प्लेगारिजमको विवादमा परेका क्याम्ब्रिजका प्रोफेसरले दिए राजीनामा 

२१ साउन, काठमाडौं । प्लेगारिजम विवादको केन्द्रमा रहेका क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयका एक प्रोफेसरले राजीनामा दिएका छन्। बुधबार विश्वविद्यालयले प्रोफेसर जेसन आर्डेका बारेमा जानकारी सार्वजनिक गरेको छ। उनका ‘शैक्षिक योग्यता र मानार्थ नियुक्ति’ सम्बन्धी ‘नयाँ जानकारी’ पछि छानबिन सुरु गरिएको विश्वविद्यालयले जनाएको छ।

आर्डे सन् २०२३ मा विश्वविद्यालयको सबैभन्दा कान्छो कालो जातिका प्रोफेसर बनेका थिए। उनले आफ्नो काममा त्रुटि भएको स्वीकार गरेका छन्। तर उनले आफू ‘झूटो’ नभएको बताएका छन्। उनले ‘अत्यधिक सार्वजनिक सूक्ष्म निरीक्षण र व्यक्तिगत आक्रमण’ को सामना गर्नुपरेको बताएका छन्।

उनका केही उपलब्धिहरूमाथि सञ्चारमाध्यमले प्रश्न उठाएका थिए। उनको पीएचडी थेसिसमा प्लेगारिजमको आरोप लागेको थियो। त्यसपछि उनको यो भनाइ आएको हो।

आर्डेले ‘यो अध्याय अन्त्य गर्ने एउटै उपाय टाढा हुनु हो भन्ने निष्कर्षमा पुगेको’ बताएका छन्।

गुड ल प्रोजेक्टले बुधबार पोस्ट गरेको वक्तव्यमा आर्डेले बोलेका छन्। प्रोफेसर नियुक्त हुनु ‘कुनै प्रश्नविना मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक विशेषाधिकार’ भएको उनले बताएका छन्।

तर उनले थपेका छन्, ‘एउटा यस्तो विन्दु आउँछ जब व्यक्तिगत मूल्य धेरै ठूलो हुन्छ।’ उनको राजीनामालाई लिएर उनले प्रष्टीकरण दिएका छन्। यसलाई ‘विद्वता वा मलाई क्याम्ब्रिजमा ल्याउने मूल्य मान्यताप्रतिको विश्वासको कमीको रूपमा व्याख्या गरिनु हुँदैन’ उनले भनेका छन्। ‘न त यसलाई मेरो वरिपरि बनाइएका कथाहरूको स्वीकारोक्तिको रूपमा गलत अर्थ लगाइनुपर्छ।’

उनले आफ्ना विद्यार्थी र सहकर्मीहरूलाई धन्यवाद दिएका छन्। ‘मेरो आफ्नै भलाइका लागि, मेरो परिवारका लागि र यो कठिन समयमा मेरो साथमा उभिएकाहरूका लागि, यो अध्याय अन्त्य गर्ने एउटै उपाय टाढा हुनु हो भन्ने निष्कर्षमा पुगेको छु’ उनले भनेका छन्।

आर्डेले ‘यो मेरो कामको अन्त्य होइन’ भनेका छन्। उनलाई ‘निको हुन समय’ चाहिएको छ। ‘जब त्यो समय आउँछ, म फर्कनेछु’ उनले थपेका छन्।

आर्डेको काममा प्लेगारिजमको आरोप सुरुमा नेथन कफनासले लगाएका थिए। उनी अमेरिकी अनुसन्धानकर्ता हुन्। उनी आफूलाई ‘रेस रियलिस्ट’ भन्छन्। क्याम्ब्रिज कलेजमा उनको भूमिका समाप्त गरिएको थियो।

वास्तविक मेरिटोक्रेसीमा कालो जातिका मानिसहरू ‘खेलकुद र मनोरञ्जन बाहिरका लगभग सबै उच्च-प्रोफाइल पदहरूबाट गायब हुनेछन्’ भन्ने उनको विचार थियो। यसको विरोध भएपछि उनलाई हटाइएको थियो।

