न लिपस्टिक न लिप टिन्ट, उहिलेका महिलाहरूले कसरी रङ्ग्याउँथे ओठ ?

आजभोलि ओठलाई आकर्षक देखाउन लिपस्टिक, लिप टिन्ट, लिप ग्लोसजस्ता अनेकौँ सौन्दर्य सामग्री सहजै उपलब्ध छन् । तर केही सय वर्षअघि, जब यस्ता आधुनिक कस्मेटिक उत्पादनहरू थिएनन्, तब राजपरिवार तथा उच्च घरानाका महिलाहरूले आफ्ना ओठ कसरी सुन्दर, गुलाबी र आकर्षक बनाउँथे भन्ने प्रश्न निकै रोचक छ ।

इतिहास हेर्दा, प्राचीन भारतमा सौन्दर्यका लागि प्राकृतिक सामग्रीको प्रयोग गर्ने परम्परा थियो । आयुर्वेदमा पनि छाला र ओठको हेरचाहका लागि विभिन्न जडीबुटी, फूल, फलफूल तथा वनस्पतिबाट बनेका लेप र रङको प्रयोग गर्ने गरेको कुरा उल्लेख छ ।

रानी–महारानीहरूले रसायनयुक्त सामग्रीको सट्टा प्राकृतिक स्रोतबाट प्राप्त हुने रङ प्रयोग गर्थे । यस्ता रङले ओठलाई आकर्षक देखाउनुका साथै पोषण पनि दिन्थ्यो । त्यसैले उनीहरूको सौन्दर्यको रहस्य केवल मेकअपमा सीमित थिएन, प्राकृतिक सामग्रीको नियमित प्रयोग र हेरचाहमा पनि आधारित थियो ।

यद्यपि आजजस्तो स्थायी लिपस्टिक वा लिप टिन्ट उपलब्ध थिएन, प्राकृतिक रूपमा तयार गरिएका यी रङले ओठलाई हल्का रातो वा गुलाबी आभा दिन्थे । विशेष अवसर, दरबारका समारोह तथा धार्मिक अनुष्ठानका बेला यस्ता प्राकृतिक सौन्दर्य सामग्रीको प्रयोग बढी गरिन्थ्यो ।

चुकन्दरको रस : प्राकृतिक लिप टिन्ट

प्राचीन समयदेखि नै चुकन्दरलाई प्राकृतिक रङको स्रोतका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको मानिन्छ । यसको गाढा रातो रङले ओठमा हल्का गुलाबी वा रातो टिन्ट दिन्छ । साथै चुकन्दरमा बेटालाइन नामक प्राकृतिक रङद्रव्यका साथै भिटामिन–सी र एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छ, जसले ओठलाई सुक्खा हुनबाट जोगाउन र स्वस्थ राख्न पनि मद्दत गर्न सक्छ ।

आज पनि धेरैले चुकन्दरको रस निकालेर कपासको सहायताले ओठमा लगाउने गर्छन् । यसलाई केही मिनेट राखेर हल्का पुछ्दा प्राकृतिक गुलाबी रङ देखिन्छ ।

केसर : राजपरिवारको विलासी सौन्दर्य सामग्री

केसर संसारकै महँगा प्राकृतिक मसलामध्ये एक हो । प्राचीन भारत, फारस र मध्य एसियाका राजपरिवारमा यसको प्रयोग खानाका साथै सौन्दर्यका लागि पनि गरिन्थ्यो । ऐतिहासिक विवरणअनुसार केही रानी–महारानीहरूले केसरलाई गुलाबजल वा दूधमा मिसाएर अनुहार र ओठमा प्रयोग गर्ने गर्थे।

केसरले हल्का सुनौलो–रातो रङ दिनुका साथै ओठलाई मुलायम राख्न सहयोग गर्ने विश्वास गरिन्थ्यो । त्यसैले यो केवल सौन्दर्य सामग्री मात्र नभई शाही जीवनशैलीको प्रतीक पनि मानिन्थ्यो ।

हेबिसकस फूल : फूलबाट बनाइने प्राकृतिक लिप कलर

गाढा रातो हेबिसकसको फूल पनि प्राकृतिक लिप कलरका रूपमा लोकप्रिय थियो । यसको पात पिसेर वा रस निकालेर ओठमा लगाइन्थ्यो । हेबिसकसमा प्राकृतिक रङद्रव्यका साथै एन्थोसाइनिनजस्ता एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन्, जसले छालाको हेरचाहमा सहयोग गर्न सक्छ ।

कतिपय ठाउँमा हेबिसकसको रसलाई मौरीको मह, घिउ वा तिलको तेलसँग मिसाएर प्राकृतिक लिप बामजस्तै प्रयोग गर्ने चलन पनि थियो । यसले ओठलाई रङ दिनुका साथै चिरिनबाट जोगाउने विश्वास गरिन्थ्यो ।

अन्य प्राकृतिक सामग्री पनि प्रयोग हुन्थे

प्राचीन समयमा विभिन्न क्षेत्रमा उच्च घराना तथा राजपरिवारका महिलाहरूले ओठ र छालाको हेरचाहका लागि गुलाबको पत्ता, अनारको बोक्रा वा दाना, मञ्जिष्ठा, जस्ता प्राकृतिक रङ दिने वनस्पति पनि प्रयोग गर्ने गर्थे । कतिपय प्राकृतिक रङलाई घिउ, तिलको तेल वा मौरीको महसँग मिसाएर लामो समय टिक्ने गरी लगाइन्थ्यो ।

आधुनिक लिपस्टिक कहिलेदेखि आयो ?

आजभोलि प्रयोग हुने लिपस्टिकको आधुनिक स्वरूप भने १९औँ शताब्दीको अन्त्यतिर विकास भएको मानिन्छ । त्यसअघि विश्वका विभिन्न सभ्यतामा मानिसहरूले फूल, फलफूल, खनिज तथा वनस्पतिबाट प्राप्त प्राकृतिक रङ प्रयोग गरेर ओठ सजाउने गर्थे । भारतमा आयुर्वेद र प्राकृतिक उपचार पद्धतिको प्रभावका कारण वनस्पतिजन्य सामग्रीको प्रयोग विशेष रूपमा लोकप्रिय थियो ।

प्राकृतिक लिप कलर राम्रो विकल्प हुन सक्छ ?

यदि तपाईं रसायनयुक्त लिपस्टिकको सट्टा प्राकृतिक विकल्प रोज्न चाहनुहुन्छ भने चुकन्दर, केसर वा हेबिसकसबाट बनेका प्राकृतिक लिप कलर प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ । यद्यपि यस्ता प्राकृतिक रङ आधुनिक लिपस्टिकजति लामो समय टिक्दैनन् र तिनको रङ पनि हल्का हुन्छ । साथै कुनै पनि प्राकृतिक सामग्री प्रयोग गर्नु अघि एलर्जी वा संवेदनशीलता छ कि छैन भनेर सानो भागमा परीक्षण गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

यसरी हेर्दा, रानी–महारानीहरूको सौन्दर्यको रहस्य महँगा कस्मेटिक उत्पादनमा होइन, प्रकृतिले दिएको रंगीन फूल, जडीबुटी र फलफूलमा लुकेको थियो । उनीहरूले अपनाएका यी प्राकृतिक उपायहरू आज पनि ‘क्लिन ब्यूटी’ र ‘हर्बल स्किनकेयर’ को बढ्दो लोकप्रियतासँगै फेरि चर्चामा आउन थालेका छन् ।