलात्मक पिँढी र दलान भएको तीनतले घर देखिन्छ । सहरका अन्य घरजस्तै पक्की भएपनि यो घरमा गाउँमा हुने छानो, पाली, दलान, फलैंचा र आँखीझ्याल सबै छन् । शान्ति–चोकको बाटो हिँड्ने जो–कसैको नजर यो अनौठो बंगलातिर मोडिन्छ […]

‘अमेरिकामा पनि शोषित–उत्पीडितकै कथा लेख्छु’

२९ कात्तिक, काठमाडौं । कथाकार ‘राजव’को औपचारिक नाम जनार्दन पुडासैनी हो । दुई दशक राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा बिताएका उनी २००२ नोभेम्बरदेखि अमेरिकाको म्यासाचुसेटमा बस्न थाले । त्यसयता उनको अमेरिका–नेपाल आउजाउ चलिरहेकै छ । नेपालमा रहँदा राजवलाई नारायण ढकाल, विमल निभा र श्यामलसँग अत्यन्तै मिल्ने साथीका रुपमा चिनिन्थ्यो । अमेरिकामा हुँदा पनि यी साथीहरुलाई ‘मिस’ गरिरहेको […]

कथा : मासुको मूल्य

सिमल चौतारोतिरबाट ताल छोडेर आएको मादलको आवाजले धेरैको ध्यान तान्यो । अयोध्यापूरीमा आजसम्म कतै पनि यति मीठो र सुरिलो आवाजमा मादल बजाएको सुनिएको थिएन । मन्त्रमुग्ध पार्ने मादलको तालले सबैलाई तानेको थियो । परिचय खोज्दै धेरै मान्छेहरुले घरको संघार काटेर चौतारीतिर पाइला नापिसकेका थिए । साँच्चै नै एउटा अधबैंसे उमेरको मान्छे चौतारीको डिलमा बसेर मादल […]

कविता : पर्खाइ

पर्खनेहरूले गर्दा रहेछन् सबैभन्दा धेरै माया…   एकाबिहानै उज्यालोको मसिनो मोक्षहरू खोज्दै तिमी त गैगयौ– मैले तिमीलाई पर्खिएर एक जुनी बाँचिदिएँ ।   घरको मिर्मिरे आँगनले– क्षितिजको घाम पर्खिएझैं कुनामा थन्किएको सितारले– औंलाहरू पर्खिएझैं पर्खिरहें, भोको शिशुले– आमा पर्खिएझैं असारमा किसानले– वर्षाद पर्खिएझैं पर्खिरहें मैले एक जुनी बाँचिदिएँ ।   तिमी जानुअघि नै मैले देखिसकेंको […]

संस्मरण : पहाडको छाया तैरिरहेको स्यार्पु दह !

बजारबाट घर जाँदै थिएँ । हातमा थियो ‘आयो नुन’को दुईवटा पोका । बुबा बस्नुभएको रहेछ घरको पेटीमै । ‘क्या ल्याई कान्छा ?’ (म घरको कान्छो भएकैले घरमा बुबाले कान्छा नै भन्नुहुन्छ ।) ‘नुन लिएर आएको बुबा !’ भान्सामा दिएँ आमालाई नुनको पोका । दाइहरू त बुबाको नजिक बसेर गफ गर्नुहुन्न थियो । तर, मलाई केही […]

कोरोनाले मरे भने…

कोरोनाले मरे भने, नछाप्नु लेखेर रिप् इन्स्टाग्राममा भो ! नराख्नू, रोएको स्माइली  फेसबुकको भित्तामा । अनि, नलेख्नू तिम्रा समवेदनाहरु  अङ्ग्रेजी अक्षरहरुमा । सक्छौ भने, भ्रष्टाचार र शोषण  विरुद्धको मेरो लडाइँलाई  तिम्रो शक्ति थपेर दौडाइदिनू । मेरा अपुरा सपनाहरु ती जवानहरुको लक्ष्यमा जोडिदिनू । मैले उठाएका दिवारहरुमा मजबुत ढलान गरिदिनू । कोरोनाको उपचारमा संक्रमित भै ज्यान […]

कविता : वर्षादका थोपा

कहाँ लेख्न सक्नु र यो धर्तीको बयान

एकदुई जन्मले आँक्नै असम्भव छ

यहाँका बान्की र बनावट

नारद हो र

कथा : गाउँ कहाँ छ ?