उनले सबस्ट्याकमा आफ्ना दाबीहरू राखेका छन् । उनले आर्डेको कामलाई प्लेगारिजम डिटेक्सन सफ्टवेयरमा राखेका थिए। सफ्टवेयरले ‘धेरै अंशहरू न्यूनतम सम्पादन गरेर निकालिएको, कहिलेकाहीँ मूल स्रोतबाट प्रतिलिपि-सम्पादन त्रुटिहरू राखिएको’ फेला पारेको उनले बताएका छन्।

क्याम्ब्रिजले सुरुमा आर्डेविरुद्ध लगाइएका आरोपहरूलाई ‘उनको विश्वसनीयता कमजोर पार्ने निकृष्ट अभियान’ भनेको थियो। शनिबार आर्डेले द टाइम्ससँगको अन्तर्वार्तामा बोलेका छन्। उनी ती गल्तीहरूका लागि जवाफदेही भएको तर ‘म जे होइन, त्यो झूटो हो’ भनेका छन्।

उनले पत्रिकासँग भनेका छन्, ‘म क्याम्ब्रिज आएदेखि नै मलाई मेरो पदबाट हटाउन धेरै राम्ररी व्यवस्थित र समन्वित अभियान चलिरहेको छ।’ यो ‘जातीय रूपमा प्रेरित’ भएको उनले संकेत गरेका छन्। उनी विविधता, समानता र समावेशीकरण (डीईआई) नीतिको आलोचनाको ‘लाइटनिङ रड’ बनेका छन्।

आर्डेले आफ्नो प्रारम्भिक शैक्षिक काममा केही त्रुटिहरू हुनुको कारण अटिजम भएको बताएका छन्। सूचना बुझ्नका लागि उनी अनुकरणमा निर्भर थिए। यस्तै सूक्ष्म निरीक्षणले अन्य शिक्षाविद्हरूको काममा पनि यस्तै त्रुटिहरू भेट्टाउने उनले बताएका छन्।

‘हामी यहाँ एकेडेमियाको कुरा गरिरहेका छौं। मैले कसैको हत्या गरेको छैन। मैले अनुभव गरेको क्रूरता र मलाई यस प्रकारको झूटो र काल्पनिक रूपमा प्रस्तुत गरिनु पूर्ण रूपमा अस्वीकार्य छ’ उनले पत्रिकासँग भनेका छन्।

कफनासले आर्डेका अन्य दाबीहरूमाथि पनि प्रश्न उठाएका थिए। आर्डेले ३५ दिनमा ३० वटा म्याराथन र च्यारिटीका लागि तीन दिनमा ३०० माइल दौडिएको दाबी गरेका थिए। यसले च्यारिटीका लागि ५० लाख पाउन्डभन्दा बढी सङ्कलन गरेको आर्डेले बताएका थिए। उनले छ दिनमा ट्रेडमिलमा ६०० माइल दौडिएको दाबी पनि गरेका थिए।

आर्डेले द गार्जियनसँग कुरा गरेका छन्। ५० लाख पाउन्ड २० वर्षको अवधिमा अरूको सहयोगमा सङ्कलन गरिएको उनले बताएका छन्। तर उनले नन-डिस्कलोजर एग्रिमेन्टमा हस्ताक्षर गरेकाले ती व्यक्तिहरूको नाम भन्न नसक्ने बताएका छन्।

पत्रकारले ६०० माइलको चुनौतीबारे सोधेका थिए। अघिल्ला चुनौतीहरूबाट ‘तालिमको संचित टियर एन्ड वेयर’ को कारणले आरामका दिनहरू पाउन यो वास्तवमा १२ दिनको अवधिमा पूरा भएको उनले बताएका छन्। उनले द टाइम्सलाई आफू अन्य दौड रेकर्डहरूमा कायम रहेको बताएका छन्।