अविनाशले कतारबाट फोन गर्यो, ‘बाबा, म घर आउने भएँ दसैंमा ।’ घनश्याम खुसी भयो । छोरो अविनाश गाउँ नआएको पनि पाँच वर्ष भइसकेको थियो । कान्छो विवेक बुहारीसहित बिर्तामोडमा थियो । बुहारी दुई जीउकी छे, यो पालि दसैंमा घर आउन सक्दैनौं भनेर समाचार पठाएको थियो । दसैं खल्लो हुन्छ कि भनिरहेका बेला अविनाशको फोनले घनश्यामलाई […]

कविता : चिसो शहर

बडो चिसो छ शहर उदास आँखाहरू गरिरहेछन् ओहोरदोहोर अझै उडिरहेछन् सपनाका पछीहरू गगनमा तर, फर्किने टुङ्गो छैन तिनको– फेरि यही शहर बडो चिसो छ शहर ।   न्याना मनहरू कहाँ गए?  अब त्यो स्नेह कहाँ गयो ? फर्किन्थे चरा गुँडमा, तिनको झुण्ड खोई कहाँ गयो ? बडो धुम्म छ शहर, हतास मनहरू गरिरहेछन् ओहोरदोहोर अझै […]

आधा परिचय 

म मुस्कुराएँ, उनी पनि मुस्कुराइन् । हाम्रा दुई भिन्न ओठबाट बिहानको खाजा समयमा साटिए दुई मुस्कान । आधा अनुहार मास्कले छोपिएपछि मुस्कान छुटेको या नछुटेको केवल अनुमान गर्न सकिन्छ । हामी बिहान खाजा खाउन्जेलमात्र मास्क खोल्न पाउँछौं । दिनभर मास्कले टालेको टाल्यै हुने हाम्रा ओठमा मुस्कानभन्दा बढी थकानका सुस्केराहरू गुम्सिन्छन् । म र लिली दुई […]

गीत : आँधी तुफानमा तिमीलाई

आँधी तुफानमा तिमीलाई मेरो मनको किनारा तिम्रो जीवनको हरपलमा मेरो मायाको सहारा…। धरतीमा बहार मलाई फूल फुलुन् कि नफुलुन् आकाश रमाइलै मलाई जून डुलुन् कि नडुलुन् आँधी तुफानमा तिमीलाई मेरो मनको किनारा तिम्रो जीवनको हरपलमा मेरो मायाको सहारा…। सतत सन्तोष महसुस यी सुख–दु:ख त सबैको छातीभित्र सँगै बाँच्छ प्रिय अनुभूति दुबैको आँधी तुफानमा तिमीलाई मेरो […]

कविता : धन्य भगवान् !

एकाबिहानै, निद्राबाट ब्युँझाएर आमाले भन्नु’भो बाबु उठ्, भगवानको पूजा गर । तर खै ! म नदेखिने भगवान्को पूजा के गरौं ! यहाँ हजारौं भगवान् सडकमा छट्पटाइरहेछन् भोक, शोक र रोगले तिनको दयनीय स्थिति हेर्दै भगवान म तँलाई महल र मन्दिरको उच्चाशनमा सजाएर के चढाऊँ नित्सेले भनेझै तँ मरेकै होस्– मलाई लाग्छ नत्र दुःखीका कुरा नसुनी किन निर्दयी बनेर […]

कविता : स्वाभिमान (स्वागता छन्दमा )

दुःख कष्ट तनमा जति भोगुँ छैन शान्ति मनमा कति खोजुँ ? स्वावलम्बन कता छ इमान ? राख्न दिन्नँ अब बन्धक शान ।   जिन्दगी कति चलोस् भर छैन ? किन्न न्याय, नसके धर छैन छैन लोभ मनमा किन झुक्नु स्वाभिमान धन हो किन चुक्नु ?   बन्द ओठ नखुले अझ हेप्छन् सास फेर्न नदिई अझ चेप्छन् । देख्छु दुख्छु सपना […]

साहित्यमा गुटैगुट, समीक्षक भन्छन्- राम्रै हो

२४ असोज, काठमाडौं । अघिल्लो साता कवि तुलसी दिवसको एउटा भनाइलाई लिएर साहित्यकारबीच मत बाझियो । कविले भनेका थिए– ‘कवितामा एक्लो कवि नै समूहभन्दा बलियो हुन सक्छ ।’ समूह वा गुट भनेको कुनै खास उद्देश्य लिएर केही व्यक्तिको पक्ष, मत वा स्वार्थका आधारमा बनेको सानो दल वा जमात हो । साहित्यमा समूह निर्माणलाई ‘गुट’को नामले […]

वैकल्पिक राजनीति खोज्दाखोज्दै फुत्त उपन्यास !

२४ असोज, काठमाडौं । दासहरुको कथामा आधारित उपन्यास ‘मोक्षभूमि’ लिएर यसै सातादेखि साहित्याकाशमा झुल्किएका केशव दाहालको अघिल्लो पहिचानचाहिँ राजनीतिकर्मी अर्थात् नेता हो । राजनीतिका अभियन्ता दाहाल एकाएक ‘मोक्षभूमि’ उपन्यास लिएर साहित्यको बजारमा आएका छन् । सुनसरीमा रहँदा दाहाल सुरुमा नेकपा एमालेका जिल्ला नेता थिए । पछि उनले डम्बर खतिवडा, मोहन तिम्सिना आदिसँग मिलेर ‘वैकल्पिक शक्ति’ […]