‘म मानिसहरूलाई मलाई विश्वास गराउन सक्दिन’ उनले भनेका छन्। ‘कोही पनि आफ्नो जीवन आफूले भनेका वा गरेका हरेक कुराको रसिद लिएर बाँच्दैन।’ बुधबार अघि क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयले आफ्नो अनुसन्धान सुरु भएको बताएको थियो। आर्डेको ‘शैक्षिक योग्यता र मानार्थ नियुक्ति’ को बारेमा ‘नयाँ जानकारी’ पछि अनुसन्धान सुरु भएको हो।

‘छुट्टाछुट्टै रूपमा, शैक्षिक दुर्व्यवहार सम्बन्धी धेरै चलिरहेका उजुरीहरू बाँकी छन्, जसलाई हाम्रो मिसकन्डक्ट इन रिसर्च नीति अनुसार सम्हालिँदैछ’ विश्वविद्यालयले एक वक्तव्यमा भनेको छ।

यसले थपेको छ, ‘हामी यस मामिलामा सार्वजनिक टिप्पणी र चिन्ताहरूबारे पूर्ण रूपमा सचेत छौं। कुनै पनि प्रक्रिया विस्तृत हुनु र विश्वविद्यालयका नीतिहरू र रोजगार कानून दुवैको पालना गर्नु महत्त्वपूर्ण रहन्छ।’

‘हामी यो पनि पूर्ण रूपमा स्वीकार गर्छौं कि यो स्थितिको केन्द्रमा एक व्यक्ति हुनुहुन्छ। हामी उहाँलाई सहयोग प्रदान गर्न जारी राख्छौं’ उसले भनेको छ। जिजस कलेजमा आर्डे फेलो हुन्। कलेजले विश्वविद्यालयको अनुसन्धानको ‘समानान्तर’ रूपमा आफ्नै प्रक्रिया सुरु गरिरहेको बताएको छ।

बुधबार अघि प्रकाशक साइमन एन्ड शुस्टरले एएफपी समाचार संस्थालाई एक वक्तव्य दिएको थियो। उसले आर्डेको बचाउ गरेको थियो। उसले यसै महिनाको अन्त्यमा आर्डेको संस्मरण प्रकाशित गर्दैछ।

‘हामी प्रोफेसर जेसन आर्डेलाई प्रकाशित गर्न पाउँदा गर्व गर्छौं। हामीले उहाँसँग नजिकबाट काम गरेका छौं… र उहाँले प्रकाशनको हरेक चरणमा ल्याउनुभएको व्यावसायिकता र निष्ठाको बारेमा बोल्न सक्छौं’ साइमन एन्ड शुस्टरले भनेको छ।

छुट्टाछुट्टै रूपमा, मेट्रोपोलिटन प्रहरीले एक पत्रकारमाथि अनुसन्धान गरेको पुष्टि गरेको छ। पत्रकारले आर्डेलाई प्रश्नहरू इमेल गरेपछि हप्काउने आरोपमा अनुसन्धान गरिएको थियो। पछि कुनै अपराध नभएको निष्कर्ष निकालिएको थियो।

प्रहरीले पत्रकारलाई आर्डेसँग थप सम्पर्क नगर्न भन्नु सही कदम नभएको स्वीकार गरेको छ। यसले वैध पत्रकारितालाई निराश पार्ने सम्भावना रहेको प्रहरीले जनाएको छ। जोभान ओवुसु-नेपालले आफूलाई आर्डेको सहयोगी भन्छन्। उनले बुधबार बीबीसी न्युजनाइटसँग कुरा गरेका छन्। उनले ‘पूरै कुरा खेदजनक’ भएको पाएको बताएका छन्।

‘मेरो विचारमा, उहाँलाई कसरी व्यवहार गरिएको छ र क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयमा उहाँको सीभी – करियरको बारेमा उहाँमाथि राखिएको अस्पष्ट प्रकाशबाट मलाई लाग्छ’ उनले भनेका छन्। ‘उहाँको सीभीको बारेमा केही असत्यहरू बाहिर आएको हुन सक्छ भन्ने कुरा पनि खेदजनक छ।’